7iï 
L i w o n i u m. Lavas. 
711 
moet voor koude Winden en Herfflreegenen voorzich- 
tig zijn gewagt: zou anders niet tot zijne volmaakthcyd 
geraken , maar veel eer verrotten. 
Ainwin- Alleenlijk door dit Zaad kan deeze foort aangewon- 
ning. ncn en vcrmeenigvuldigd worden. Het zelve moet 
men, met een wallende Maan in April of Aiay , luch- 
tig in een Pot zayen , niet boven een ftroobreed 
diep. Niet meer als een , of ten hoogften twee 
Planten , mag men in eenePot, in ’t midden, ongerept 
laten ftaan. De andere moet men’er uyt-neemen , in 
andere Potten zetten , en zes of agt dagen lang voor de 
Zon wachten. 
AmcrL Het Limonium capitatum Americanum , of 
Limo- Amcrtcaanfch Limonium met veele Knoppen , boven 
nium, aan de Steelen tulfchen twee Bladeren, op lange Steelt- 
mcc vccle jens, zes , agt , ja dikmaal tien in getal bij malkander 
Knoppen, voortkomende , is een aanzienlijke Plant , groeyende 
ontrent drie en een halve voet hoog; ook wel hoger, 
Grond.cn na dat de Zomers warm of koud zijn. Bemind een 
plaats. goede zandige aarde, met een weynig een-jarigc klcyn- 
gewreevene Hoenderdrek en het Mol der van bin- 
nen verdorvene Boomen genoegzaam doormengt : een 
opene , warme , bequaam ter Zon gcleegene plaats , 
inzonderheyd bewaard voor alle koude Oojle- en Noor- 
de-winden. 
Bloemen. Vergaat niet haaft , maar word van naturen oud. 
Brengd ieder jaar, voornamentlijk bij warme Zomers , 
kleync, viergebladerde, voor fpits toegaande Bloemen 
voort, boven uyt hare gefchubde Hoof d jens , die van 
het Cyanus , of de gemeene Koornbloem , niet ongclijk, 
Zelden doch grooter. De verwe is bleek-geel. Zelden gce- 
rijp Zaad. venze in 
deeze Geweften cenig rijp Zaad. ’s Winters 
verheft deeze Plant boven hare Steelen en Bladeren ; 
echter altijd aan hare Wortel ontrent de aarde eenige 
der zelve behoudende ; welker gedaante zich al vrij 
Bladeren, zeer vergelijkt met die der Citroen-bladeren. Zijn een 
kleyne hand lang, drie vingeren breed, voor fpits toe- 
gaande; donker-groen-verwig ; fcharpachtig, of rauw 
in ’t aanraken , en voorzien met een regt-doorlopen- 
de Ader , waar uyt veel andere kleyner voortvloeyen. 
Aan hare Steel zitten ze twee en twee regt teegens 
over malkander ; doch voor in een cyndigcnde. In 
het volgende Voorjaar fchieten uyt deeze weer nieu- 
we voort. 
Hoe waar Deeze foort verdraagd in de Zomer veel , maar altijd in 
te nee- de Zon warm gemaakt Rcegen water; doch wil in den 
men. Herfft weynig vochtigheyd. Kan niet wel Storm- 
winden, Hagel , Vorjl , en diergelijke ongeleegenthce- 
den uytftaan. Word derhalven , met een wadende 
Maan van April in een Pot gezayd of geplant zijnde, 
in 't begin van OEI ober , wat eerder of later, na dat het 
Weer zich aanfteld , binnens huys gebragt , op een 
luchtige plaats , doch zonder eenige tocht of z, uyging . 
en in de Maar als nu de koude begind te vermeerderen, neemt 
Winter te men ze van daar wech , en men verplant ze , daar ze 
wachten. warmte des vuurs door een Oven kan genieten , 
wijl ze die geerne verdraagd, doch niet digt bij den 
Oven. Mag ook , gedurende de gcheele ld 'int er , 
maar alleenlijk een of tweemaal een weynig lauwge- 
maakt Reegenwater van boven ontfangen. Niet voor 
in ’t begin, of ten halven van April, mag men ze weer 
buyten zetten , met een zoete lucht , en aangename 
m reegen ; doch voorzichtig gedekt voor koude nagten , 
en bewaard voor Sneeuwachtige vochtigheyd. 
