Doorge- 
boorde 
Bokorege 
met blau- 
we Bloe- 
men. 
Bladeren. 
Bloemen. 
Zaad. 
J&gin. I. 7 . 
‘- 1 - 
Diofc. I. 3 , 
e.3f. 
Durantes 
lib. Hcrb. 
fol. 461 . 
Namen. 
Vcrfchey- 
dene aar- 
dige en 
beziens- 
waardige 
fborten; 
743 Bok-örege. Vederik. Dul- of DolAppel. GoudenAppel. 744 
warme Landen ontfangen Zaad ; ’t welk men met een 
waftende Maan van May niet diep in een Pot zayd, 
zonder ’t opgekomenc te verzetten. 
Het TraGORIOANUM PERFORATUM CCBRULEUM, 
of doorgeboorde Bol^orege met blauwe Bloemen , fchiet 
uyt zijn teeder, bruyn Worteltje in decze Landen ruym 
een hand hoogte opwaarts , zich verdcelende in vcele 
tcedere , ronde , ruyge en bruyn^verwige Takjens , ge- 
lijk de Thymiaen : aan welke de Blader tjens, ruftende 
op korte dunne Steelt jens , op de wijze van Acacia ■, 
Scerpioides , en diergelijke , voortkomen , zeeven , nee- 
gen , of meerder in getal ; altijd twee en twee regt tee- 
gens over malkander geftcld, en voor in een eyndigen- 
dc. Zijnfcharp, welriekende, als Thym. Geknauwd 
wordende , geevenze van zich een geur gelijk de Kum 
Zijn een weynig langwerpig, ruyg, bleck-groen van 
verwe: in ’t midden voorzien met een kleyn Ruggetjej en 
met veele ronde als doorgeboorde gaat jens , zeer aardig 
vcrcierd. Aan de randen zijn ze liegt ; echter begaaft met 
zulk een hayrige ruygheyd , dat ze gelijk als gekarteld 
fchijnen. Ookwordenaan de Steeltjens noch meerandere 
gezien, niet zoo als deeze, maar als zonder St eelt jens daar 
uyt voortkomende; in ’t ronde, vier, zes, of agtdigt op 
malkander te zaam gevoegd : daar na eenigc langwer- 
pige, blcek-groene Blaas jens, of Huysjens, aan het bo- 
ven ftc der Steeltjens, gelijk men aan het Clinopodium , 
of wilde Bajilicom , vind. Uyt welke voortfehieten 
fchoonc , blauwe , vicrbladerigè Bloemt jens. Deeze 
vergaan zijnde , laten , doch alleen in heete Zomers , 
een kleyn Zaad na, dat van de Major aan in verwe en 
gedaante niet ongelijk. 
KRACHTEN. 
B Ol^orege, of Tragoriganum , is verdrogende en Ver- 
warmende tot in den derden graad ; ook een wey- 
nig te zamentrekkendc van aart. 
In YVijn gezoden, en daar van ’s morgens nuchte- 
ren gedronken, doed de Gal verminderen. Drijft uyt 
het water der 'Blaas, verfterkt de Maag, en verwekt 
eetenslufl. Strijd teegens het vergif-, doed der Vrou- 
wen Maandflonden voortkomen , en is zeer dienftig 
voor de Milt- en Longzuchtige : defgelijks voor de 
Engborfiigc , en voor den Hoef, met wat Zuyker ver- 
mengt zijnde. 
Met Garftenmeel gemengt, én op koude gezwellen 
gelegt, maakt de zelve week , en doed ze verteeren. 
CCCXXV HOOFDSTUK. 
VEDERIK. 
■ Ocrd deezen naam in ’t Neederlandfch, 
of ook gezegt Wederik. In ’t La- 
tijn gcheeten Lysimachia, na den 
Koning Lysimachus, Zoon van A- 
gathocles; welke men zegt de eer- 
fte uytvinder van de krachten deezer 
Plant te zijn geweeft : in het Hoogduytfch Weyde- 
rich : in het Franfch Soucy d’eau , Pellebos- 
se , en Corneille : in het Italiaanfih Lisima- 
chi a. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
verfchcydene aardige en bezienswaardige lborten; na- 
mentlijk : 
I. Lysimachia cccrulea major spicata , of 
groote Vederikj, met een blauwe geayrde Bloem. II. Mi- 
nor spicata ccerulea , of kjejne Vcderikj, met een 
blauwe geayrde Bloem. III. Lutea major véra , 
of opregte groote Vederik, met een gecle Bloem ; 00'k 
Salicaria genoemd. IV. Lutea minor, of kley- 
ne Federik^mct een geele Bloem. V. Lutea r r o k e 
globose , of met een geele ronde Bloem. VI. Ga- 
leri culata , of Vederik^ met een blauwe gehelm- 
de Bloem-, ook Herba Judaica, of J od enkr uyd, 
geheeten. VII. Siliquosa folio salicis, of Ve- 
der il^, met Peulen en Bladeren van Willigeboomen-, van 
zommige voor het Cha malnerium van Conradus 
Gesnerus gehouden. VIII. Siliquosa Sylvestris h'cr vodé- 
major , of groote wilde gepeulde Veder ik. IX. Me- 
dia SYLVÈSTRis siuquosa , of middelbare wilde g CU | i 
Vederil^ met Peulen. X. Siliquosa minor sylves- 
tris , of kleyne gepeulde Vederik. XI. Purpurea 
spicata major , of groote Vederik^met een purpure 
geayrde Bloem. XII. Minör spicata pürpurea, 
of kleyne Vederil^met een geayrde purpure Bloem. XIII; 
Flore albo, of Vederik, met een witte Bloem. XIV. 
