épp Beschryving der. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 700 
der Bilde- fte van -April , of begin van May , eenige, niet veele , 
ren- Bladeren voort , de langfte aller foorten van Lapa- 
thum of Pa tic h ; hol en luchtig; altijd opwaarts ge- 
keerd, met har & Steden digt bij en boven malkander als 
uyt eene plaats der Wortel fpruytcnde. Zijn ruym een, 
anderhalve , ook ( na dat de Planten jong of oud , 
kleyn of groot , luchtig of donker gefield zijn ) wel 
twee geheelc voeten lang; gemeenelijk drie of vier vin- 
geren breed; blauwachtig donkcr-groen van verwe, doch 
onder veel bleekerj en droevig , niet blinkende : voor 
fpits toegaande : in ’t midden alderbreedft ; en daar voor- 
zien met een dikke Ader, of Rugge; waar uyt zeer veel 
andere , tcedere , eerft regt-uyt , dan na de randen 
rondachtig te zamen of in malkander lopende , bleek- 
groen van couleur , voortkomen. De gemelde Blade- 
Steelen ren z 'i n wat dikachtig van fubflantie : zomtijds aan de 
der Blade- randen weynig of niet; zomtijds wat meerder gekruld; 
ren. inzonderheyd de Bladeren , zittende aan de opfchicten- 
dc Steel, en dan fmaller werdendc. Onder ruften ze 
op een tamelijk-lange , zeer dikke , boven platte , on- 
der met Ruggctjcns of uytfteekende Streepjens rondach- 
tig toegaande , en gemeenelijk onder een weynig rood- 
achtig zijnde Steel : welke roodheyd in de Moeraffige 
plaatzen meerder is , als in de ftaande Wateren , of aan 
de kanten der Sloten in een zandige of klcyige grond. 
In ftic mond geknauwd werdendc , bevind men ze zeer 
te zamen-trekkendc. In ’t laatfte van Julius beginnen 
ze weer te vergaan. 
Stam- Uyt ’t middenfte Hert ziet men voortfchicten een , 
ftcclen. twee , ook wel drie Steelen , na dat de Plant jong of 
oud is; twee, drie, ook zomtijds wel vier voeten hoog; 
rond, van zulk een verwe, als de Bladeren onder; van 
binnen hol : aan welke de Bladeren , hoe hoger hoe 
kleyncr , nu uyt de eene dan uyt de andere zijde , bo- 
ven malkander voortkomen ; zoo wel een weynig neer- 
waarts hangende , als opwaarts gekeerd ftaande. Tuf- 
fchen de zelve werd men gewaar eenige uytfchietende 
Zijde-takjens , luchtig en niet zoo veelvoudig gefield , 
Bloem- ak wel in de andere foorten van Patich gezien werd ; 
knopjens. rondom voorzien met veele , hol en luchtig aan korte 
Steeltjens afhangende ronde Knopjens , boven een wcy- 
nig rosachtig. 
Bloemen. Dcczc in ’t laatft van Junitu , of 't begin van Ju- 
lius , zich openende , vertonen kleyne , dne-bladerige , 
groote B leemt jens, hebbende inwendig twaalf witte af- 
hangz-eltjens ; welke, na verloop van twee dagen, fchie- 
lijk daar uyt vallen , of in de zelve verdorren , zoo dat 
men de Bloemen van binnen leedig ziet : daaren- 
boven aan beyde de zijden harer Bladert jens een ruyg, 
witachtig Topje , of eenige witte ruygheyd, welke men 
in geene van al de andere foorten , behalven die van de 
Britannica Virginiana, of Vtrginiaanfche Bri- 
Zaad. tannica , bemerkt ; werdendc boven met drie andere 
kleyner , fmaller , groen-verwige Bladertjens gelijk als 
overdekt. Als ze eenige weynige dagen hebben open 
geftaan , vergaan ze niet in haar zclven , vallen ook niet 
af; maar werden in teegendeel grooter, en bewaren on- 
der de zelve een kleyn drie-hoekig Zaad, als ’t rijp ge- 
worden is Caftanien-bruyn van verwe. 
Aanwin- ’t Zelve op een donkere plaats , met een waffende 
ning, Maan van Oktober in de aarde, of in Maert in een Pot, 
een kleyne vinger diep gezayd , en dikmaal met water 
voorzien zijnde , komt" binnen eenige wecken te voor- 
fchijn ; doch ’t geen in Oktober gezayd werd , zelden 
voor in ’t Voorjaar. De jonge hier van uytgcfprotene 
Planten geeven niet voor ’t derde en vierde jaar daar 
na hare eerfte Bloemen en nieuw Zaad. 
door haar Zij vergaan uyt eygener aart niet haaft, maar blijven 
Zaad. veele jaren in ’t leeven. Konnen bezwaarlijk door hare 
Wortelen , doch genoegzaam door haar Zaad aangewon- 
nen werden, gelijk alreeds gezegt is. 
