7 ° 3 
VlRCINIAANSCHE PaTICH. 
Zaad , ’t welk zijne volkomentheyd verkrijgd in de 
Maand September. 
Aanwin- Het zelve word met een wallende Maan van Maert 
mn S of Ajril een kleyne vinger breedte diep in een Pot , of 
Zeepvaatje, de aarde aanbevolen , zoo komt het , na 
verloop van een korte tijd, te voorfchijn; doch geeft 
niet voor ’t derde jaar daar na de eerfte Bloemen. Zoo 
lang deeze hier uyt voortgekomcne Planten noch niet 
gebloeyd hebben, zijn de Bladeren wat korter, ook 
ronder, als daar na. 
Waarncc- Doch vermits de zelve in deeze koude Geweften zeer 
minginde qualijk fterke Korft konnen verdragen, zoo moeten ze 
ïnter. » $ jy mlers binnen s huys gefteld , of anders , buyten 
blijvende, op een zeer warme plaats, bcfchut teegens 
het Oofien en ’t Noorden , gezet, genoegzaam met ftroo 
of Turfmul bedekt worden. Echter is noch geraad- 
zaam , altijd een Plant of twee daar van binnens hüys 
te houden, om, indien de buytcn-ftaande te niet gin- 
gen, niet geheel van deeze foort beroofd te zijn ! in- 
zonderheyd ook , indien men de Wortelen der zelve 
’s Winters wil gebruyken. Ondcrtuflchcn vertrouw 
ik vaftelijk, dat ze in 'Braband, Frankrijk en andere 
warmer Landen , ’s M'inters , zonder haar te dekken, 
genoeg zonder fchade zouden konnen goed blijven; 
vooral, als ze warm gefteld wierden, en vochtigheyd 
genoeg genoten; vermits zc in de Zomer veel Water be- 
geeren uyt eygener aart; ook beminnen een goede, vet- 
te, zandige aarde. 
KRACHTEN. 
D Eeze Americaanfche Britannica word gebruykt, 
niet alleen teegens de gebreeken des Monds en 
der Keel , maar ook tot geneezing van H dnden, 
en van de Scorbut , of Blatcwfchuyt , anders gemeene- 
lijk gezegt Scheurbuyk^ Men ondervind ook, dat ze 
teegens dit gebrek weynig minder krachtig is , als de 
voorbcfchreevene opregte Britannica der Oude. Strijd 
daarenboven zeer krachtig teegens allerley vergif, en is 
dienftig teegens veele andere inwendige gebreeken der 
Menfchen. 
Waarom dan ook de Indianen in veele Geweften van 
America ’t Zap deezer Planten gedurig in een Hoorn 
bij haar dragen; om, wanneerze in een Gevegt teegens 
malkander, ’t welk dikmaal gebeurd, zich door een 
vergift ige Pijl gewond bevinden , terftond iets daar van 
in de Wonde te konnen gieten : ’t welk dan ftraks , of 
immers in een zeer korte tijd, niet alleen ’t gif gantfeh 
krachteloos maakt, maar ook de Wonde geneejl , en haar 
alzoo buyten alle gevaar fteld ; daar ze anders gewifle- 
lijk, zonder eenige andere hulp, zouden moeten fter- 
ven , weegens de felheyd des ontfangenen vergifs. Geen 
ander Gewas kennen ze, ’t welk zulk een krachtige wer- 
king heeft teegens ’t vergif, als dit. 
De Wortel is floppende en te zamentrekkende van 
aart. Heb echter ondervonden , dat ze, varfch uyt de 
aarde genomen , en daar van gegeeten , zeer zacht en 
Zoet doed purgeeren. 
Dit zeer eedel Gewas hebben mijn oogen voor de eer- 
fte maal gezien in ’t jaar r 656. , voortgekomen van 
Zaad, uyt Ftrgimen en Nieurw-Neederland gekreegen, 
door Monfr. Jan van Weli , Koopman te Amfter- 
dam , mij toegezonden; en de aanfehouwing daar van 
gaf mij een zonderling groot vermaak. 
Deugden, 
weynig 
minder 
als die van 
de opregte 
Bntannici 
der Oude. 
Hoe de 
Indianen 
ia America 
’t Zap tee- 
gens ver- 
gif ge- 
bruyken. 
Uyt Ame- 
caanfch 
Zaad op- 
gequeekt. 
