<4? BlLZENKRUYD. 
PeruVIANUS angustifolia , of Bilzenkruyd uyt 
Peru met fmalle Bladeren , ’t welk ook de naam draagd 
van Nicotiana major angustifolia, of smal- 
bladerige Tabak. Bcyde de laatfte werden ook 
wel genoemd Pf.tum, of Herba sancta , wcegens 
hare deugdzame krachten. Niet alle zijn ze van de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Zwart Het Hyoscyamus niger , of zu >art 'Bilz.enkruyd , 
Bilzcn- en Albus rotundifoljus , of wit Bilzenkrnyd met 
kruyd. en rgn jg Raderen , beminnen uyt cygener aart zoo wel 
ronde* 61 een drooge als bequamelijk gemeftte grond : een ope- 
Bladercn. ne, luchtige, vrije, wcl-gelecgene plaats , en matige 
vochtigheyd. Verdragen felle koude , en alle andere 
ongelcegcnthceden der W inter. Bloeyen in het tweede 
jaar; gceven rijp Zaad, en verfterven daar méê, wijlze 
niet langer in ’t leeven konnen blijven. Moeten dcr- 
halven om ’t andere jaar , met een walTende Maertfche 
Maan , weer op nieuws gezayd zijn ; of komen ook 
wel, door ’t neergevallene Zaad, van zelfs genoeg op, 
inzonderheyd het zwart. Alleenlijk op deeze wijze 
konnen ze vermeenigvuldigd werden. 
Wit Bil- Het Hyoscyamus ai.bus Creticus flore au- 
zenkruyd REOj Q f Wlt Bilzenkruyd met een goud-geele Bloem ; en 
dienmet Flore aureo P. Alpini , of met een goud-geele 
een goud- Bloem van Profper Alpinus , beminnen een goede zan- 
gecle dige aarde , doormengd met een weynig twee-jarige 
Bloem: en p acrc j crn jft. . een luchtige, warme, wel-gelcegene plaats, 
goud- Zijn teeder van aart. Konnen geenerlcy koude, Herfft- 
geele reegenen , of Zórjl verdragen. Moeten derhalven, in een 
Bloem van p Qt g ezet ? ’s IV int er s binnens huys op een luchtige 
n ' ut ' plaats gebragt , en met maar weynige vochtigheyd 
voorzien werden , niet alleenlijk in deeze tijd , maar 
ook in de Zomer. In ’t laatfte van Maert , of ’t be- 
gin van April , field men ze , met een zoete Rcegen , 
weer buyten. In deeze Landen geevenze de tweede 
Zomer volkomen Zaad , en verderven dan. ’t Zelve 
moet met een walTende Maan van May weer gezayd 
zijn in een Pot , niet diep , maar hol cn luchtig. Al- 
leenlijk hier door kan men ze aanwinnen. 
Peruaans Het Hyoscyamus Peruvianus, Nicotiana, 
Bilzen- Petum , ofTABACUM, Peruviaanfch Bilzenkruyd , 
kr “’ J t ' c ° f e(ofreguT.b.k_, zoo wel met breede als fmalle c £lade- 
ff ren, beminnen een goede, gemeene , met twee-jarige 
Paerdemid wel voorziene grond : een warme , vrije , 
bequaam ter Zon geleegenc plaats , en veel Water. 
Konnen gcenerley Korft of W i mter-koude uytdaan. In- 
dien de Zomer niet zeer goed en warm is , zoo verder- 
ven ze, zonder eenig rijp Zaad na te laten. Is derhal- 
ven geraadzaam , van deeze foorten een of twee Plan- 
ten ’s Winters in een Pot binnens huys te brengen , op 
een luchtige plaats ; droogachtig onderhouden. Daar 
na in het midden van April de zelve , met de gehcelc 
klomp aarde, weer op een warme plaats in te zetten ; zoo 
geeven ze in den Herft rijp cn overvloedig Zaad : het 
welk met een walTende Maan van April weer gezayd 
werd , niet diep ; hol en luchtig. Door geen ander 
middel als dit konnen ze aangewonnen werden. 
Kleyne DeNicOTiANA minor, kleyneTabak j ofHYO- 
Tabak, of SCYAMUS LUTEUS , Bilzen-kruyd met geele Bloemen , 
Bilzcn- bemind dezelve aarde , plaats , en veel water. Blijft 
mCt n ' ct mecr ^ an eene Zomer in ’t leeven. Geeft voor de 
Bloemen. Winter volkomen Zaad , en verderft daar mee. Be- 
hoefd niet weer gezayd te werden ; want daar ze eens 
heeft gedaan , flaatze, door het neergevallene Zaad , 
van zelfs genoeg op ; en kan hier door overvloedig ver- 
meenigvuldigd werden. 
Hoe men Wil iemand Tabaks winnen , om dezelve tot vceler- 
Tabak kan ] e y nuttigheyd te gebruyken , die plukke de Bladeren 
winnen, ^ wanneer ze een weynig geel beginnen te werden 
(want dan zijn ze rijp) en leggeze dik op malkander in 
een Kelder, of donk er- vochtige plaats; zoo beginnen ze 
te zweeten. Als zulks agt of tien dagen heeft geduurd, 
moet men ze weer van den anderen leggen ; op de Zol- 
der ophangen , om 'te drogen , cn dan voorts bewaren. 
