739 Thymiaen, P 
moedige van Geeft. Verdrijft de Winden , en ftrijd 
teegens het vergif. Is voor elk , in fpijzeh gcbruykt, 
zeer aangenaam. 
Durantu Dit Kruyd gedroogd, gcpulverizeert > en daar van 
hift. Plant. drie Drachmen met wat Zout en Oxymel ingeno- 
fol. 4 // ■ men 5 drijft U yt het Ligchaam alle taye Fluymcn , en 
hette , bijtende , Galachtige vochtigheyd ; ook de on- 
réynigheyd des Bloedt. 
Ternel. 1. 6. Thymiaen in Wijn gekookt , met Garftenmcel ver- 
Meth.Med. mengt, en daarvan een plaafter gemaakt , verdrijft de 
fmerten van het Sciatica , of de Hcup-jigt-, van de Moe- 
der ; end c Buykfrimping , daar op gelegt. 
•CCCXXII HOOFDSTUK. 
P O L E Y E. 
Namen. * n ^ et ^ ec ^rlandfch , maar ook 
van zommige Pulbye genoemd, ge- 
ook zoo in het Hoogduytfch. In 
faS flfjgP het Latijn Pulegium , of Pul- 
Sjjr lejum, om dat het, door haren reuk, 
de Wlooyen niet alleen verdrijft; maar 
bok doodt , volgens ’t bericht van Lobel. In ’t Franfch 
Pouliot; en in ’t Italiaanfch Pulegio, 
vier on- Hier van zijn mij in haren aart bekend vier onder- 
dcrfchey- f c heydene fóorteti ; namentlijk: 
tcn . I. Pulegium vülgare, of gemeene Poley-, ook 
geheeten regium , of de Koninglijke. II. Cervi- 
NUM, of Harten-Poley. III. SYlvestre, of wilde 
Poley. IV. Pulegium Lusitanicum, of Portu- 
galfche Poley. Niet alle zijn ze van de zelve Bouwing en 
Waarnecming. 
Grond. Zij beminnen echter al te zarhen een goedé , gemee- 
ne, zandige, en met twee-jarige Paerdcmift tamelijk 
voorziene grond *. bok van naturen veel vochtigheyd , 
of een waterachtige aarde : een opene, vrije, en wcl- 
geleegene plaats. Geeven in onze Landen , bij goede , 
Zaad. warme Zomers , zomtijds volkomen rijp Zaad. Ver- 
dragen felle Worfl en andere ongclcegcnthecden der Win- 
ter zonder groote fchade. 
Harten- Het Pulegium cervinum , of Harten-Polcy , 
0 ey ' geeft in deeze Geweften noyt eenige 'Bloemen of Zaad. 
Portugal- Het Pulegium Lusitanicum, of Portugalfche 
fche Po- F olèy , in onze Landen warm gezet , brengt volko- 
ey ’ men rijp Zaad voort. Is de teederfte foort van alle. 
Verdraagt ongeerne veel koude Herfflreegenen , Winden 
of eenige harde Worfl. Moet dcrhalven , in een Pot 
geplant of gezayd zijnde, in Oftober binnens huys wor- 
den gebragt; op een luchtige plaats, zonder eenige vuur- 
warmte ( vermits die haar fchadclijker is als de Worfl ) 
bewaard, en gedurende dien tijd met zeer weynig Ree- 
gen water voorzien zijn; anders zouden ze lichtelijk ver- 
rotten , en dus ’t leeven verliezen. 
Gedaante Deeze foort bréngt bij ons aardige Bladeren voort, 
der Blade- die van het Pulegium Regium, of Koninglijke 
rcn ‘ Poley, zeer gelijk. De grootfte zijn een vinger breed, 
en ’t lid cèner vinger lang; doch achter aan hare korte 
Steelt jent op ’t breedftc; voor rondachtig-ftomp toe- 
gaande. Gemeenelijk ftaan de randen aan beyde de 
zijden een weynig teegens malkander Geuts-wijze op. 
Zijn wat ruyg van aart ; rondom aan de kanten met 
korte Tandjens als gezutagd ; donkcr-groen van verwe; 
doch onder bleekcr : in het midden voorzien met een 
Steden, regt-doorgaande Ader ; waar uyt verfchcydene andere 
kleyne en fmalle ter zijden opwaarts voortfehieten. De 
reuk is zeer fterk en krachtig, het Hoofd een weynig be- 
zwarende. Zitten aan beyde de zijden van hare ronde, 
gemeenelijk na de aarde neerwaarts buygende , onder 
groen-verwige, boven purpurc-SVffe/r», en hangen door- 
gaans na benceden. 
fcnopjens. Tuflfchcn welke, zoo wel onder, en in het midden, 
als boven, veel teederder Steelt jens voorfchieten ; niet 
OLEYE. O R E G E. 740 
wel geheel rond, gelijk de andere, maar ontrent vier- 
kant; doch ook ruyg van aart; rondom begaaft met 
veele groene Knop jent boven malkander, neemende ha- 
ren oorfprong tuifchen de Bladert jens. Iri de Maanden Bloetnfc. 