Bulapathum van Plinius. 704 
CCXCVIII HOOFDSTUK. 
BULAPATHUM 
van P L I N I U S. 
An naturen een klcyn en aardig Ge~ Natten. 
was ; met deczen naam in het Needer- 
landfch bekend ; of ook wel geheeten 
Osse-PatIch , vermits de Bladeren 
in gedaante en ftelling, echter niet in 
grootte , de Tongen der Ojfen een wey- 
nig gelijk fchijnen. In ’t Latijn Bulapathum Pli- 
nii, ofLAPATHuM Fibrosum: in het Griekfch Bv- 
hCCTTCtSoV. 
Heeft een teedere, bruynachtige, of bleek-verwige. Wortel, 
dunne, korte, veezelige , en gantfeh niet knobbelige 
Wortel (gelijk anders alle andere foorten van Patich of 
Rhoritter hebben); bitterachtig van fmaak , als ze 
geknauwd word. 
Uyt dc zelve fchieten op veele Bladeren , in’t ronde Gedaante 
bij malkander uyt de aarde, van welke zommige haar be ‘. 
plat op de grond neerleggen , andere zich een weynig ^/'illadf* 
opwaarts verheffen. Hangen aan tamelijk korte Steelt- rcn , 
jens; zijn die van het LapaYhum sanguinf.um, of 
Rhoridder met roode gelijk bloedige Aderen, in ge- 
daante en grootte zeer gelijk; ook achter aan de Steel 
alderbreedft; van daar allenxen fmaller wordende , en 
voor in een punt eyndigende. Hebben echter geen 
roode, maar blcek-groene Aderen, zomrijds een wey- 
nig rood gevlekt. De groote Ader loopt in ‘t midden 
regt door; waar uyt veele kleyne ter zijden voortvloe- 
yen. Zij zijn een hand breed , wat meer of minder 
lang; twee groote vingeren breed. De verwe is don- 
kcr-groen, doch onder blceker. Aan dc randen zijn ze 
flcgt; eevenwel zomtijds Zich een weynig omflaande; 
doch niet Tbuws-wijz.e geplooyd ; matig dik van fub- 
Jlantie , en, in de Mond geknauwd , wat zuur en te 
zamentrekkende van aart, vermengd met een weynig 
bitterheyd. 
Uyt haar middenfte Hert komt meeft den tijd maar Steel, 
een eenige Steel voort, ontrent anderhalve voetlang, 
bijna rond, met eenige Streepen en roodachtige plek^ 
ken voorzien ; van binnen gantfeh niet hol. De ver- 
we is niet wel zoo groen als dc Bladeren zijn , maar een 
weynig bleeker. Is na boven toe in twee of drie deden 
gefcheyden; en aldaar omvangen in ’t geheel van vier 
of vijf kleyne Bladert jens, hol en dun verfpreyd ; aan Knopjeni. 
welke aan alle kanten, en niet bij artikelen, rondom 
veele ronde groene Knopjens te voorfchijn komen , ru- 
ftende op kleyne , korte, eerft regt-uytftaande, maar 
daar na zich wat neerwaarts buygende Steeltjens. Als 
deeze geopend worden, vertonen zich groene, drie - 
bladerige Bloemt jens , van binnen begaafd met eenige 
bleeke Afhangz.eltjens. Eenige dagen lang blijven ze 
goed. Vallen daar na niet ter aarden neer , maar blij- 
ven ; worden grooter , en verbergen eyndclijk ondef 
haar, als ze tot hare volkomentheyd zijn geraakt, een 
kleyn , Caftanien-bruyn , blinkend , en drie-hoekig laai. 
Zaad. 
Het zelve moet men met een wadende Maan van Aanwfa* 
Alaert of April aan de aarde beveelen, ontrent een nin S- 
vinger breed diepte. Na drie of vier weeken tijds zal 
het dan te voorfchijn komen : noch in de zelve Zo - 
mer weer Bloemen en Zaad geeven ; doch daar mee ver- 
fterven. 
Doch indien de jonge Planten niet voor in dc Zomer Aanmer. 
of teegens den Herfft , zich vertonen, gelijk al veel- king. 
maal gebeurd, zoo blijven ze de Winter over; inzon- 
derheyd binnens huys gezet zijnde : geeven dan in ’t 
volgende Voorjaar Bloemen , en in ’t laatfte van May 
volkomen rijp Zaad. 
Y x 
KRACH- 