Lysimachia Americana repens , of kruypende 
Americaanfche Vederikj, ook wel genoemd Lysima- 
chia siliquosa hirsuta magno flore, dat is, 
ruyge Vederik^mct Peulen en groote Bloemen. Niet alle 
zijn ze van de zelve Bouwing én Waarneeming. 
Echter beminnen ze al te zamen een gemeene, zan- Grond, 
digc, wclgemcftte grond : een vrije, luchtige, bc- 
quaam-gelcegene plaats, en veel Water. Blijven mceft 
lange jaren in 't leeven. Gecven dikmaal , inzonder- 
heyd bij goede Zomers , volkomen rijp Zaad. Kon- Zaad. 
ncn, zonder eenige fchade, Hagel , Sneeuw, fcWcVorfl, 
en alle andere ongeleegentheeden der Winter verdra- 
gen. Worden aangewonnen , en vermeenigvuldiad , niet Aanwiri* 
alleen door Zaad, ’t welk met een waftende Maan van n * n S 
Maert, niet diep , in de aarde moet gelegt zijn; maar 
ook door hare aangegroeyde Wortelen , op de ge- 
noemde tijd , of in April i van de oude afgénomen , 
én verplant. 
Het LysImachia siliquosa Major, mïdia , Zaad eti 
minor, of groote , middelmatige , en kjeyne Vederif™.™ 1 ^ ~ 
met Zaad-peulen ; ook Americana repens, of kruj- fötm CI f r 
pende Americaanfche Vederik l, blijven niet langer dan die maar 
een jaar in ’t leeven. Geeven teegens de Winter volko- j aar 
men rijp Zaad, en vergaan daar mee. E)oor het neer- 
gevallene komen ze dikmaal van zelfs genoeg op. An- V ea. 
ders word het Zaad met een waftende Maan van Sep- 
tember of Maert in ieder jaar de aarde, niet diep daar 
in gelegt, weer aanbevolen; en hier door deeze Planten 
t’clkens weer vernieuwd. 
KRACHTEN. 
V Ederif, of Ljflmachia , is koud en droog , ook Galen. I. 7. 
te zamentrekkende van aart. MeJ.Stmp. 
Het Kruyd zelfs , of de Wortelen , in roode Tabtrn.lt. 
Wijn gekookt, en daar van gedronken ; of het uyt- 0134. 
geparftte Zap ; of ook het Poeder der gedroogde Bla- ^-nill.l.%. 
deren , met de gemclddc Wijn ingenomen , ftild de c flj en / 
onnatuurlijke Vloeden der Vrouwen ; de Bloedgang ; c . 31. ' 
het Bloed-fpouwcn ; verfterkt de Maag ; verwekt ec- 
tenslufi ; is goed teegens de Pefl, en meer andere hit- 
zige Ziekten. Verkoeld ook een heete Leever en 
Longe. 
De Bladeren van Veder ik,, groen of gedroogd, op tragi l.t{ 
Honden gelegt, of in de Neusgaten geftoken, doed het e. S9- 
bloeden van de een en de andere ophouden. 
Dit Kruyd gebrand, dood en verjaagt door de rook Diofc. /•<. 
en reuk de Muggen en Vliegen : verdrijft de Slangen c - }• 
en Adderen. 
De Bloemen van geele Vederik . of Lyflmachia flore Tim. I. tt: 
Ittteo , in Loog gekookt , en ’t Hoofd dikmaal daar c - l S- 
meê gewaftchen , maakt blinkend en fchoón Hayr. 
Doodt ook de Luyzen en Vloojen: verfterkt daaren- 
boven het Hoofd. 
CCCXXV I 