KRACHTEN. 
D E Bladeren deezer zeer eedele Plant zijn koud in Aart der 
den eerften ; droog in ’t begin van den derden Bladeren , 
Graad. 
De M ortel , defgelijks koud in den eerften , droog en der 
in ’t laatft van den derden Graad , in den Mond ge- Wortel, 
knauwd werdende, is geweldig afiringeerende ; en trekt, 
veel meer als de Bladeren , of der zelver Zap , de lip- 
pen , tong en keel door een aangename bitterheyd te za- 
men ; ook droogd ze het fpcekzel en alle vochtigheyd 
des monds op , gelijk de Oude daar van gefchreevcn 
hebben. 
De Bladeren , wanneer ze , ’t zij droog of groen , Kracht 
zonder iet anders daar bij te doen , werden geknauwd , der Blade- 
en zachtjens door de keel gelaten , vcrligten de dorft ; ren ' 
veroorzaken een goede verdouwing der Maag : neemen 
de hitzigheyd van de zelve wech : vervrolijken het^c- 
moed : drijven het Water uyt , en verfterken al de in- 
wendige deden des Ligchaams. Eeven ’t zelve doet 
het Zap, varfch uyt de Bladeren geparft, en, met een 
weynig Wijn en Zuyker vermengd, ingenomen. 
Van dceze heerlijke Plant kan men de volgende voor- Zeer 
treflijke Drank^ bereyden. yoortref- 
sp. Faliorum Britannica APanipulos dnos. Drank 
Radtcum Britannica Uncias fex. 
Glycyrrkyza Dracbmas daas. 
Zint. tb er is Drachmam ttnam. 
Sacchart 'Uncias quatuor. 
Vini Gallici albi optimi libras quatuor. 
Incidantur & Contundantur omnia fimul gr ojfo mo- 
do , atque ad tertia ferme partis conjtsmptionem 
coquantnr. 
Of in ’t Neederlandfch : Neem twee handen vol van teberey- 
de Bladeren dcez.cr Britannica. Vier of zes oneen van den van 
de Wortel. Gengebar een drachma. Zoethout twee 
drachmen : en Zuyker vier oneen. Snij het te zamen pia nt , 
tot kleyne ftukjens ; en kookt het in een Kan goede 
Franfche Wijn , tot dat’er een Pintje van vermin- 
derd is. 
Die van deezen Drank ieder morgen nuchreren , tot gewif- 
veertien dagen , of wat langer, agter-cen, ’t vierdedeel fcgence- 
van een Pintje gebruykt, zal daar door verdrijven al de “ c n ^“ r . 
hem quellende Scorbut , Scbeurbuykj, of Blaunfchuyt buyk.of 
(van Plinius genoemd Stomacacen , en Scelotyrben). Blauw- 
De Tanden en ’t gantfche Gebeent zal weer in voorigen khuyr, 
goeden ftaat werden herftcld , en verfterkt : al het bloed 
gezuyverd. Eeven hier door werden ook geneczen de 
gebreeken der Milt en Leever ; allerley Buyk- en Bloed- 
loop ; een quade Borft ; neervallende Zinkingen , en lo- 
pende Gaten. Decze Drank zal verdrijven de overvloe- 
dige vochten des geheclen Ligchaams ; alle zeenuwach- 
tige deden beveiligen : de Maandftonden der Vrouwen , 
als ze te veel zijn , en alle andere Bloed-vloeyingen flop- 
pen ; deezer wijs de natuurlijke Ligchaams-warmte be- 
waren. Is ook zeer goed voor Breuken, of Gefcheurd- 
heyd-, ftijve , trekkende , of beevende Leeden : de kramp , 
en Limmigheyd ; hitsige Koortz-en , en meer andere dier- 
gelijke qualen. Defgelijks voor de geene, die, ’tzij in 
Spijs of Drank , vergif in V lijf hebben gekreegen. Ook 
voor de geene die dikmaal moeten braken , en nauw- 
lijks konnen binnen houden ’t geen ze gegceten en ge- 
dronken hebben. 
Wanneer men decze Bladeren niet groen kan beko- en daaren- 
men , ’t welk in de M int er onmogelijk is , moet men boven 
de zelve gedroogd floten , en in Wijn met Zuyker, of ^erc^ 
Honig, en een weynig Edik daar bij gedaan ; of anders 
in Water, Zuyker en Azijn, inzonderheyd als’er Koorts 
bij gaat, of ook wel in Garfte-water , als de geleegent- 
heyd zulks vereyfcht, zoo lang zieden, tot dat het Nat 
de dikte van Honig bekomt. Hier van mag men zon- 
der eenige fchroom een weynig t’cffens gebruyken tee- 
gens de Tandpijn, Scheurbuyk, en de andere hier bo- 
ven 
