Bladeren. 
Zaad. 
Hoe waar 
te neemen 
in de 
Winter- 
tijd. 
Aanwin- 
ning. 
Sintjans 
kruyd 
zonder 
Bezien. 
Gedaante 
der Blade- 
Gcfhlte 
der Bloe- 
men. 
Zaad. 
647 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 648 
malkander, op de bovenfle punt van een ronde , dun- 
ne Steel , nauwlijks de lengte van een hand opfehieten- 
dc : aan welke voortkomen veele opftaande Bladeren , 
donker-groenverwig; onder een vingcr-lid lang; tame- 
lijk breed; aan de Steel final, voor aldcrbreedft , eeven- 
wcl in een punt eyndigende; doch boven kleyner;met 
veele Aderrjens inwendig begaafd. In de gedagte Bloe- 
men vind men zelden rijp Zaad, ten zij bij heetc droo- 
ge jaren. 
Dceze foort kan gantfchlijk geen koude Herfft- en zelfs 
Zomer-reegenen verdragen : moet derhalven , in een Pot 
ftaande, in 'tlaatft van September, oVt begin van Oüober, 
na geleegentheyd van de bequaamhcyd of onbequaam- 
hcyd des wcérs, binnens huys gebragt en op een goede 
plaats gefield werden , daar ze door de Vcnflercn de 
lucht en Zon mag genieten, tot dat Ackpudes an buyten 
zulks komt te verbieden, ’t Moet een plaats zijn, waar 
in nier anders als bij vriezend wéér werd gevuurd. Verre 
van den Oven moet de Pot flaan, wijl dceze Plant zulk 
ccn haar onnatuurlijke hitte niet verdragen mag; inzon- 
derheyd gantfchlijk niet eenige dagen of weeken agter 
den anderen. Gedurende dien tijd moet men haar al- 
leenlijk een weynig lauw-gemaakt Reegen-water van 
boven geeven. Niet voor in ’t begin van April , met 
een zoete lucht en Recgen , mag men ze weer buyten 
zetten. Dan ook noch haar wel wagten en dekken voor 
koude nagten , en fchrale winden. In decze Gewcfteri 
kan men ze bcquamer aanwinnen door hare bij de PI or- 
tel uytlopende, en met’er tijd van zelfs Wortelen fchie- 
tende Jongen, met ccn waffende Maan in April van de 
oude afgenomen, en in Potten verplant, dan door haar 
Zaad. 
Het Androsjemum non- Baccifeiu'M, of Sint 
Jans kruyd ponder Bedien, blijft uyt eygener aart twee 
of drie jaren lang in ’t leeven. Schiet uyt een teedere , 
bruyn-verwige Keesel-wortel een , twee , en ook wel 
meer Scheuten , ter hoogte van twee voeten ; zijnde 
rond , dun , uyt den gccicn bruynachtig , en van bin- 
nen groen. Aan welke voortkomen aardige Bladeren, 
zittende twee en twee altijd regt teegens malkander 
over, gelijk als kruys-wijze ; onder ontrent ten halven 
van de Steel een duym-breed , of wat meer , boven 
een; nu dus, dan weer zoo ; maar boven wel zes vin- 
geren breedte van den anderen , ook kleyner als de on- 
dcrfle; en tuffehen bcyden de Steel als omhelzende. In 
aart en fubflantic zijn ze die van ’t Hypf.ricum vul- 
’ gare , of’t gemeene Sint Jans kruyd , gelijk: onder 
een weynig rauw in het aanraken , doch boven zacht , 
anderhalf lid van een vinger , wat meer of minder , 
lang; ruym een vingcr-brced ; in 't midden op ’tbrecd- 
flc; voor eyndigende in een gantfeh flomp punt : bo- 
ven donker- of zwart-groen ; onder bleek-groen ; en 
aldaar rondom aan hare flcgtc , effene randen met kley- 
ne zwarte flipjens vcrcierd : inwendig voorzien met 
eenige groote , regt-oplopende Aderen, waar uyt voort- 
vlocycn veele kleyne dwars-adertjens , helder en luch- 
tig van aart. In de mond geknauwd werdende , val- 
len ze bitter van fmaak , en genoegzaam te zamen- 
trekkende. 
Op de bovenflc punten komen te voorfchijn vier , 
vijf, zes, of meer bij malkander te zaam-gevoegde 
lang-werpige groene Knopjens, ruftende op korte Steclt- 
jens. Al te zamen beftaan ze uyt vijf groene , lang- 
werpige , kleyne Bladert jent , rondom met kleyne 
zwarte Knopjens aardig vercierd : uclkc, decencna de 
andere geopend werdende, vertonen matig-groote,geelc 
Bloemt jens , vijf-bladcrig , voor ftomp toegaande , jen 
Stars-wijze gefield ; hebbende van binnen veele geele , 
lange draadjens , op welke haar laten zien kleyne , 
geele, ronde Knopjens. Als dceze Bloemt jens twee of 
drie dagen open geftaan hebben, vergaan ze in haar zcl- 
ven , nalatende veele niet zeer kleyne , ronde, dikke, 
boven puntige knopjens , gevuld met een zeer klcyn , 
langwerpig-rond, zwart-verwig Zaadje. 
krachten. 
