Bloem- 
ftcclen 
metKnop- 
jcns, doch 
zonder 
-Bloemen. 
Mntth.l.i. 
e. i3f. 
Lobel 1 . 1. 
fol- 984. 
Durantcs 
lil/. Herb. 
fol. 167. 
Camerar. 
I. j.c. 103. 
Vod. I. ƒ. 
(.ii. 
Zeld- 
zaamhcyd 
aan de 
Bedien. 
Namen. 
Grond, 
Plaats. 
Hoe in d 
Winter 
waar te 
ncemen. 
717 Kleyn Maankruyd. Maankruyd der Chymisten. Vygeboon. 728 
mengt. Zijn in ’t midden , en van alle punten , met 
eenigc teedere Zdcrtjens doorlopen : dikachtig van aart; 
inwendig vochtig. De bovenfte teederfte geeven zich 
op verre na zoo breed niet uyt als de onderfte; zijn 
ook niet zoo grocn-verwig, maar als met een korte blce- 
ke ruygheyd omvangen. 
In de Maand van Jrnius komen tuflehen de zelve 
in ’t midden uyt de Wortel een, twee , of ook wel 
zomtijds, na gelecgentheyd van de grootte en fterktc 
des Wortels , drie Steelen t’dfcns te voorfchijn , zijnde 
zes vingeren breed,' wat meer of minder hoog; ontrent 
rond; een ftroo, en wat meerder, dik, inwendig Zap- 
pig ; uytwendig bekleed met een aangename groen- 
heyd ; en boven verdeeld in verfcheydene bayrach- 
tige Zijde-takjens , nuuytdeccne, dan uyt de andere 
zijde boven malkander voortkomende : beladen met 
vcclc klcyne , ronde , aardige Knopjens , Druyfs-wij- 
z.c ; doch zonder eenige andere Bloemen , of Zaad : 
welke naderhand verflauwende , in haar zelven ver- 
gaan. 
KRACHTEN. 
K Leyn Maankruyd , of Lunaria Botrytis , is 
koud en droog ; ook een weynig te zamentrek- 
kendc, zuy verende, en heelende van aart. 
Gedroogt , gepulverifeert , en daar van een Drach- 
ma met Wijn of ccnig ander Nat ingenomen; of ook 
wel in Wijn gekookt, en daar van gedronken, is zeer 
goed voor de verfiuykte cn verrukte Lceden ; voor alle 
in- en uytwendige Wonden , quadc Zweermgen , en de 
Gefcbeurthcyd: voor de Lecv er zuchtige ; voor die Bloed 
fpouwen, en voor die een Druypert hebben. 
Het zelve Poeder met roodc Wijn te drinken gc- 
geeven, is dienftig voor de roode- cn witte Vloeden 
der Vrouwen ; defgelijks tcegens de Bloedgang , of 
roode Loop. 
De Bladeren groen gefloten , en alzoo gclcgt op 
Wonden , opene Gaten, en andere Zweeringen, genec- 
zen de zelve. 
Het Zaad , of de Knopjens deezer Plant , worden 
van zommige voor vergiftig gehouden ; zoo dat de 
Koeyen en Paerden, daar van eetendc, fierven. Doch 
als men haar ftraks daar op de Bladeren te eeten geeft, 
zoo word deeze quaadaardigheyd terftond wcchgcno- 
men , en de Bceften behouden haar leeven. 
CCCXIV HOOFDSTUK. 
MAANKRUYD 
der CHYMISTEN. 
■ Ok, gelijk het voorgaande, een kleyn 
en aardig Gewas. Word in ’t Nee- 
derlandfch dus genoemd. In ’t La- 
tijn Lunaria Chymicorum : in ’t 
Hoogduytfch Mondkraut von die 
Chymisten: in het Franfcb Lunai- 
re de Chemistes; en in ’t Italiaanfch Lunaria di 
Alchimisti. 
Bemind uyt eygener aart een geheel zandige , goede 
aarde , met een weynig een-jarige Pacrdemift door- 
mengt : een opene , vrije , warme plaats , en matige 
vochtigheyd in de Zomertijd. Verdraagt ongccrne 
felle Vbrfi in deeze Geweften. Moet derhalvcn , in 
een Pot geplant zijnde, in Oiïober binnens huys wor- 
den gebragt , op een luchtige plaats , zonder of met 
Vuur : gedurende de Winter onderhouden met een 
weynig lauwgemaakt Rcegenwater, vermits ze in dien 
tijd door een weynig te veel lichtelijk zou aangeftoken 
worden , en verrotten. Niet voor half Zprtl mag 
men ze weer buytcn de Zonneftralen voorftellen , met 
een aangenamenc zachte Rcegen. 
