®B! I 
Jjkfl ;l : 
717 Beschryving dhr Kruyden, Bollen en Bloemen , III Boek , 718 
fterven daar meê. Worden derhalven , in ieder Voor- Aanwin- 
st", in Meiert of April, met een waffende Maan weer ning. 
op nieuws gezayd ; en daar door genoegzaam vermee - 
Aanwin- 
ning. 
Ded. I. 7. 
c. 8. 
Durantei 
lib. Simp. 
fol. 15-9. 
utr. de vill. 
nov. Trad. 
de Herb. 
cup. ip6. 
Dorjien. 
lib. Herb. 
fol. 171. 
t. 131. 
Camcrar. 
li.c.ii. 
Zij groeyen , uyt eygener aart , in allerley flag van 
grond, doch liefft in een zandige, zoo wel ongemeft 
als gemeft. Beminnen een donkere of fchaduwachtige 
plaats, en veel Water. Verdragen de felle koude der 
Winter. Geeven wel zomtijds volkomen rijp Zaad , 
doch worden zelden daar door vermecnigvuldigd ; maar 
veel meer aangewonnen door hare aangewaflene jongen: 
welke , als ze vijf jaren hebben ftil geftaan , opgeno- 
men, en met een waffende Maan van Maert of Aprilt 
van dc0#*kafgefcheyden zijnde, verplantt moeten wor- 
den. Zouden, indien dit niet gefchieddc, lichtelijk in 
hare Bloemen komen te verminderen , wijlze te zeer door 
malkander groeyen. 
KRACHTEN. 
D É Bladeren deezer welriekende Maybloem , of 
Lilium Convallium , zijn, zoo wel als de Bloe- 
men zelfs, warm en droog van aart; daar nee- 
vens zeer verteerende, dunmakende, en fijn van ftof. 
De Bloemen in Wijn alleen , of met Bloemen van 
Lavendel en Rofmanjn gezoden , of gcdiftilleert , en 
daar van een wcynig gedronken , is krachtig teegens de 
Beroerdheyd , Lammigheyd , FlereJijn , Hoofdzwijme- 
ling , vallende Ziekte, beeten van giftige Dieren, en al- 
lerley Oog-gebreeken , daar in gedaan. Verfterkt het 
Hert , de Harjfencn, Geheugems , en Leever. Doed 
de verlorene fpraai weer komen ; ontdoed en geneefl 
alle Zweeringen : neemt wech de Hertkjoppmg ; helpt 
de Vrouwen, in barens-nood , tot een gemakfelijke ver- 
lofftng. Verfterkt de Maag; verjaagd alle gebreeken, 
uyt vochtige Harjfencn voortgekomen ; en is dienftig 
voor de geene , welke vergif in het Ligchaam hebben 
gekreegen. 
De Oly , gemaakt van deeze Bloemen, verzacht won- 
derlijk de Jigt der Voeten, en de fmerten van alle pijn- 
lijke Leeden; daar op geftreeken zijnde. 
De Wortelen gedroogd, gepul verifieert, en daar van 
iets in de Neus opgehaald, doed Nicx.cn, zonder eeni- 
ge de minfte ongelecgentheyd , en ontlaft de Harjfencn 
van alle (lijmerige vochtighceden. 
CCCVIII HOOFDSTUK. 
VLASKRUYD. 
Namen. En wel bekend en zeer gelieft Ge- 
was , weegens de bequaamhcyd en 
hoognoodigheyd des gebruyks voor 
de Menfchen door de gantfche tijd 
haars leevens. Is ook het eerfte , 
’t welk haar, ftraks na hare geboorte, 
en ’t laatfte, ’t welk haar na hare dood word gegeeven. 
Voerd, mijns weetens, in ’t Needcrlandfch geenen an- 
deren naam. Word in ’t Latijn geheeten Linum : 
in ’t Hoogduytfich Flasch : in ’t Franfch du Lin : 
in ’t Italiaan fch Lino. 
Zes on- Hier van zijn mij in haren aart onderfcheydene 
derfchcy- foorten bekend ; namentlijk: 
I. Linum sativum, of gemeen Vlaskruyd. II. Li- 
num catharticum minimum, of zeer kjeyn pur- 
geerend Vlaskruyd. III. Flore LUTto, of Vlaskruyd 
met een geele Bloem. IV. Arborescens, of Boom- 
achtig Vlaskruyd. V. Linum Oriëntale, of Ooft- 
Jndiaanfch Vlaskruyd. VI. Linum umbilicatum , 
of zeer kjeyn Vlaskruyd met een witte Bloem, en een 
Navel ge lijnvormig Zaad. Niet alle zijn ze van de zel- 
ve Bouwmg en W aarneeming. 
Grond. Echter beminnen ze al te zamen , behalven eene foort, 
meer een zandige als kleyige , en welgemeftte grond : 
een opene , vrije , bequaam ter Zon geleegene plaats. 
