Namen. 
Zesderley 
foorten. 
Aanmer- 
kelijkheyc 
van de 
Bloemen 
dereerfte 
loorc. 
Grond. 
Zaad. 
Aanwin- 
ning 
Gal. lib. 
Simp. 6. 
JfuUj. 
hifi. Vlant. 
Diofc. I. x. 
Averr.ltb. 
Simp. c. 39. 
Mn. I. xx. 
t.xp. 
Irag.l. 1. 
C.lf. 
Dorfien. 
bij}. Simp. 
fat. 1 76. 
729 Beschryvinc der Kruyden , Boelen en Bloemen , III Boek , 730 
CCCXV. HOOFDSTUK. 
VYGEBOON. 
Us in het Neederlandfch genoemd , 
word in het Latijn gehceten Lu- 
la p i NUS » en daar van daan ook wel 
/as ""in onze Taal Lupinen : in het 
Hoogduytfch Feigbohnen : in het 
Franfch Lupins ; en in ’t Italiaanfch 
Lupino. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden zes 
foorten ; namcntlijk : 
I. LUPINUS MAJOR LATIFOLIUS CHRULEO FLO- 
re et purpureo VARiEGATO , of groote breedbla- 
derige Vijgeboon met een blauwe en purpnr-bonte Bloem: 
1 welke, eenigc dagen open geftaan hebbende, hare pur- 
pur-roode ftreep gantfchclijk verheft , en te eencmaal 
veranderd in een aangename witheyd , zonder verder- 
ving: zoo dat op eene Steel boven malkander te gelijk 
gezien worden met een zonderling vermaak, zoowel 
blauw en wit , als blauw en purpnrbonte Bloemen. II. 
Latifolius cccruleus medius , of middelbaar 
breed-bladcrigc Vijgeboon met een blauwe Bloem. III. 
Minor cccruleus angustifolius , of kleyne blau- 
we Vijgeboon met fmalle Bladeren ; ook genoemd 
Lupinus SYLVESTRis, of Wilde Vijgeboon. IV. Flo- 
RE CARNEO purpur ascente , of Vijgeboon met een 
donkere lijfverwige couleur. V. Fi.ore albo, of met 
een witte Bloem. VI. Lupinus flore luteo odo- 
Rato, of Vijgeboon met een gcele welriekende Bloem. 
Alle zijn ze van eeven de zelve Bouwing en Waarnee- 
ming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, wey- 
nig gemeftte grond ; een openc lucht : een warme , 
wel-geleegene plaats ; en matige vochtigheyd. Blij- 
ven niet langer dan eene Zomer in ’t leeven. Gee- 
ven voor de Winter volkomen rijp Zaad, en vergaan 
dan van zelfs. 
Moeten derhalven in ieder Voorjaar , met een waf- 
fende Maan van Alaert of Hpril , weer op nieuws zijn 
gelegt in een varfch-omgefmcetene aarde , niet boven 
een halve vinger breed diep. Dcczer wijs konnenze al- 
leenlijk vermeenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
D E Vruchten van Vijgeboonen , of Lupinen, zijn 
warm en droog in den tweeden graad ; ook 
verdeelende, verteerende, dunmakende, en af- 
vagende van aart 3 doch onbequaam om ter fpijs te gc- 
bruyken, vermits ze zwaar te vertceren Vallen , en grof 
bloed veroorzaken. 
De Lupinen gefloten , en de kinderen , ’s morgens 
noch nuchteren , op de Navel gelegt, of met Honig 
ingenomen ; of ook in Wijn gezoden , en nuchteren 
daar van gedronken , is een dienftig middel , om de 
Wormen te dooden, en uyt te drijven. 
Het zelve Poeder , of Aïeel, is goed tcegens d cWrat- 
• ten ; ook voor de Specnen of Takken aan ’t Fondament, 
daar op geftroyd zijnde. Met Meel van Garftenmout 
en Water vermengt, verzacht allerley Gezwellen en A- 
pofiematien ; daar opgelegt. Op de pcftilentiale Kar- 
bonkelen gedaan , als men ’t met Edik vermengt heeft , 
doed de zelve uytbreeken. 
Het zelve Aieel in Water en Edik, of ook met wat 
Honig gekookt, en op blauwgeflagene Plekken , Klie- 
ren, en andere harde Gezwellen gelegt, doed de zelve 
fcheyden , vertceren . en vergaan. 
