74 1 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 741 
Grond. Zij beminnen een goede, gemeene, zoo wel fteeni- 
ge, zandige, als andere, gemeftte, en ook ongemeft- 
re grond: een opene , wclgeleegenc plaats; vcele en 
ook matige vochtigheyd. Konncn felle Vorft , en al- 
lerlcy andere ongeleegentheedcn der Winter uytftaan. 
Blijven lange jaren in ’t leeven ; en geeven gemeenelijk 
Zaad. jaarlijks rijp Zaad; ’t welk met een wafTende Maan van 
Maert of April de aarde , niet diep gclegt, bevolen 
zijnde, overvloedig voortkomt. Hier door konnen ze 
Aanwin- genoeg vermeenigvuldigd worden : en dan ook noch 
nin S* door hare aangegrocyde van zelfs wortelende jongen ; 
welke men met de genoemde Maan in April van de oude 
afneemt en verplant. 
AmerI- Het Origanum tuberosum Americanum, of 
caanichc Americaanfch Orege met geknobbelde Wortelen , van een 
°ekno ™ Ct aar dig e bevallijkc aanfehouwing , hangende bij rond- 
bcIJcWor- achtige veelvoudige Knobbelen als Leeden wonderlijk aan 
telen. malkander, waar uyt veele Veezelwortcltjens voortfehie- 
^ j ten , is teederder van aart dan al d’andere. Bemind een 
ron ‘ goede zandige aarde ; met een weynig twee-jarige Paer- 
demift, en ’t Mol der van binnen verdorvene Boomen 
doormengt : een warme , wel ter Zon geleegene plaatSi 
en tamelijk veel vochtigheyd. 
Steelen. Blijft lange jaren in ’t leeven. Geeft in ieder Voor- 
jaar uyt hare Wortel verfcheydene ronde Steelen, een, 
Bladeren. C n ook wel anderhalve voet hoog; aan welke de Blade- 
ren weerzijds teegens malkander voortkomen; zijnde in 
grootte die vin de gemeene Orege niet zeer ongelijk ; 
bleek-rood van verwe ; rauw of fcharp in ’t aanraken ; 
aan hare flcgte randen gemeenelijk een weynig omge- 
kruld; en inwendig voorzien met verfcheydene Adcrt- 
jens , uvt eene voortkomende. 
Bloemen. Uyt de bovenfte Toppen ziet men voortfehieten de 
Bloemen , aan roode Steelt yens neerwaarts hangende , 
gelijk Vingerhoeden. Zijn langwerpig, rond, niet zeer 
dik. De verwe is als gemengt uyt rood en geel. In- 
wendig zijn ze begaaft met eenige roode Veezeltjens. 
Als ze eenige dagen open hebben geftaan , vallen ze af, 
zonder in onze Geweftcn eenig goed Zaad na te laten. 
Hoe in de Deezc foort kan geenzins verdragen eenige koude 
waarTe Herfftreegencn , fterke Winden, of felle Vorft. Word 
necuien. derhalvcn met een wallende Maan van April in een Pot 
gezayd , doch nier voor in het volgende jaar verplant. 
In ’t begin van Ottober, wat eerder of later, na tijds 
geleegentheyd , binnens huys gezet , op een luchtige 
plaats , ontrent het Vcnfter, doch daar geene tochten 
of wind-zuy gingen zijn ; om daar de Zon , zoo lang 
het de koude van buyten ccnigzins wil toelaten, te mo- 
gen genieten. Kan tamelijk wel de warmte des vuurs 
verdragen ; doch verre van den Oven. Gedurende 
decze tijd moet men ze voorzien met een weynig lauw 
Recgenwater , liever van onder als vati boven. Laat 
's Winters wel zommige Steelen en Bladeren vallen ; 
maar behoud echter eenige groenheyd, met een aange- 
name roodheyd uyt den geelen aardig vermengt. Als 
de Vorjl voorbij is, laat men haar de Lucht genieten ge- 
lijk te voren : en word met een zachte Rcegen in ’t be- 
gin of ten halvcn van April weer buyten gebragt , 
doch wel gedekt en gewagt voor Sneeuwachtige voch- 
tigheyd , koude nagten , hayrige en fchrale Oojle- of 
Noordcwinden. 
Aanwin- Zij word in deeze Geweftcn alleenlijk aangewonnen 
ning. door hare aangegroeyde Wortel, met vcele knobbelen 
C gelijk alreeds gezegt is ) leedens-wijze wonderlijk aan 
malkander gcfchakeld. Decze word, met een waden- 
de Maan in April, voorzichtig van de oude afgefchcy- 
den , en in een Pot verplant. 
KRACHTEN. 
Galen. lib. f~\ J °f Origanum, is verwarmende en ver- 
s imf.Med. 1 B drogende tot in den derden graad ; ook dopr- 
8 ' fnijdende en dunmakendc van aart. In fpijzen 
gedaan , is aangenaam en gezond voor ieder. 