Blijven niet meer dan eene Zomer in ’t leeven. Gee- 
yen teegens den Herfjl volkomen rijp Zaad , en ver- 
dene foor- 
ten. 
Het Linum sativum , of gemeen Vlaskruyd , is Aanmer- 
van deeze eygenfehap, dat het , ter plaats daar ’t ge- kcll J k £ e 7 * 
zayd word , al ’t Voedsel uyt den aardbodem na zich pcn. C 
trekt, makende de zelve dor en onvruchtbaar. Ook is 
aanmerkenswaardig, dat het, hoe dichter gezayd, hoe 
fijner Vlas geeft : in teegendeel, hoe holler, of ondich- 
ter, hoe groover. 
Het Linum arborescens, of tot een Boomtje op - v]%s ^ ru yd 
wajfende Vlas, is een aardige Plant, door Zaad, uyt 
Portugal gezonden, bij mij Anno 1554. gelukkig voort- opwafien- 
gekomen. Bemind een goede, luchtige, warme, wel de . ge- 
terZon geleegene plaats, en matige vochtigheyd. Blijft * u * ck 'S 
zeer lang in ’t leeven. Geeft gemeenelijk ieder jaar komen! 
geele , bezienswaardige Bloemen , fpruytende uyt de 
bovenfte punten der Takjens , en beftaande uyt vijf 
ronde 'Bladert jens ; maar zelden volkomen rijp Zaad 
in deeze koude Landen, ten zij met zeer warme, droge 
Zomers. Beyde’tZ<Wcn de Knop is eeven als die van’t 
gemeene Vlaskruyd. 
In ons koud Gcweft fchiet het twee voeten , zom- Bladeren, 
tijds lager, zomtijds ook hooger op. Verfprcyd zich, 
als men ’t voorzichtig opfnoeyd , boven in veele ronde 
Takjens , bekleed met een zwarte Bafi ; waar aan de 
Bladeren veelvoudig in ’t ronde groeyen. Zijn een vin- 
gerbreed , wat meer of minder, lang; in breedte en 
gedaante die van de Myrtus media Tarentina, 
of middelbare Tarentijnfche Myrtus, zeer gelijk. 
Kan gantfehelijk geen koude Herfjl -reegenen , Mijl, Hoe men 
fterke M inden, of eenige Vorfi verdragen. Word der- nf cze . , 
halven, met een wallende Maan van April in een Pot, winter 
’t zij gezayd, ’t zij geplant zijnde, in ’t begin van OBlo- moet 
ber , wat eerder of later, na gelecgentheyd van't Weer, waarneo- 
binnens huys gebragr, op een plaats, daar het de Lucht mcn ' 
kan genieten, tot dat de koude van buyten zulks komt 
te verbieden. Gedurende de geheele hl mter moet men 
deeze Plant met fiegts een weynig lauw reegenwater 
van boven begieten ; en de zelve niet voor in het begin 
of ten halven van April, met een aangename Lucht en 
zoete Reegen , weer buyten in de Zonne-ftralen Bel- 
len. Maar dan noch haar wel wachten , en voor- 
zichtig dekken voor koude nachten , hayrige , of fchra- 
le winden. 
KRACHTEN. 
H Et Zaad van Vlaskruyd, of Linum , ’t welk Galen. lib. 
van deeze Plant alleenlijk in de Geneeskonft simp. 7. 
word gebruykt , is verwarmende in den eer- 
ften graad : iu vochtigheyd en droogte matig tufTchen 
beyden. 
In Wijn .gekookt, en daar meê d c gezwellen gewaf- Rnell. /•*. 
fchen, zuyverd de zelve. Met Oly en Anijs in Wa- c ' 
ter gezoden ; dan van buyten om den hals geflagen , 
geneefl: de Scjuinantic , of ’t Keel-gezwel; ook andere 
zwelling der Keel. 
Het zelve Zaad met Honig , Oly, en een weynig Diofc. 1. 1. 
Wijn gekookt; dan Paps-wijze gebruykt, doed fchey- c ' 
den , en vermorwd alle in- en uytwendige gezwellen. 
Lijnzaad gefloten , en met Rozijnen gegeeten , verdrijft 
de fmerten , en verftoptheyd der Leever. 
In Water gezoden, en dikmaal in de Oogen gedaan, Durantei 
fcharpt het Gezicht. Warm zijnde, en in een d°ck^‘*^' 
laten trekken , dan op de gebrandheyd gelegt, geneefl''*’ ' * 
de zelve. Eeven dit Water door een difterie in de 
Moeder , en Darmen gedaan , verzacht de fmerten dee- 
zer Ligchaams-deelen. 
Lijnzaad gefloten , en dan , of ook geheel , ge- Hippocr. 
geeten , ftopt het Lijf. Met Honig vermengd , en nl ‘- 2 - A* 
dus gebruykt , verzacht de Hoeft , en zuyverd de Dut ' 
Tiorft. 
Dc 