Lupinen in Wijn gezoden, en daar meê dagelijks ge- 
waffehen , maakt een fchoon en kjaar -Aangedicht ; 
neemt’er alle vlekken , puyflen , en Zomerfproetelen 
van wcch : defgelijks van de huyd alle Schurft heyd , 
quade Zeereu, fprenkt Vuur , en diergelijke onreynig- 
heeden. 
Het Water, gediftilleert van de Bloemen , vermag 
eeven ’t zelve. 
CCCXVI HOOFDSTUK. 
WOU WE. 
,An al de ingezeetenen der Needer lan- 
den dus genoemd , word in het La- 
tijn geheeten Lutum herba; lu- 
tea, of luteola : in ’t Hoogduytfch 
Streichkraut. 
Hier van zijn mij in haren aart be- 
kend twee onderfcheydene foorten ; namentlijk : 
I. Lutea vulgaris, of gemeene Wouw. II. Lu- 
teola Cannabinoides cretica , of geel-verwige 
Wouw van Candien , met een gedaante van Hennip. 
Beyde zijn ze niet van de zelve Bouwing en Waar- 
neeming. 
Zij beminnen een gemeene, goede, zandige, ma- 
tig , en ook met twee-jarige Paerdemift wel voor- 
ziene grond : cen opene lucht ; wclgeleegene warme 
plaats , en tamelijk veel Water. Konnen redelijk wel 
felle kpude , en alle andere ongelecgenthceden des tijds 
uytftaan. 
Het Lutum her ba , of gemeene Wouw , blijft 
niet meer dan twee Zomers in ’t leeven. Geeft in ’t 
tweede jaar rijp Zaad, en vergaat daarmee. Moet 
derhalven ieder Voorjaar, of ten minften om ’t twee- 
de, door ’t zelve Zaad , niet diep in de aarde gelegt, 
weer vernieuwd worden. Dikmaal komt het, door ’t 
uytgevallene, genoeg van zelfs op. Alleen hierdoor 
kan men ze aanwinnen. 
Het Luteola cannabioides Cretica , of geel- 
verwige Wouw van Candia , met een gedaante van 
Hennip , geeft uyt hare een vinger of duym dikke, 
zoo wel in- als uytwendig geel-verwige Wortel (ver- 
deeld , rond , fterk , met vecle kleyne knobbeltjcns 
voorzien , met een gedachtig Zap begaafd , en zeer 
bitter van fmaak ) verfcheydene Steden , vier , ook 
wel vijf voeten hoog opfcliictende ; eerft grocn-blin- 
kende, maar daar na gedachtig wordende; van een aan- 
gename aanfehouwing, gemeenelijk cen vinger dik, en 
met veele ftreepen voorzien. Waar aan rondom , op 
de wijze van Hennip , veele fchoone Bladeren groeyen; 
nu uyt de eene, dan uyt de andere zijde, boven mal- 
kander. Zijn een hand , wat meer of minder lang ; 
vijf, zes, en zeeven vingeren breed; in zeeven , en 
ook neegen deden, diep en aardig gefneeden : waar van 
men de onderfte vier tot aan de regt-doorgaande Steel 
als van den anderen gefcheyden ziet : zomtijds regt tee- 
gens over malkander, doch wel meeft d’ccn cen wey- 
nig boven de ander zittende: waar teegens de bovenfte 
onder als gevleugeld (op de wijze van hetTHAPsiA 
major LATiFOLi a , groot breed-bladerig Thapfia , of 
ook van ’tCENTAURTUM MAJUS ALPINUS FLORE LU- 
TEO, of groot Berg-Santorie met een geele Bloem ) aan 
malkander vaft houden : zijnde niet alle eeven groot , 
maar aan de eene of de andere zijde kleyner; voor al- 
tijd in een uytlopende, ’t welk gemccnclijk ’t grootfte 
van allen is ; en doorgaans met twee hoeken , ook ce- 
nige wel drie of vier, ingefneedeo ; alle echter in een 
zeer fpits en langachtig punt eyndigendc ; rondom met 
kleyne en groote , ecvenwel fubtyle Tandjens cierlijk 
gezaagd : teeder en zacht van aart : boven helder groen- 
verwig , lichtelijk geel wordende , en zonder "eenigc 
glantfeh, onder veel lichter, en van naturen blinkende. 
Ieder deel is begaafd met een -Adertje; niet regt in ’t 
midden, maar doorgaans eenzijdig zittende, gelijk men 
ziet in het Hclleborus niger trifoliatus , of 
zwarte drie-gebladerde Nieswortel: waar uyt zeer vecle 
kleyne 
Grond , en 
plaats. 
Gemeene 
Wouw. 
Geel-rer- 
wige 
Gedaante 
en Helling 
der Blade- 
