Apul. dl 
Herb-Mcd. 
ft./. 4. 
65 1 Beschryvinc der Kruyden , Bollen en Bloemen', III Boek , 6si 
U„.. 1.._ rr .. T, ■ T „ ' 
krachten. 
Dol. /, 14. 
Ritell. I. 
Dnrantet 
hifi. Plant. 
f»l. 13 
Het zelve Zap met Oly van Roozen in de O oren 
gedoken , drijf t’cr de pijn van wech, en dood ook der 
zclver Wormen. Een weynig daar van met Wijn ge- 
dronken, neemt wech de fmerten der Leever en Longe. 
Verwekt luft tot de Bijjlaap. Van de Vrouwsperfoonen 
gcbruykt met een weynig Saffraan, verdrijft de pijn aan 
de Vrott wlij kheyd. 
Het Zaad gefloten , en met Mcede en Honig , of 
Wijn en Zuyker ingenomen, is goed voor den Hoefi , 
en voor leepe Oogen. Stild zoo wel der Vrouwen als 
andere Bloedvloeden. Hetzelve met Wijn gefloten, en 
op de voeten gclegt , verzacht de fmerten van ’t Poda- 
gra ; geneed de gezwellen der manlijke Leeden , en maakt 
dun de dikke Borften. 
De rook van dit Zaad dood de Wand - en Plat- 
htyz.cn : verdrijft de kloven , 't jeuïge! , de gezwellen 
aan Handen en Voeten , veroorzaakt door koude. Het 
zelve Zaad van de Vogelen en Hoenderen gcgceten wor- 
dende, doed haar fterven. 
Met de Oly, uyt dit Zaad geparft, het Hoofd be- 
ftreeken , neemt het verjland wech. 
CCLXVII HOOFDSTUK. 
H Tpecoon , of Hypecoum , is koud tot in ’t be- Galen. Ui; 
gin van den derden graad, volgens het getuy- simp.Mtj. 
nis van Galenus , hebbende een aart van Heul, ^ 
JJe Bladeren , Bloemen, en Mortelen in Wijn gezo-/ 9 ^ * l 3** 
den, en daar van s morgens een Roemertje gedronken, 
opend de verftoptheyd der Leever ; geneert de gebreeken 
der zelve, en doeef gemakkelijk Water lojfen. 
De Bladeren gefloten , en met Oly , of ook met 
Wijn vermengd, reynigen allerley z,eerigheyd der 
Mcnfchen : ook de z.ccren der Paerden , en andcrer 
Beeften. 
Het gcdiftilleerde Water hier van , defgelijks de Oly 
der zelve, of ook het daar uytgeparftteZrfp, in de Wen- 
den gedaan, geneezenze. 
CCLXVIII HOOFDSTUK. 
O P. 
Twee ver- 
anderlijkt 
iöorceu 
Aanwin- 
ning. 
P E C O O N. 
Us, en, mijns wcetens , niet anders, 
v word dit aardig kleyn Gewas in het 
J Neederlandjcb genoemd : in het La- 
& tijn Hypecoum : in het Italiaanfch 
Hipecoo. 
Hier van zijn mij in haren aart be- 
kend twee veranderlijke foorten ; te wecten : 
I. Hypecoum latifolium flore Phocnicio , 
of breed-bladerig Hypecoon met een fchoone , licht- 
roode Bloem. II. Hypecoum tenuifolium flore 
LUTF. o , of Hypecoon met fmalle teedere Bladeren en 
een geele Bloem. Bcyde zijn ze van eeven de zelve Bou- 
wing en Waarneemtng. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, wel- 
gemeftte grond: een opene, luchtige, warme, vrije, 
genoeg ter Zon geleegcne plaats, en matige vochrig- 
heyd. Blijven niet langer dan eene Zomer in ’t lee- 
ven ; geeven in den Herffi volkomen rijp Zaad s en 
vergaan daar mee. 
Moeten dcrhalvcn meteen waffendc Maan van Maert, 
of ook van September, om dat ’t Zaad lang in de aar- 
de blijft leggen, weer op nieuws, ruym een ftroobreed 
diep, gezayd zijn. Komen anders van zelfs dikmaal 
genoeg op door ’t neergevallene Zaad, een Bokshoorn 
zeer gelijk zijnde. Hier door konnen ze alleenlijk aan- 
gewonnen en vermeerderd worden. 