In Wijn gekookt, en daar Van gedronken, of de ge- Ra ft s ^ 
droogde Bladeren gepulverifcert, en met Wijn ingeno- PU. 17/ 
men, maakt eet en stuft ; verfterkt de Maag-, verdrijft 
de Winden , ftrijd teegens alle vergif ; helpt ook de Durn otes 
geene, welke vergif in ’t Ligchaam hebben gekreegen; l f 0 [ 
of van eenig giftig Dier geftoken of gebeeten zijn. 
Doed gemakkelijk Wateren ; de Alaandftonden voort- Diofc. I 3. 
komen; drijft uyt de zwaarmoedige , galachtige Vocb- c, 3 1 * 
ten ; is dienftig voor de Waterzuchtige , en Schurftige. 
Met Zuyker of Honig gebruykt, zuyverd de Longe, 
de Borft, en genceft de Hoeft, dikmaal genuttigt: de 
inwendige Breuken, of Gefcheurtheyd-, ook de verkrom - 
pene of verft uy kt e Leeden. 
Het uytgeparftte Zap van Orege is goed voor de v*chf.hift. 
Huyg, zwelling der Amandelen, en alle inwendige rLc ‘ 
zweer ingen van Mond en Keel. Het zelve door de simp ', cao. 
Neusgaten opgetrokken , zuyverd het Hoofd van alle 300. 
catharreuze Zinkingen, en ftuymige vochtigheyd. Doed Fer, ‘d.l. 6 . 
de geelheyd der Oogen , en Geelzucht vergaan. Met M “ hMe * 
Melk in de Ooren gegoten, verzacht de fmerten, ook 
het zuyzen en tuyten der zelve. 
Orege verjaagt, door zijnen reuk, de Mieren. Het Camerar. 
Poeder der Bladeren met Pek vermengt, en daar van een l ' 18, 
plaafter gemaakt, opend, en doed rijpen de zweer ene n 
Bloedvinnen. 
Een Drachma van het Zaad gepulverifeert , en ’s mor- 
gens , eenige dagen achter malkander , met Wijn inge- 
nomen , zuyverd de Moeder , en maakt de Vrouwen 
vruchtbaari 
De Wortel van het Amf.ricaansche Orege is van Krachtea 
naturen koud, te zamentrekkende, en een weynig bit- van 
ter van fmaak. 
Zes Drachmen daar van in een weynig Water ge- de Wortel 
kookt, en ingenomen, neemt wech de hitzigheyd van der Ame- 
de Maag, en verfterkt de zelve. Is goed voor aller- ricaan ^ c k« 
ley Gezwellen. Helpt en verfterkt de geene, welke met ° iegc ‘ 
de Teering zijn beladen. Een once daar van rauw ge- 
bruykt, genccft alle foorten van Buykc en Bloedloop, 
CCCXXIY HOOFDSTUK. 
B O K-O R E G E. 
B En aardig en kleyn Gewas , word Namcn . 
metdeezen, en, mijns weetens, gce- 
nen anderen naam in ’t Ncederlandfch 
genoemd. In het Latijn geheeten 
Tragoriganumj en in ’t Italiaan fch 
Hier van zijn mij in haren aart bekend drie verander- Drie ver- 
lijkc foorten; teweeten: anderlijke 
I. TraGORIGANUM CrETICUM LATIFOLIUM,of fo0rten ‘ 
Boktor ege met breede Bladeren van Candia. II. Tra- 
GORIGANUM HlSPANICUM ANGUSTIFOLIUM , of 
Spaan fche Bok- orege met fmalle Bladeren. III. Tra- 
GOR1GANUM PERFORATUM CCGRULEUM , of door- 
geboorde Bol^orege met een blauwe Bloem. Alle zijn ze 
van de zelve Bouwing en Waarnecming. 
Zij beminnen een zandige , goede , gemeene aarde, Grond, 
met een weynig twee-jarige klcyn-gcwrecvenc Paerdc- 
mift en ’t Mol van verrotte Boombladeren doormengt : 
een opene, vrije Lucht, een zeer warme plaats, en niet 
te veel vochtigheyd. Geeven in deeze koude Gewc- 
ften Bloemen , maar geen volkomen rijp Zaad. Zijn Bloemen, 
teeder van aart, en blijven eenige jaren lang in ’t lee- 
ven uyt eygener Natuur; doch in deeze Landen zel- 
den langer dan eene Zomer, vermits ze de ongelecgent- 
heyd der Her fftree genen , koude der Winter, en de on- 
natuurlijkc hitte des vuurs ( binnens huys ftaande ) 
gantfeh niet verdragen konncn. Wat vlijt men ook 
aanwend, om haar voor dit alles te bewaren, zoo blij- 
ven ze echter zeer zelden over. Konnen derhalven niet Aanvvi 
aangewonnen worden , als alleenlijk door nieuwe uyt ningT 
warme 
