703 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek , 704 
Wanneer De Bladeren Bloemen , en het Zaad ( om , gedroogd 
retf^Bloe 2 'i n< k » altijd tcn gcbruyk te konnen hebben ) moet 
men en ’t mcn plukken en afneemen met een volle Maan , of 
Zaad moe- ftraks daar na , ecven voor de Hondsdagen ( indien ’t 
ten afge- Zaad dan zijn volkomene rijpheyd heeft bekomen ; 
aijn^ 0 * £ wc ^ ec kter zelden voor ’t laatfte der zelve gebeurd ) 
vermits ze anders alle in de genoemde dagen door der 
Zonnen hitte fchielijk verminderen, verderven, en dus 
krachteloos worden gemaakt. 
Autheu- Eyndelijk , uyt dit alles is genoegzaam blijkelijk , 
andere^ 0 ^ at deeze opregte Britannica niet is de Bistor- 
kruyden TA a Natera/orttl ; Betonica, Betonie; Pkunella, 
Brunelle ; Pulmonaria, Longekruyd; Pyrola, JVm- 
ter-groen ; Persicaria , PerzjCnkrujd ; Plantago 
AQ.UATICA , Water-Weegbree ; Damasonium , een 
Boort van Doronicum ; Halimus , Zee-porcellain ; 
Cochlearia , Leepelblad ; Becabunga, b.eekbunge, of 
eenige anderediergelijke Plant, gelijkPEDAciusDios- 
coRiDES , Johannis Ruellius , Amatus Lusi- 
tanus , Hieronymus Tragus, Anguillara , 
Conradus Gesnerus , Rembertus Dodon/eus , 
Matthias Lobelius , Carolus Clusius , Ja- 
cobus Dalechampius , JoACHiMus Camerarius, 
hebben JoHANNES BaüHINUS, JoHANNES BoDjEUS A Sta- 
d odezeer PEL ’ en meer anc l erc gemeend hebben. Geene van al 
qualijk, de genoemde Planten hebben zoo een ee dele* kr acht , 
voorhet om onze aangtboorene* ejuaal en gemeene Landz-iel^te, 
opregte ’t Scheurbuyk , of de BLauwJchujt , te geneezen , als 
ea ' a m ~ onze opregte Britannica , waar van al voor zeeven- 
tien honderd jaren de onloochenbare blijken zijn ge- 
zien. De Romejnen , ten tijde van Gajus Julius 
C.esar in decze Neederlandfche Geweften gekomen , 
wielden ellendig van deeze plaag aangevallen , maar 
alle door dit Kruyd , haar eerft getoond door de in- 
geborene Vriezen, fpoedig geholpen. Waarom ze ook, 
de krachten van dit Gewas nu kennende , het zelve 
na Komen aan den Keyzer zonden , voor een zeer 
koftelijk gefchenk. 
CCXCVI HOOFDSTUK. 
VIRGINIAANSCHE 
P A T I C H 
of 
AMER.ICAANSCHE 
BRITANNICA. 
zeer voortreffelijk Gewas, wee- 
[sUl 8 cns de zonderlinge deugden, waar 
W// mcè bet begaafd is , word dus in ’t 
Neederlandfch geheeten. In ’t Latijn 
LaPATHUM VlRGINIANUM, en Bri- 
TANNICA AmERICANA. 
Befchrij- Heeft in deeze Geweften een dikke , tamelijk lange 
deWortel WorteliZich vcrdeclcnde in veelc Zijde- takken,cn voorzien 
met verfcheydene Vee^el-wortcltjens , uytwendig on- 
trent Caftanic-bruyn-verwig, ook in de grond een wey- 
nig geelachtig, doch hoe ouder hoe bruyner; van bin- 
nen roodachtig-gecl , gelijk de opregte Rhabarber ; doch 
’t alder-inwendigfte ronde Pit, of Marg, bruyn-rood 
in de dikfte en oudfte Mortelen : daarenboven vercierd 
met een fchoone witte ronde Ring. Digt en vaft is ze 
van fubftantie; alhoewel naderhand, als ze een weynig 
geleegen heeft om te droogen, voozer, of fponsachtiger. 
Verheft dan ook zijne witte Ring , en word gantfeh 
van eenerley verwe, te wceten, donker-geel. Van na- 
turen is ze vol vochtigheyd ; bitter van fmaak, en te 
zamentrekkendc ; als men ze in de Mond knauwd een 
geelachtig Zap van zich geevende ; voorts iszc zonder 
eenige reuk. 