In deeze koude Landen word ze aangeovonnen , niet Aanwin- 
alleen door haar Zaad, wanneer ’t zijne rijpheyd mogt nin K- 
bekomen (’twelk hier zelden gebeurd, ten zij bij hec- 
te Voorjaren ) met een waflende Maan van Zprtl in een 
Pot gelegt , gevuld met goede zandige aarde, zonder 
eenige Mift, ontrent een kleyne vingerbreed diep; maar 
ook door eenige weynige jonge Scbeutjens , met lang- 
hcyd vah tijd voortkomende. Welke men , als ze 
bequaam zijn , niet de gemcldde Zprilfcbe Maan af- 
neemt en verplant. 
Dit bezienswaardig en teeder Gewas heeft in onze Gedaante 
koude Geweften een dikke, ronde, een vinger of daar t ‘^ r " ,or " 
ontrent lang zijnde Wortel, met eenige kleyne cn wey- 
nige hol van malkander gefteldc Veekelen voorzien ; 
onder wat dunner toelopende, inwendig wit, van buy- 
ten bleck-bruyn van verwe; rondom met veel (zom- 
tijds meer als twintig ) kleyne , ronde Knobbelt jens , 
ontrent cevcn verre ordentlijk van den anderen gefield, 
begaafd. 
Uyt de zelve komen voort, in ’t begin van APay , Waar uyt 
of in laatfte van Zpril , niet meer dan twee kleyne"' 1 ' nKcr 
Bladertjens, ieder twee vingcrlceden , wat meer of min- kïèync^ 
der, lang; een halve vinger of wat meer breed, in ’t Bladert- 
midden op ’tbrcedfte; voor en onder aan de Wortel jensvoort- 
in een verminderend ftomp punt cyndigcnde. Ruften komen ’ 
op geene Steelt jens, maar fpruytcn zonder de zelve als 
uyt de Wortel ; doch eeven boven de aarde zich ver- 
heffende. Zijn aan de randen niet gezaagd, maar ef- 
fen en flegt ; in ’t midden voorzien met een regt-door- 
lopende grootc Zder ; waar uyt verfcheydene kleyne, Harege- 
tcr zijden uytvloeyende, voortfehieten : boven , na de ftalce ‘ 
Zon gekeerd , begaafd met een zeer bevallijkc uyt den 
groenen bleek-blauw blinkende couleur, doch van on- 
der bleekcr. 
Uyt welker midden opfchict een eenig Steeltje , zoo Blocm- 
lang als de middenftc vinger, wat meer of min; on- ftcell i c - 
der een ftroo dik, doch na boven wat dunner; rond , 
gantfeh ruyg; vercicrd met een fchoone, wat blinken- 
de, aangename blcek-purpure verwe. Op des zelven En eenige 
bovenfte punt ziet men een eenige Bloem ; niet groot; Noemen, 
ook niet aan de ranc! gefneeden , maar zich boven in ’t 
ronde openende, geheel hol vanbinnen; niet qualijk 
vertoonende de gedaante van een Kopje, of Beekertje j 
vercicrd met een verwonderens-waardige , fchoone , 
blinkende , donker-blauwc verwe ; waar onder eenige 
als zwart-donker-blauwc fireepen doorlopen. Als zc 
zommige dagen open geftaan heeft, vergaat ze in haar 
zelven , en valt af ; nalatende een ronde , doch ook 
zomtijds wat gehoekte Knop , eerft uyt den bruynen 
groenachtig , daar na blinkend bleek-blauw , voorzien 
met eenige donker-blauwe fireepen, eeven gelijk de Bloc- Zaad- 
men, doch fterkcr ; ontrent op de wijze en na 
daantevanhet Herba paris, of M olfs-bez,te. Zom- 
tijds is ze met Zaad gevuld. 
KRACHTEN. 
D Eeze aardige Plant , uyt eygener aart groeyen- Gebruyk , 
de op zommige Bergen in Hongaryen en ^o-® m va " 
beemen , waar van het Zaad mij uyt Weenen ^7 zji v " cr 
is toegezonden geweeft door den Ed. Heer N. Why- te maken. 
derhout , word van eenige curieuze Chymficn in die 
Geweften gebruykt , om van Qutk^ilver goed, vafi Zil- 
ver te maken ; en heeft ter dier oorzaak de gerneldde 
naam bekomen. 
Zz 5 
cccxv 
