Hyacinth. Si 
verplant. Deeze zijn de befte , om nieuwe Bloemen 
voort te brengen. Want die eens gebloeyd hebben , 
geeven ( gelijk alreeds hier boven gezegt is ) zelden 
voor de tweedemaal Bloemen, maar blijven gemeene- 
lijk daar na onvruchtbaar. 
KRACHTEN. 
Eed. 1. 7. T^\E Bolivortel van Hyacinth , alleen in de Ge- 
1. 17. I lneeskonft gebruykelijk, doch gcenzins ter fpijs 
voor Mcnfchen of Beeften , vermits in de 
zelve eenige quaadaardigheyd woond , is verdrogen- 
de in den eerften , en verkoelende in den tweeden 
graad. 
Eitje. I- 4. Geftotcn , met Wijn vermengt , en gelegt op de 
' ,6 3 ' heymlijke Leeden der kinderen , ook op de Lippenen Kin 
der jongelingen, belet daar voor een lange tijd d zgroeying 
des Hayrs. 
Durant. Een yjrachma van de zelve met Wijn ingenomen, 
fol ii™*' Wijn > waar ' n gekneufde Bolwor telen gezo- 
den zijn geweeft , gedronken, verftopt het Ligchaam : 
helpt de geenc, die van giftige Dieren zijn geftoken of 
gebccten; en doed gemakkcïijk JVater lojfcn. 
Galen. Ui. Het Zaad is verdrogende tot in het laatfte van 
MeJ.simp. den tweeden graad, eevenwel middelmatig, tuflehen 
koud en warm ; daar beneevens afvagende en tezamen- 
trekkendc van aart. 
Laureni. Het zelve geftoten, en met Wijn gcbruykt, heeft 
V ^it ZC ^ VC wcr k* n £> doch veel krachtiger. Gcneeft 
‘ c ’ ‘ daarenboven de Geelzucht, en de geene, welke van 
Spinnen of Scorpioencn geftoken zijn. Stopt ook beyde 
de buykz en roode Loop. 
CCLXV HOOFDSTUK. 
SINT JANS KRUYD. 
Namen. Ft deezen naam in ’t Neederlandfch 
bekend , word in het Latijn gehee- 
ten Hypericum , Perforata , en 
Andros^mum: in het Hoogduytfch 
Sant Johans kraut: in ’t Franfch 
■ ' Millepertuis ; en in ’t Italiaanfch 
Hiperico, Perforata, en Herba di San Gio- 
VANNI. 
Veelerley Hier van zijn mij in haren aart eenige veranderlijke 
lTke^oor *° orten bekend; namentlijk: 
t g Q . I. Hypericum vulgare, of gemeen Sint Jans 
kruyd. II. non Perforatum, of Sint Jans kruyd, 
met niet door boor de Bladeren ; anders ook Ascyrum 
genoemd. III. Bacciferum, ftve Andros^emum , 
of Sint Jans kruyd met zjwartc Bedien, anders Mans- 
bloed geheeten. IV. non Bacciferum , of ron- 
der Bedien. V. Tomentosum repens , o (wolach- 
tig kruypende Sint Jans kruyd. VI. Arborescens, 
of tot een kjeyn Boomtje opwajfende Sint Jans kruyd. 
tot dertien VII. Hircinum FRUTICESCENS , of Jlruvellig Sint 
in getal Jans kruyd , ftinkende gelijk een Bok. VIII. Mi- 
bl< lt ld°° r " N,MUM SUPINUM septentrionale , of kleyn ach- 
terover leggend Sint Jans kruyd uyt de Oofterfche en 
Noorder Landen. IX. Creticum flore magno , 
of uyt Candien , met een groote Bloem. X. Lati- 
folium Lusitanicum, of brced-bladerig Sint Jans 
kruyd uyt Portugal. XI. Tomentosum supinum 
martnum Lusitanicum, of wolachtig leggende Zee- 
Sint Jans kruyd uyt Portugal. XII. Pulchrum 
TRac.t, of fihoon Sint Jans kruyd , van Hierony- 
mus Tragus ZjOo genoemd. XIII. Hypericum mi- 
nimum repens Montis Libani , of z.eer kleyn 
hruypend Sint Jans kruyd van den Berg Libanus. 
Niet alle zijn ze van de zelve Bouwing en Waarnee- 
tning. 
Wat voor Echter beminnen ze al te zamen een goede , ge- 
[T Jans kruyd. <?4<5 
meene, zandige, en met twee-jarige Pacrdemift tame- een grond 
lijk voorziene grond; een vrije, welgelcegene plaats, zij bemin- 
en niet te veel Reegen. Verdragen in de Winter fter- ncn * 
ke koude , en geeven de meefte tijd rijp Zaad-, ’t welk 
met een waffende Maan in Hpril niet diep moet ge- 
zayd zijn ; want alleenlijk hier doorkonnenze aange- 
wonnen en vcrmeenigvuldigd worden ; behalven het 
Hypericum arborescens, of boomachtig Sint Jans A anwin- 
kruyd , ’t welk, ncevens eenige andere, in deeze Lan- flin g- 
den geen volkomen Zaad geeft, doch eevenwel, ge- 
lijk ook het Hypericum hircinum , of Sint Jans 
kruyd ftinkende als een Bok, kan vermeerderd en aan- 
geejueekt worden door hare bij de Wortel uytlöpende 
jonge Loot en, van zelfs Wortelen fchietende. 