Uyt decze Wortel komen voort beziens-waardige Gedaante 
‘ Bladeren , doch niet veel in getal, digt boven malkan- van de 
ker uyt de aarde fpruytendc. Eerft uytkomende, krul- daar 
len ze zich aan de randen een weynig uytwendig om. fchicrén- 
Staan meer om hoog als om laag. Zijn ongelijk van de 
grootte ; noch geen Steel om te bloeyen geevende de 
kleynfte , maar Bloemen voortbrengende de grootfte , 
te weeten, de onderfte met hare Steel daar ze op ruften, 
ontrent anderhalve voet lang; achter zes of zeeven vin- 
geren breed , en daar op het breedfte ; van waar ze al 
langzaam fmaller wordende, voor eyndigen in een fpits 
punt, met ’t welk ze zich gemeentlijk een weynig krom- 
omdrayen. Matig dik en vet zijn ze van aart; boven 
gras-groen, doch zonder glans, met eenige roodigheyd, 
en veele rolfche plekken en ftippelen voorzien ; onder 
uyt den groenen blauwachtig ; doorgaans aan de randen 
rood , en daar aardig gefronft. Hebben in ’t midden Beziens- 
een regt-doorlopende roodachtigc groote Ader, of Rug- waardige 
ge, uyt welke veele kleyne, ook gemcenelijk roode , BiaJcrcn ' 
naar na de randen rond in malkander drayende , en 
alzoo ten eynde uytfchietende , voortvloeyen , gelijk 
in deeze Figuur na ’t leeven is afgeteekend ; doch 
van onder vertonen ze geen of weynig roodheyd. Als 
men deeze Bladeren in de Mond knauwd , vallen ze zuur 
van fmaak , en zeer te zamentrekkend. Ruften op 
korte en dikke roode Steelcn , vijf vingeren , wat 
meer of minder lang ; onder rond , met verfchey- 
dene Ribbetjens geftreept ; boven gantfeh plat en 
effen. 
In Junius komt uyt der zelver midden gemcenelijk Bloemen, 
een eenige Steel te voorfchijn, onder ruym een duym Stee1, 
dik; ruffehen de drie en vier voeten hoog, rond, met 
veele uytfteekende Streep jens vercierd; van binnen hol; 
groen-verwig; doch over al aan elk Lid, of voet van 
de Stee len der Bladeren rondom , een vingerbreedte of 
daar ontrent hoog, rood van verwe. Aan deeze Steel 
komen, nu uyt de eene, dan uyt de andere zijde, ver- 
fcheydene Bladeren voort, boven malkander, gemce- 
nelijk wat neerwaarts hangende , veel kleyner als de 
voorgemeldde ; ook hoe hooger hoe kleynder; eynde- 
lijk zoo fmaal als een ftroo ; en aldaar na buyten zoo zeer 
omgekruld, datze als een dubbel / laadje gelijk fchij- 
nen, en niet meer als de middenfte Rugge of Ader 
kan gezien worden. Welke Bladert jens naderhand , 
als de Bloemen zijn voortgekomen, zich weer om, en 
los winden ; haar dan vertonende als de andere Bla- 
deren. 
Uyt de middenfte Hertfcheut , of het bovenfte Befchrij- 
punt ( in het eerfte alleenlijk hier, nier tuflehen de ving 
Bladeren aan deeze Steel , gelijk in mceft al de andere 
foorten der Patich word gezien ) fchietcn in de Maand 
Julius de bloemen voort: welke naderhand haar ver- 
deden in eenige lange, hol-geftelde, en fmalle z,ijde- 
takjens, waar aan onder hij de voornaamfte Hertjleel 
eenige weynige Bladert jens , doch niet zoo hoog als 
men aan de Britannica vera antiquorum , of 
opregte Britannica der Oude , gewaar word , met de 
Bloemen te voorfchijn komen. 
Welke Bloemen met hare wit-ruyge Knopjens ( die der Bloe- 
in geene van al deeze foorten , dan alleen in deeze m5n - 
Americaansche Britannica en in de opregte 
Britannica der Oude Vriezen worden verno- 
men ) aan hare Bladertjens die van de gemeldde op- 
regte Britannica der Oude in alles , niets uytgczon- 
derd , zoo wel van binnen als van buyten , gantfeh 
gelijk zijn ; ook op de zelve wijze , doch wat flap- 
per , neerwaarts hangende. Echter vallen de drie 
kleyne bovenfte Bladertjens gemeenelijk wel zoo rood. 
Wanneerze nu eenige weynige dagen langal hangen- Zaad. 
de hebben open geftaan, vallenze niet af, maar worden, 
aan hare Steelt jens blijvende, grooter, en laten nader- 
hand achter een bleek-bruyn , dric-hoekig , blinkend 
Zaad , 