Kan hier Kan , in deeze koude Landen , niet wel aange- 
niet wel wonnen worden , vermits ze noch volkomen Zaad , 
‘ an g e - noch bij de Wortel ( ten zij met langzaamheyd van 
worden. r 'jd) eenige uytloopxtlen verkrijgd, welke of van zelfs 
Wortel vatten, of bequaam zijn mogten , om inge- 
fneeden te worden. 
KRACHTEN. 
Imonium is verkoelende van aart. De Bladeren Gab/n.Lj. 
zijn warm en droog in den eerften graad ; ge- M ^simp. 
knauwd wordende van een aangename reuk. In 
Wijn gekookt , of de Wortel , een weynig opge- 
droogd zijnde, het zelve gedaan , en van dit Nat een 
halve once , of wat minder , gedronken , drijft het 
Water , de Steen , de Nageboorte , en alle onreynigheyd 
der Moeder af. 
Het Zaad is zuur van fmaak; en heeft een te zamen- Diofc. 1.+ 
trekkende kracht. Gedroogd, gefloten, en daar van c ‘ l6, 
twee Scrupelen eenige dagen achter malkander ’s mor- 
gens nuchteren met Wijn ingenomen, is zeer dienftig 
teegens de roode- en andere Loop. Doed ook ophou- 
den de overvloedige Maandjlonden der Vrouwen , en is 
dienftig teegens meer andere gebreeken. 
CCCIV HOOFDSTUK. 
LAVAS. 
-Iet alleen in het Neederlandfch dus , Namen, 
maar ook dikmaal Luestock , van 
zommige Lavetse, van andere Lub- 
stickel genoemd : in het Latijn Le- 
vtsticum, en Ligusticum: in het 
Hoogduytfch Leïbstockel : in het 
Franfch Livesche, of Liveche ; en in 't Italiaanfch 
Ligustico. 
Deeze Plant bemind uyt cygener aart een gemeene, Grond, 
docli meer een zandige, wel-gemeftte grond, en ta- 
melijk veel Water. Heeft immers zoo lief een donke- 
re , als een opene, vrije plaats. Geeft in deeze kou- 
de Geweften niet altijd , maar alleen in goede warme 
Zomers , een weynig Zaad. Als dit , ’t welk echter Zelden 
zelden gebeurd, zijne rijpheyd heeft bekomen , word Zaad - 
het, met een wafTende Maan van Maert , ruym een 
ftroobreed diep , in de aarde gelegt. 
Hier door kan ze vermeenigvstldigd ; doch noch bc- Aanwin- 
quamer aangewonnen worden , door hare bij de Wortel nin ^‘ 
uytgcfchotene jongen ; welke men op de genoemdde 
tijd van de oude afneemt, en verplant. Is hard van 
aart. Kan veele koude Reegenen , Sneeuw , Hagel, ftcr- 
ke Vorjl , en alle andere ongeleegenthcedcn des tijds , 
zonder fchade uytftaan. 
KRACHTEN. 
L Avas , Lubflock 1 , of Leveflicum , is warm en DoJ.I.io. 
droog tot in ’t begin van den derden graad. *• 
De Bladeren en Wortelen in Wijn gezoden , 
en daar van een Roemertje ’s morgens nuchteren ge- 
dronken, drijft uyt de Winden-, ftrijd teegens alle ver- 
gif ; verwarmd het ingewand ; is goed voor een koude 
Maag ; Schurftheyd , en andere gebreeken der Huyd. 
Zuyverd en geneeft de Zeeren en Zweeren : maakt 
een fcharp Gezwicht; een z.uyvcr en fchoon Vel , als rnen 
de Oogcn daar mee wafcht, en ’t Aangezicht dikmaal 
daar meê wrijfd. 
De groene Bladeren gefloten , en op varffche Mon- 
den gelegt , geneezen de zelve. In een Bad gedaan , 
doen krachtig zweeten ; neemen wech de onznyvere 
vlekken der Huyd, en verwekken der Vrouwen Maand- 
jlonden. 
Het Zaad, of de gedroogde Wortel, gepulverifeert, 
en daar van een halve of geheele Drachma met Wijn 
ingenomen ; doed gemakkelijk wateren , drijft de 
Maandjlonden voort , ook de achterblijvende Nage- 
boorte. Geneeft de opjiijging van de Afoeder ; de bee- 
ten der Slangen en dolle Honden, ook van andere gif- 
tige Dieren. 
Y 73 
Galt», lib. 
Simp. 7. 
Durantts 
bijl. Plant, 
fol. 2/7. 
Fuchr. lib. 
Herb. cap. 
Diofc. I. J. 
c. f 8. 
Trag. Li., 
Het 
