7i ï Windend Paerdshoefyzer. Lelie. MaybloeM. 7 u$ 
bewaard de menfchen voor de Peft : helpt de fpijs ver - 
teer en .- verfterkt de Maag, en jaagd dc Winden uyt. 
Indien iemand van deezen drank zoo veel nuttigd twee 
of driemaal ter week, hij zal bevinden, dat hij altijd 
fri/ch en wel-gefteld zal blijven; ook in veele jaren van 
gcene ziekten zal aangevallen worden. 
CCCVI HOOFDSTUK. 
LELIE. 
Namen. j& M W. 0° zeer van een ieder bemind, wec- 
gens hare fchoone gedaante , verwe , 
en aangename reuk, als wel bekend. 
WroJ&Wera Voerd deeze naam in het Needer- 
landfeh. Word in het Latijn gchce- 
- — *_r_S ten Lilium: in het Hoogduit feit Li- 
lien, en Gilgén: in ’t Franfch Lis; en in ’t Ita- 
liaanfch Giglio, of Lilio. 
Vcelerley Hier van zijn mij in haren aart bekend veele beziens- 
onder- waardige foorten, met vcrfcheydentheyd van Bloemen: 
öf' “amentüjfc : 
vanBloe- I* Lilium album vulgare latifolium , of 
men; gemeene witte Lelie met breede "Bladeren . II. Album 
flore pleno , of witte Lelie met dubbele Bloemen. 
III. Byzantinum PR/Ecox , of vroege Lelie van 
Conjlantinopel. IV. Rubrum Italicum prascox, 
of vroege roode Lelie uyt Italien. V. Cruentum 
isu lbiferum , of Bloedroode Lelie met Bolletjens , tuf- 
fchen de Bladeren aan de Steelen voortkomende. VI. 
Cruentum non bulbiferum, of bloed-roode Le- 
lie ronder Bolletjens. VII. Cruentum flore ple- 
no, of Bloedroode Lelie met een dubbele Bloem ; eeven- 
wel niet ieder, maar alleen om ’t tweede of derde jaar 
dubbel. VIII. Montanum flore luteo puncta- 
to, of Berg-Lclie met een gejlippelde geele Bloem. IX. 
hier voor- MONTANUM FLORE LUTEO NON PUNCTATO , of 
agctieaijT ^erg-Lelte met een geele Bloem zonder flip pelen. X. Mon- 
getal. TANUM PUNCTATUM album, of witte geftippclde 
Berg-Lelie. XI. Non punctatum , of witte ongc- 
ftippelde Berg-Lelie. XII. Montanum flore pur- 
purascente PUNCTATO, of purpure Berg-Lelie met 
ftippelen. XIII. Non punctatum, of purpure Berg- 
Lelie z.onderftippelen.XlY.E\ZANTiKUM SEROTINUM, 
of late Lelie van Conjlantinopel ; anders Martagon 
Constantinopolitanum ; of Martagon van Conftan- 
tinopel gezegt. XV. Bysantinum serotinum flore 
miniato, of late Lelie van Conjlantinopel, met een zeer 
fchoone Meme-roode verwe \ van veele geheeten Mar- 
tagon Pomponii , of Martagon van Pomponius. 
XVI. Lilium Persicum , of Perziaanfche Lelie. 
XVII. Majus Morini , of gr oote Lelie van Morin. 
XVIII. Montanum Canadense flore luteo, of 
Berg-Lelie van Canada met kleyne geele Bloemen-, en 
dan noch meer andere. Al te zamen , behalven alleen 
de laatftgenoemde , zijn ze van eenerley Bouwing en 
Waarnccming. 
Grond, en Zij beminnen uyt eygener aart een goede gemeene, 
plaats. zandige , luchtige en bequaam-gemefhe grond ; een 
opene, vrije, wel-gelcegcne plaats, en veel Reegen. 
Verdragen felle koude, en alle andere ongelecgent'hce- 
den des tijds zonder eenige fchade. Worden om het 
vierdejaar, in ’t laatfte van J alias , uyt de aarde op- 
genomen , en terffond , na dat men de grond wel om- 
gefmeeten, ook op nieuws gemeft heeft, weer daar in 
Opnee- gezet. Moeten niet lang uyt de aarde blijven , of 
ming.cn zouden in 't volgende jaar befwaarlijk Bloemen konnen 
dra S cn * Mcn moet ook meelt al de Bollen van mal- 
S ' kander afTcheyden, en de zelve ieder bijzonder , vier 
vingeren breed diep , zetten ; zoo zullen ze veel beeter 
dragen; ook grooter Bloemen voortbrengen. Worden 
ook deezer wijze zeer vermeenigvuldigd. 