Breed-bla- Het HYPECOUM LATIFOLIUM FLORE PHCCNICIO, 
pcccfoa Hy ' ° f breed-bladerig Hypecoon met een fchoone licht-roode 
meteen ' ploe '» , krijgt uyt een kort , bruynachtig Worteltje 
ichoonc fchoone Bladeren, doch maar een of twee in getal, 
de Bloem z ‘^ nc ^ c g c * icc ^ gefcheyden in neegen deelen: ruftenech- 
c ocm ‘ ter al to zaam alleenlijk op een ccnig tamclijk-lang Steelt- 
je-, drie en drie bij malkander; waar van beyde de on- 
Bladeren. derfle drie aan haar Steeltje regt teegens malkander 
over , de derde drie in ’t midden van de zelve zitten. 
Elk deczcr deelen is eeven groot ; een halve vinger 
breed ; voor fpits toegaande , aangenaam groen-ver-, 
wig ; aan de randen rond-achtig getakt, en in ’t mid- 
den voorzien met cierlijke Aderen. Bij de zelve fchie- 
Bloemen. ten onder een of twee lange ronde Steelt jens voort ; 
op welker bovenftc punt niet meer als eene Bloem 
van de genoemde verwe word gezien ; zijnde fchoon , 
groot , en verdeeld in verfcheydcne rond-achtig toe- 
gaande Bladertjens. 
■ F ook Hyssop in het Neederlandfch Ntmen. 
genoemd. In het Latijn geheeten 
Hyssopus : in ’t Hoogduytfch Ispen, 
en Isop: in ’t Franfch Hyssope, en 
in ’t Italiaanfch Hissopo. 
Hier van zijn mij in haren aart be- Verfchey- 
kend vcrfcheydene veranderlijke foorten; te weeten: deveran- 
I. Hyssopus vulgakis flore cccruleo , Q f ^ erli i kc 
gemeene TJop met een blauwe Bloem. II. Flore al- oortcn ’ 
Jio , of met een witte Bloem. III. Flore rubro, 
of met een roode Bloem. IV. Folio albo macu- 
loso , of met wit-bonte Bladeren. V. Folio luteo 
variegato, of met (icel-bontc Bladeren. VI. Hysso- 
pus tenuifolius, of TJop met Jmalle Bladeren. Meeft 
alle van de zelve Eouwmg en M aarneeming. 
Zij beminnen een gemeene, zandige, goede aarde , Grond, 
met weynig, of geen Mirt voorzien : een luchtige, 
welgeleegene plaats , en matige vochrigheyd. Blijven 
eenige jaren lang in ’t leeven. Verdragen allerley on- 
gcleegcntheedcn der Winter : bloeyen ieder Zomer , en Zaad. 
geeven rijp Zaad: ’t welk met een wafTeride Maan van 
Maert , of April , niet diep, ook holletjes, de aarde 
word aanbevolen. Hier door konnen ze veel bequa- 
mer aangewonnen en vermeenigvuldtgd worden , als Aanwin- 
door hare van zelfs wortelende Takjens: die men defge- nin S- 
lijks met een waffende Maan in April van de oude af- 
neemt en verplant. 
Het Hyssopus tenuifolius, of fmal-gebladerde Smal-ge-. 
Tfip, is van naturen veel teederder dan de andere foor- bladerd . c 
ten. Bemind uyt eygener aart een gantfeh zandige JnzeLan- 
aardc. Geeft in deeze Gewcftcn noyt eenig rijp Zaad. den zon- 
Word ook gemeenelijk door de Vorft in de Winter der Zaad. 
wechgenomen: doch ieder Voorjaar verplant zijnde, 
gelijk noodwendig gefchicden moet, blijft veel bee- 
ter over. 
Maar fchoon men in onze Landen het Zaad van Aanwin- 
deeze foort moet mirten , zoo kan men ze echter aan- nin S* 
winnen door hare teedere, dunne, lichtelijk Wortel- 
fchietende Takjens , welke men op de boven verhaalde 
wijze van de oude afneemt en verplant. Eenige der 
zelve worden ’s M inters binnens huys droog gehouden: 
en moeten ook in den Herffi voor veelvochtighcydo e _ 
wagt en bewaard zijn. 
Het is aanmerkens-waardig, dat het Zaad van TJop, Zeld- 
gewonnen van de foorten met een witte en meteen roo- “amkeyd 
de Bloem , gezayd zijnde , geen andere als met blauwe Zaaddes 
Bloemen voortbrengt, ’t Zaad van deeze, op de ge- Yfops. * 
noemde tijd weer in de aarde gelegt, brengt niet al- 
leenlijk Planten met blauwe, maar ook weer met witte 
en met roode Bloemen te voorfchijn. 
Men 