Jtilitts, Auguftus en September komen uyt de zelve de i cns - 
Bloemtjens te voorfchijn ; zijnde kleyn , bleek-blauw- 
verwig : beftaandc uyt vier langwerpige , of ovaalswij- 
ze ronde en ruyge Bladert jens-, hebbende in ’t midden 
vier opftaande bleek-verwigc draadjens, en daar op vier 
rondachtige, kleyne, ontrent purpüre Knop jens. Als ze 
vergaan zijn, laten ze in den Herfjl achter (inzonderheyd 
op een warme plaats ftaandc) een kleyn, bruyn , en 
ontrent rond Zaadje. 
Al deeze foorten konnen in deeze Géweften aange- Aanwin- 
•wonnen worden , niet alleen door Zaad , ’t welk met nin S- 
een waflendc Maan van April niet diep in de aarde moet 
gelegt zijn ; maar ook door aangegroeyde en van zelfs 
Wortel gevat hebbende jonge voortkruypendc Scheut- 
jens ; die men in September of April met de genoemde 
Maan afneemt en verplant; 
KRACHTEN. 
P Oley , of Pulegium , is warm en droog tot in den tod. 1 . 9. 
derden graad; ook fijn van deden. r.if. 
De Bladeren gedroogt, gepulverifcert , en daar 
van met Wijn ingenomen; of groen in Wijn gekookt, • / ' 
en daar van gedronken , verwekt de A/aandJhnden : zuy- bijl. plant. 
verd de 'Borjl van alle Fluymcn ; drijft uyt het water c - »*• 
der Blaas , de do o de Wrucht, de Gal , en het Graveel, 
Maakt een helder Gedicht : is goed voor de Gefcheurd- Ltmic. I. x. 
heyd, de Miltzucht ; helpt de Vrouwen in barensnood*, '• '°}* 
des morgens en ’s avonds gcbruykt : zuy verd het Aan- 
gedicht, daar mcê gewaffehen ; ook het Bloed. Helpt 
de gcene , die van giftige Dieren gedoken of gcbcctcn 
zijn. Neemt wech de jeukengheyd des Ligchaams, daar 
meê beftreeken zijnde. Is daarenboven dienftig voor 
de Geel- en Waterzucht ; defgelijks voor Long- en Lee- 
verzuchtige Menfchcn. Zuy verd de oude Zeereu ; ge- 
nceft de blaauw-geflagene Leedcn ; ook de krimping en 
trekking der Zeenuwen. 
Het gedroogde Kruyd gefloten , met Garftenmcel Fuchf.hijfi 
vermengt , en op heett gezwellen gelegt , verzacht de c ' 16 
pijn der zelve, en is goed voor de brand. 
Met Wafch vermengt, tot een plaafter gemaakt, en 
zoo opgclegt , verdrijft alle Puyflen , Wratten , Over- 
getvaffen, en diergelijke ongelcegcntheeden. 
CCCXXIII HOOFDSTUK. 
O R E G E. 
Iet alleen dus in her Neederlandfch , Namen.' 
maar ook van zommige Grove Ma- 
joraan genoemd. In het Latijn ge- 
heeten Origanum : in het Hoog- 
duytfch WoLGEMUTH , ofook DoST: 
in het Franfch Origan , of Ma- 
riolaine Bastarde; en op het Italiaanfch O- 
RIGANO. 
Hier van zijn mij in haren aart ^///bijzondere foor- Vijf bij- 
ten bekend; namentlijk: zondcrc 
I. Origanum vf.rum Heracleoticum, five foortca ‘ 
Hispanicum, dat is, Spaanfche , of opregte Orege , 
alderbcft voortkomende bij de Stad Heraclea. II. Yul- 
gare album, of gemeene Orege met een witteBloem. 
III. Vulgare PuRpureum, of gemeene Orege met 
een purpure Bloem. IV, Vulgare flore rubi- 
cundo, of gemeene Orege met een bloed-roode 'Bloem; 
V. Origanum tuberosum Americanum,- of 
Americaanfche Orege mee veele geknobbelde Worte/ens 
Op de laatftc foort na zijn ze alle van dc zelve Bouwing 
en Waarnecming. 
Aaa i Zij 