Om vroe- Wil iemand van deeze foorten late, en ook vroege 
Bloemen zien, zoo zette hij de Bollen hoog, en ook an-geenlati 
dere diep ; want dan zullen de hooge vroeger, de diep* bloemen 
gezette later Bloemen geeven. te beko * 
Het Lilium Montanum Canadense flore Ldievan 
luteo , of Lelie van Canada met aardige geele Bloe- Canada. 
men , is veel teederder van aart ; en verdraagd zeer on- 
geerne de felle kgude der Winter in deeze Gewelten» 
Moet derhalyen in een Zonnebak , of Pot gerat , en 
'sfE/wim binnenshuysgebragt : ook ’s Zomers niet, voor 
dat hare Bladeren gantfeh vergaan zijn, uyt de aarde 
opgenomen , en terltond weer in een varflche grond 
verplant worden. Anders zoud gij haar haalt tay of 
llap zien; en dan zouden ze al langzaam verderven. 
KRACHTEN. 
D E Bladeren en Wortelen van witte Lelie , of Gal - l- 7* 
Lilium album, zijn verdrogende, afvagende, en s ""P- Me,l ‘ 
verteerende van aart; doch de Wortelen meer als ' %C ' 
de Bladeren. 
De Bladeren in roode Wijn gekookt , en op ou- 
de Wonden gelegt , geneezen de zelve in een kor- 
te tijd. 
Gcltoten, met Wijn en Honig gemengd, zijn goed Apulej. 
teegens het Sprenktyuur , de verftuyktheyd der Leeden, h 'fi • Flant ' 
de beeten of Itceken der Slangen, en andcrer giftige ‘ ' lo ^' 
Dieren, daar op gelegt zijnde. Neemen ook van Sc 
Huyd wech alle vlekken en fproetelen-, doen de rimpelen 
des -Aangezicht s vergaan. 
De Wortelen in Wijn of Edik gezoden, en drie p/,„. /. llt 
dagen lang op de Likdoornen gelegt , verwecken de c. 19. 
zelve. Ecven deeze Wortel met Boom- of Roozen- 
oly doormengd , heeld de gebrandloeyd der Leeden ; 
doed daar hayr op groeyen : verdrijft de hardigheyd 
der Moeder: geneeft allcrley Zeer en. Zweer en , en 
Wonden. 
De Wortelen en Bloemen in Wijn gekookt, en daar Dod. 1. 7. 
van gedronken , is goed voor de Miltzuchtige-, en voor c - *• 
die met Breuken zijn gequeld. Maakt ook een week 
Ligchaam : jaagd door de Stoelgang uyt het geronnens 
en onzuyvere Bloed. 
De Bloemen gediltillecrt, en daar mee gewalTchen, Dioft. 1.3. 
maakt een zuyver en blanke Aangezicht. Met wat Ca- c '" 6 ', 
ncel en Saffraan ingenomen , is goed voor de barende f 1 *" ' ‘3’ 
Vrouwen ; de flauwhejd des Herten ; om de Nageboor- 
te te doen rijzen ; voorts teegens de Waterzucht s en 
heete Leever , de Heefchheyd ; en doed de verlorene 
Stem weer komen. 
De Oly, of Zalf , uyt deeze Bloemen gemaakt, en r uel.d» 
tot een plaafter bereyd , verzacht alle hardigheyd, en Nat - St - 
gezwellen. Brengt weer te regt de verrekte Zeenuwen ; h i- c - '7* 
Beroerdheyd, Lammigheyd , en de Kramp. 
CCCVII HOOFDSTUK. 
MAYBLOEM. 
N het Neederlandfch niet alleen dus, Namen. 
maar °°k we l Lelie vanden Dale 
genoemd , word in het Latijn gchcc- 
ESal» ten Lilium convallium ; Lilium 
vernum , en Ephemerum non Le- 
■■ THALE : in het Hoogduytfch Mèyën- 
blumlein, ofMEYENREisz : in ’t Franfch Muguet: 
in ’t Italiaanfch Lilio convAllio. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vier onder- Vieron- 
fcheydene foorten ; namentlijk: dcrfchey- 
I. Lilium convallium majus, o f groote Afay- loor ~ 
bloem. II. Convallium flore alro, of A-lay- 
bloem van een witte couleur. III. Flore purpureo, 
of purpure Maybloem. IV. Lilium convallium 
minus, of kleyne Maybloem-, ook genoemd Unifo- 
lium , of Eenblad. 
Zij 
