733 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 734 
Hoe ze Zij waft uyt eygener aart gelijk onze Hop ; zich win- 
waft. dende om een ftok of boom, bij welke ze gezayd of 
geplant word ; zou anders langs de aarde neer kruypen, 
vermits ze zich van zelfs niet kan oprechten. Hoe ze 
ouder word, hoe ze meerder Vruchten draagd. 
Wortel. Geeft ieder jaar uyt hare bruyn-verwige , korte , 
niet diep in de aarde fchietende Wortel nieuwe Steden ; 
zijnde rond, Gras-groen; gemeenelijk wat Knobbelig, 
of oneffen 3 van binnen gevuld met een wit Marg 
waar uyt ty zijden verfcheydene Zijde-takjens voort- 
komen j en aan de zelve fchoone Bladeren , doorgaans 
Gedaante drie en drie bij malkander gevoegd. In gedaante zijn ze 
en Helling die van onze gemeene Peereboomcn niet zeer ongelijk ; 
der ü.ade- j r j e en v j er vingerbreed lang; twee en derde halve vin- 
gerbreed ; in ’t midden alderbreedft , doch voor in een 
kort punt eyndigende : aan de randen effen en flegt ; 
hard en ftijf van aart; boven donker-groen-verwig en 
blinkende, onder bleeker : in ’t midden voorzien met 
een regt-doorgaande groote Ader-, uyt welke veel an- 
dere vloeyen , door ’t geheele Blad lopende. Ruften 
op korte Steden. In de Mond geknauwd wordende, 
vallenze wat bijtende van aart; doch geeven een aange- 
name geur van zich. 
Vruchten. Uyt de voorfte punten , ook wel ter zijden van de 
voornaam fte Steden, ziet men voortfpruyten de Vruch- 
ten, of Peepcr-trojfen, zonder Bloemen. Zijn een vin- 
ger , wat meer of minder lang ; neerwaarts-hangende; 
niet zeer dik ; voor fpits toegaande. Beftaan uyt der- 
tig , .veertig , ook wel vijftig ronde Korlcn. Blijven 
groen , tot dat ze eyndelijk in haar zelven droogen ; ver- 
volgens bruyn , en daar na zwart worden. 
Aanwin- Als men dit Zaad op zijnen tijd de aarde beveeld, 
«ing. 2 j ct mcn h et binnen weynigc dagen te voorfchijn ko- 
men. Alleenlijk hier door kan decze Plant aangewon- 
nen ; vermeenigvuldigd , en eeuwigdurend gemaakt 
worden. 
KRACHTEN. 
Aart der Peeper is verwarmende en verdrogende van 
Pcepcr, I I aaI -t, tot i n ’t Jaatfte van den derden graad; ook 
* * doordringende, dunmakende, verdeelende, ope- 
nende, en een weynig tot zich trekkende, 
en ge- Verdrijft de Winden; droogd op alle vocht igheeden : 
bruyktot verwarmd en verfterkt de Maag verwekt eetenslujl 
middelen. nccmt wech de duyjterheyd van t Gedicht : eemge da- 
en achter malkander ’s morgens nuchteren drie ge- 
eele Korlen ingenomen, is goed voor de Waterzuch- 
tige ; teegens vergif-, en neemt wech de Tandpijn , als 
men ze in Water kookt, en ’t zelve, noch warm, in 
de Mond houd. 
CCCXIX HOOFDSTUK. 
J E N E T T E. 
Namen. N het Neederlandfcb niet alleen dus , 
M§pia rnaar °°k Christus Ooge genoemd: 
paP gl» in het Latijn Lychnis , Oculus 
E pSIkCHRiSTi * ^ccli R° sa : in het 
Hoogduytfch Frauwen Roselein , 
Htmmp t s Roselein, of ook W 1- 
derstosz: inliet Franfch Oeilletes, of Oeille- 
TES de Dieu: in ’t Italiaanfch Lichnide. 
Verander-! Hier van zijn mij in haren aart vcele fchoone, veran- 
lijkc foor. derlijkc foorten bekend geworden ; van welke wij hier 
ten. (wijl ze niet alle van de zelve Bouwtng en TVaarnceming 
zijn) een weynig in ’t bijzonder zullen fpreeken. 
Êerfte I. Lychnis coronaria, of Jenet te, is voortijds 
foort, van gebruykt geworden, om daar mee Kranjfen en Kroonen 
vijfderley tc verderen. Hier van zijn mij vijf bijzondere foorten 
£ ‘ bekend, namentlijk: I. Lychnis coronaria flore 
albo simplici , of Kroon- Jenette met een witte 
enkele Bloem. II. Flore rubro simplici , meteen 
roode enkele Bloem. III. Flore varieCato sim- 
plici, met een bonte enkele Bloem. IV. Flore ru- 
bro pleno, met een roode dubbele Bloem. V. Flo- 
re albo pleno, of met een witte dubbele Bloem. 