S int Jans kruyd, of Hypericum , is V/arm en droog serapioit 
van aart , ook vertcerende > hcelende, zuy veren- Tem. sim. 
de, en dun van deden. 
De Bladeren , Bloemen , en Knoppen in Wijn gezo- Dio r. j 
den, en daar van 's morgens en ’savonds een Roemcrt- tap. 171. 
je gedronken , drijft het Water der Blaas uyt. Zet de 
Alaandflonden voort. Gcneeft de beeten en fleeken der 
giftige Dieren-, ook de gcene, die van binnen ge/cheurd 
of gecjuctjl zijn ; inzonderheyd in oud Bier gekookt ; 
ook alle inwendige wonden ; en is goed voor de Koort- 
sen-, doch verftopt het Ligchaam een weynig. 
De Bladeren gefloten , en op varjfche Wonden , Ge- j£ g ,„. l.j. 
zwellen , Zweeren , Zeeren , en verbrandheyd gelegt , eap. 3. 
reynigen en heden dezelve. 
t Poeder der gedroogde Bladeren op vtyle , vochtige cal. U 6 . 
Zweeren gedaan , werkt het zelve. simp. Mei. 
Het uytgeparftte Zap der Bloemen en Bladeren op 
alle wonden gelegt , gcneeft ook de zelve ; en dood de 
wormen der Paerden. 
Het gediftiUecrde Water hier van gedronken, is goed Matth.l.^. 
voor de vallende Ziekte ; ook voor lamme en beroerde cap. iy< 5 . 
Leeden. 
Het Zout , van dceze Plant gebrand, met eenigNat pl / n l 
ingenoomen , is zeer bequaam , om te helpen de geene cap. 8. 
die van ’t Pleuris zijn gequeld. 
Het Zaad gefloten, en daar van een of twee Drach- Tragusl.t. 
men met warme Wijn , of Vlcefch-nat , gedronken , ca P- 1 3 - 
zuyvcrd het Ligchaam van alle galachtige vochtigheyd ; 
opend het zelve : drijft de Steen en ’t Zand der Nieren Jol. 131. 
af. Is goed teegens het Bloedfpouwen ; de derdedaag- 
fche Koortsen , allerley vergif ; de beeten der Slangen , 
en der dolle Honden. 
De Oly van Sint Jans kruyd gemaakt , met warme Lu r lt / - 
Wijn gebruykt , is krachtig teegens het Graveel-, de enarr. 16& 
Geelsugt ; allerley ejuade Zeeren , en Gezwellen ; ook 
verkonde Leeden ; fpanning en trekking der Zeenuwen, 
Hcupen-pijn , en ’t Flerejijn , zoo warm, als men ver- 
dragen mag, daar op gefineerd. 
De Baljfem , hier van bereyd , is zeer krachtig tot 
geneezing van alle varjfche wonden , heet gemaakt , en 
daar in gedaan zijnde. 
CCLX HOOFDSTUK. 
BILZENKRUYD. 
Us van ccn ieder in het Neederlandfch verfchey- 
genoemd; werd in het Latijn gchccten dc namen. 
Hyoscyamus: in’t Hoogduytfch ook 
Bilsenkkaut , anders Teuffels- 
Ac gen, en DoLKRAUTtin ’t Franfch 
HANNEBANE,E.NDORMlE,en Hf.R- 
be AUX tignes: in ’t Italiaanfch Hiosciamo, Jus- 
quiamo, Fava P0RC1NA , Tabacco, en Herba 
D l SANTA CrOCE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend agt verander- A gt verin- 
lijke foorten; namentlijk: derlijke 
I. Hyoscyamus niger vih.garis , of gemeen foorten - 
swart Bilsenkruyd. II. Aldus Creticus flore 
au r eo, of Wit Bilsenkruyd van Candien met een goud- 
geele 'Bloem. III. Flore Aureo P. ALPiNi,of met 
een goud-geele Bloem van Prosper Alpinus. IV. 
Aldus Rotundifolius , of Wit Bilsenkruyd met 
ronde Bladeren. V. Albus minor TingitaNus, 
of klcyn wit Bilsenkruyd uyt Tingit anen in Africa. 
VI.Luteus, of met een geele Bloem-, ook Nicotia- 
na minor , of kleyne Tabak genoemd. VIL 
Hyoscyamus Peruvianus latifolius, of breecL 
bladerig Bilsenkruyd uyt Peru ; anders ook Tabacum 
VERUM LAT I FOLIUM , of CPREGTB UREED-BLA- 
derige Tabak geheeten. VIII. Hyoscyamus 
Peru- 