Het Gcmeldde Hypericum arborescens , of Boomach- 
boomachtig Sint Jans kruyd, waft in onze Neederlan- ll g s ‘ nt 
den op ter hoogte van twee , twee en een halve , j^uyd. 
ook wel drie voeten Uyt hare Wortel ; ftruvcls-wij^e , 
zich verdeelende in veele Zijde-takjens : welke men al 
t’zamcn bij de Wortel moet wech neemen, indien men 
begeerd dat’er een Boomtje van voortkomé. Krijgt 
korte , en bij na ronde Bladert jens , met zeer kleyne Bladeren. 
Tandjens boven als ingezaagd , gemeenelijk met drie 
opwaarts lopende Zdertjcns in het midden voorzien. 
De verwe is donkergroen. Komen voort aan beyde 
de zijden van hare tecdcrc, ronde, en voor een wey- 
nig gebogene Steelt jens-, niet regt teegens, maar bo- 
ven malkander. Zijn van naturen niet doorboord, ge-» 
lijk die van het Hypericum vulgare, of gemccne 
Sint Jans kruyd, maar bitter van fmaak. Teegens de 
W inter vallenze van zelfs af. 
De Bloemtjens fchieten voort uyt een- én twee- Bloemen, 
jarige Takjens, op de wijze van Hagedoorn ; zoo mce- 
nigvuldig, dat zommige der zelve van voren tot achte- 
ren daar mee als bezayd fchijnen. Gcmeenclijk zijn'cr 
vijf of zes in een Trosje bij malkander gevoegd. De 
verwe is gantfeh wit. Bcftaan uyt vijf Bladeren, van 
binnen voorzien met veele geele Nop jens. Als ze ec- Zaad - 
nige dagen geduurd hebben, vallenze ter neer, nala- knopjen» 
tende vijf-hoekige bruyne Knopjens , doch in de y°" || er 
zelve bij ons geen volkomen Zaad. Moeten derhal- 
ven aangewonnen worden op de eeven hier boven aan- 
geweezene wijze. 
Het Hypericum latIfolium Lusitanicum , of Brecd-bU- 
breed-bladerig Sint Jans kruyd uyt Portugal-. To- 
MENTOSUM SUPINUM MaRINUM LUSITANICUM, °f leggend “ 
wolachtig leggend Portugalfch Zee-Sint Jans kruyd , Zee Sint 
en Hypericum repens minimum Montis Libani, J an s- 
of alderkleynfte krnypende Sint Jans kruyd van de Berg pJJJJ 
Libanus , zijn teeder van natuur. Brengen in deeze cn a idc r - 
Geweften noyt rijp Zaad voort. Konnen ook de kleynfle 
harde Winter-kpude gantfehelijk niet verdragen. Moe- Smt Jan* 
ten derhalven, in Potten gezet, bij den aanvang van van de 
Ottobcr binnens huys worden gebragt, op een luchtige Berg Li* 
plaats , waar in niet anders als bij vriezend Weer word banui. 
gevuurd , en gedurende dien tijd onderhouden met 
een weynig lauwgemaakt Rcegenwater. Niet voor in 
hét laatfte van Alacrt , of ’t begin van Hpril , na ge- 
leegentheyd van de tijd, mag men ze buytcn ftcllen * 
dan noch eevenwel moet men haar dekken voor kou- 
de nagten , hayrige en fchralc winden. Zij vergaan niet 
haaft, maar blijven eenige jaren lang in ’t leeven. 
Het Hypericum Creticvm flore magno, ofS |nt J an * 
Sint Jans kruyd uyt Candien , met een fchoone groote Ca^dien^ 
Bloem, is een beziens-waardig Gewas, doch het tcc- met een 
derfte van alle. Bemind een goede , zandige aarde , fchoone 
met een weynig twee-jarige kleyn -gewreevene Paerde- 
mift, Veen-aarde, en het Mol der van binnen ver- 
dorvene Boomcn doormengt : een warme , welgeleege- 
ne plaats, cn niet te veel vochtigheyd. Blijft ook eenige 
jaren in ’t leeven. 
Geeft ieder Zomer fchoone Bloemen, beftaande uyt Bloemen, 
vijf goud-geele, breede, voor rond toegaande Blade- 
ren. Drie, vier, ook wel vijf der zelve, ziet men bij 
Sf x malkan- 
I 