Al te zamen beminnenze een goede, gemeene, 'zan- Watvoor 
digc aarde , voorzien met een weynige twee-jarige cen aarde 
Paerdemift ; en matige vochtigheyd , inzonderheyd „en. 
in de Herfft en Wintertijd ; een opene, welgcleegene 
plaats. Verdragen tamelijk wel de koude en andere 
ongeleegenthecden der Winter. Geeven in ’t tweede 
jaar volkomen Zaad-, en blijven zelden langer dan drie 
of vier jaren in ’t leeven. 
Het Lychnis coronaria flore pleno AL-Kroon- 
BO , et rubro , of Kroon-Jcnctte met een witte en Jenette 
roode dubbele Bloem , geeven noyt eenig rijp Zaad. mct een 
Konncn echter aangewonnen worden door jonge Scheut- met eên^ 
jens , Wortelen gekreegen hebbende , ’t zij van zelfs , roode 
of ’t zij een weynig ingefneeden , gelijk men de Ange- dubbele 
lieren doed. Met een waffende Maan van April neemt BIocm ‘ 
men ze voorzichtig van de oude af, en men verplant ze, 
of in de aarde , of in Potten , om ’s Winters binnens 
huys tc konnen bewaren, op een luchtige plaats, on- 
derhouden met weynig vochtigheyd. 
Is iemand begeerig, om uyt enkele Bloemen dubbele Hoe men 
te winnen , die neeme een een-jarigeP/^r, en fnijde bij u y tenkl -‘lc, 
tijds daar van af alle uytgcfprotene Scheuten , zoo Bloemen 
dat’cr maar eene, uyt het midden van ’t Hert voortko- kan win- 
mende, blijve , en daar aan niet meer dan een eenige ucn - 
boven uytfteekende Bloem gelaten worde. Hier van 
Zaad gewonnen hebbende, zaay hij het zelve niet diep 
in een Pot , met een volle Maan van April. Als het 
ruym een vingerlid hoog opgefchoten is, verplantte hij 
’t opgekomene met een volle Maan in de aarde; en nee- 
me daarvan, op devorige wijze, al de Zijdetakfen wech; 
zoo zal hij ten langften op ’t vierde jaar zeer fchoone 
dubbele Bloemen zien. 
II. Lychnis byzantina, anders ook in ’t Latijn Tweedo 
Flos Constantinopolitanus , of Hierosoly- f ° orten 
MITANUS, word in ’t Needcrlandfch geheeten Bloem ^'" dcrlcy 
van Constantinopolen ; en in ’t Hoogduytfch Je- g ' 
RusAiEMS-RLUM. Hier van zijn mij bekend vier 
onderfcheydenc foorten ; teweeten: I. Lychnis by- 
zantina flore miniato pleno, of dubbele Aienie- 
roode Bloem van Confiantinopelen. II. Flore Mi- 
niato simplici, met een enkele Afenie-roode Bloem. 
III. Flore albo simplici , met een enkele witte 
Bloem. IV. Variegato simplici , of met een bonte 
enkele Bloem. 
Zij beminnen al te zamen een goéde, luchtige, zan- Gron- 
dige grond , met twee-jarige Paerdemift genoegzaam 
voorzien: een warme, vrije, en wel ter Zon geleegene 
plaats. Verdragen veel Reegen, fterke koude, en meer 
andere ongeleegenthecden des tijds. Geeven, bij goe- 
de drooge Zomers , volkomen rijp Zaad, behalven Zaad. 
die met dubbele Bloemen. Blijven lange jaren in ’t lee- 
ven ; en worden bcquaamlijk aangewonnen , niet alleen Aanwin- 
door het gedachte Zaad, ’t welk met een waffende ni 'ng- 
Maan van April of May , ter diepte van een ftroo- 
breed , in de aarde gelcgt moet zijn; maar ook door 
aangegroeyde jonge Scheut jens , die men met een 
tocneemende Aprilfche Maan van de oude afneemt en 
verplant. 
III. Lychnis sylvestris is van zesderley foor- wilde j c - 
ten. I. FLORE simplici RUBRO, of wilde Jenette n “ te van 
met een enkele roode Bloem. II. Flore si mpli ci albo, foorten/ 
met een enkele witte Bloem. III. Flore simplici Grond. 
pallido, meteen enkele bleeke Bloem. IV. Flore 
albo pleno, met een witte dubbele Bloem. V. Flo- 
re rubro pleno, met een roode dubbele Bloem-, ge- 
noemd Lychnis odontitis , of Ocimastrum. 
VI. Sylvestris flore albo Lusitanica, of wil- 
de Portugalfche Jenette met een witte Bloem. 
Dceze beminnen de boven gemelde grond ; de zelve 
plaats. 