Hypecoox. 650 
Het Stof, of Poeder , van deeze Tabaks, is voor alle en door 
Liefhebbers der Kruyden cn Hoveniers zeer dienflig. Tabaks- 
Want zoo men ’t flroyd op de aarde , daar ’t een ol 't 
ander gezayd is , zoo zal ’t opgekomene niet befchadigd bewaren 
werden van Wormen , Stekken, of Aardvloyen-, want vooralle 
deeze ongedierten vlieden’er voor wech. De Wormen , ongcdicr- 
daar aan komende, fterven terflond. De Slekkcn zwel- 
lén’er van op , als of ze van de Waterzugt waren ge- 
plaagd; en die’er niet van derven, kruypen wech; der- 
ven ’er niet weer ontrent komen ; inzonderheyd als men 
dit een tijdjang ieder week tweemaal doet. 
De Kruys- of Doornbeezicnboomcn , Koolplanten, of ook aller- 
Kruyden , welke van de gemelde fchadelijke Dieren ge- leyPlan- 
plaagd en gefchonden werden , kan men van de zelve ien ’ 
verloficn en bevrijden , als men die eerd een- twee- 
of driemaal begiet met Reegen-watcr , waar in opregte 
Birgimfche Tab aks-b lader en, vijf of zes in getal, opge- 
kookt zijn geweeft, en dan , terwijl ze noch nat zijn , 
dof van de zelve Tabaks daar op droyd. 
De Karjfeboomen , ’t zij kleyn of groot , ook andere Kars en 
foorten , welker tcedere Takken door Luys- of andere andere , 
jonge Vliegen, groote overlad lijden , vermits ze, door 
de daar om zittende meenigte , van haar nodig vocdzel 
werden beroofd , cn daar door ligtelijk komen te ver- 
derven, met ’t gedagte Water vier, vijf, of zes dagen 
agter malkander , ieder dag tweemaal , als het vochtig 
weer is , anders ma^r eens , begoten , en met ’t zelve 
Poeder bedroyd werdende , zullen ’er in weynig tijds 
van bevrijd zijn. Indien men naderhand dit ongedierc 
weer daar aan verneemt , zoo moet men dit middel her- 
vatten. 
Alle Oranje- Limoen- Citroen- en andere Boomcn , Q ok Oran- 
welker Bloemen, ook nieuwe Scheut jens , van de AL er en je- Ci- 
dikmaal niet alleen befchadigd , maar ook wel gantfeh " ocn ^£ a 
afgebeeten worden , kan men al mee voof dit quaad u oomen . 
bewaren, als men aan de Stam een ring van twee of drie 
vingeren breedte Tabak^jlof legt, cn boven over de Bla- 
deren heenen flroyd. Want hier voor vlieden de Mie- 
ren fnellijk wech , en komen ook niet weer , zoo lang 
de gedagte Tabakj-cirkel daar om leggen blijft. 
Daarenboven, wil iemand in zijnen //o/gchcele nef- Om Mie- 
ze» der Mieren verfloren , die fmijte de aarde , waar ren-ncllen 
onder zij zich verborgen houden, om verre, cn ftroye te vcr “®" 
het gemelde Tabaks-poeder daar in , drie- of viermaal. 
Doe ook, als hij de grond weer effen en gelijk gemaakt 
heeft, ’t zelve Stof wat dik boven op de aarde; zoo ver- 
laten ze al hare Eyeren , cn , zoo veel als’er niet flcrven , 
vertrekken na een andere plaats. 
KRACHTEN. 
A Lle foorten van Bilzenkruyd ,of Hyofcyamus , van 
welke de witte foort, of Hyofcyamus albus, voor 
de befle, de zwarte , of Hyojcyamus niger, voor 
de flimfle werd gehouden , zijn verkoelende van aart , 
in den derden Graad. 
De Bladeren , Bloemen , Steden , Wortelen , en het 
Zap, verwekken Jlaapy verkoelen alle verhitting, uyt- 
wendig , doch matig , en niet te veel of te lang ge- 
bruykt ; anders zouden ze aan de uytwendige Lecdcn 
meer quaad als goed doen. Moeten inwendig gantfeh- 
lijk niet ingenomen werden ; want dan zouden 2e bcy- 
de Becften en Menfchen dolzinnig maken ; ook geheel 
om ’t leeven brengen. 
Eevenwel , de Bladeren gefloten , met eenig Vet 
en Wijn vermengd , en Plaaflers-wijze gelegt op Ge- 
zwe'len en ontfleekjngen , zoo der hcymcltjke als an- 
dere Leeden ; defgelijks op de fcharpe en hecte Zin- 
kingen der Oogen , doen dezelve vergaan. Geneezcn 
ook de beeten en fleeken der Spinnen , Adderen , en 
Gal. lib. 
Simp. 3 . 
Fuebf. 
Hifi. Pl. 
rap. 3J4. 
Arn. Je 
Villa NozM 
Hort. 
Saint. 
Traél. Je 
Htrb. rap. 
218. 
Diofc. 1 . 4. 
Plin.Lzf. 
cap.p. 
Lonirer. I. 
cap. y8. 
Slangen. 
Het uytgeparflte Zap der Bladeren op het Vel der _ 
Menfchen, en de Huyd der Honden geflrccken, doen 
de Luyzen cn Tloyen fterven. 
Sf 3 
't Zelve 
