749 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 750 
gefnceden: in ’t midden voorzien met een fterke , uyt 
den bruynen groene, van onder bleek-witte, en aldaar 
zeer uytfteekende Ader , of Rugge , uyt welke vcele 
andere ter zijden voortkomen in al de gefneedcnc^«/c». 
Boven zijn ze een weynig blinkende , donker-groen ; 
doch eyndelijk na het geel trekkende; maar onder veel 
bleeker; en zoo wel onder als boven met meenigvuldige 
witte, gantfeh fterke Doornen wonderlijk begaaft. Uyt- 
wendig hebben ze weynig of geen reuk ; ook in de 
Mond geknauwd wordende, geen fmaak; doch zijn 
een weynig te zamentrekkende ; en daar na met eenige 
fcharpheyd de Mond en Tong bijtende of fteekende, 
op de wijze van het Ar urn , of Kalfsvoet , doch niet 
zoo fterk. 
Bloem- Tuflchen de zelve, aan de voornaamfte Steel, groei- 
noppen. j en Zijdetakjens : maar de Bloemknoppen , tamelijk 
dik en wat langwerpig , komen te voorfchijn regt uyt 
de Steel zelfs (en niet, gelijk men in andere Gewajfen 
ziet, tuflchen de Bladeren ) aan ronde, uyt den groe- 
nen bruyne Steeltjens, een lid eener vinger lang , en 
met kleyne Doomt jens bezet. Als dceze haar de een na 
de ander openen , vertoonen zich uyt den bruynen 
loemen. p ur p urc Bloemen-, in vijf punten ten halven , en niet 
Zoo diep als de Borrago , of gemeene Bernagie, inge- 
fneeden , doch van de zelve grootte. Hebben in het 
midden een lang , dik , en fchoon geel-verwig, met 
verfcheydene Ruggen vercierd zijnde Knopje. Alsze 
agt, tien of twaalf dagen hebben opengeftaan, vallenze 
op de aarde neer , nalatende een fchoonc blinkende , 
cerft groen en wit gemarmerde, daarna, zijn volko- 
Vruchten. mentheyd krijgende , geel-wordendc Vrucht ; zijnde 
rond; zoo groot als die van het Pomum Amoris fruttu 
rubro , of roode Appelen der Liefde-, gevuld met veel- 
voudig, plat, ontrent rond, eerft geel-verwig daarna 
Zaad. na het bleek-bruyn trekkend Zaad, niet ongelijk dat 
van het Capjicum Brajilianum , of Braziliaanfche 
Peeper. 
Aanwin- Zelden bekomt dit Zaad in onze Gewcften zijne 
nmg. volkomene rijpheyd , ten zij met zeer warme Zomers. 
Dan word het met een wallende Maan van April gezayd 
in een Pot, gevuld met goede zandige aarde; en tot in 
■May toe gezet in warme Paerdemift. Opgekomen zijn- 
de, moet men dc Pot ’s Winters binnens huys ftellen, 
op een luchtige plaats, waar in niet, als bij vriezend 
Weer gevuurd word. 
Wollige Het SoLANUM LANUCINOSUM SPINOSUM ARBO- 
cn Door- rescens ^EthioPicum, of wollige en doornige Nagt- 
fchade u )‘ Moorenland, zijnde een mccdc-foort van de 
Moorcn- voorgaande , en eeven defgelijks eenige jaren in ’t lee- 
landj ven blijvende, groeyd uyt eygener aart niet boven de 
anderhalve voet hoogte. Heeft ook veel kleyner en 
minder Doornen. De Bladeren zijn niet zoo lang, maar 
wel zoo breed ; noch zoo veelvoudig en diep, maaral- 
leen een weynig , en niet zoo veel als de alder-onderfte 
van de voorgaande foort, ingefneeden ; doch hangen op 
een mee- de zelve wijze neerwaarts gebogen. Zomtijds zijn ze aan 
van°dc C ran< ^ en cen weynig gelijk alsgcfronft ; in zich gantfeh 
voorgaan- kprthayrig-ruyg van aart ; van fubftantie dikker ; ook 
de, en bleeker en grijzer van couleur; doch van geen bijzon- 
waar m dere f maa k, noch zoo zeer bijtende, of, met de hand 
lende * * § ewreevcn wordende , zoo zwaar van reuk. Echter is 
deeze foort de voorgaande zeer gelijk in depurpure ver- 
we aan ’t bovenfte der Steden (zijnde ’t onderfte en ’t 
middenfte groen, met een vale of bleek-gcelc ruygheyd 
overtogen), defgelijks in de ftelling, verwe en gedaan- 
te der Bloemen-, de flegte rondheyd , en het inwendig 
Zaad der Vruchten , behalven in de couleur van deeze , 
welke fchoon-rood is. 
Aanwin- De Zaying , Bouwing en Waarneeming komt over 
ning. een met die der voorige, wanneer bij goede Zomers 
( anders niet) ’t Zaad zijne rijpheyd heeft verkreegen ; 
’twelk eerft gefchied in ’t tweede jaar na dat het gezayd 
is geworden. 
krachten. 
N Agtfchade , of Solanum hortenfe ojftcinarum , is Galen. I. 8. 
verkoelende van aart tot in den tweeden graad, Mtd.simp. 
en zeer te zamentrekkende. Moet dcrhalven 
geenzins inwendig gebruykt worden ; ook niet uytwen- 
dig , anders als met groote voorzichtigheyd. 
Eevenwel, de groene Bladeren gefloten met Meel Luftt. 1. 4. 
van Garftenmout, kan met groot nut gelegt worden op enarr - 74 - 
de Roos , de Kanker , de voortectende Zweeringen , l ' 4 ' 
Klteren , en ’t Sprcnktvuur. 
Het uytgeparftre Zap vermengt met Wittebrood, -Dorften. 
en op hitsige Oogen gedaan , neemt’er de brand van W-Aant- 
wech. fol- 173* 
De Vruchten van Nagtfchade met Zaadblaasjens , Diofc. 1 . 4. 
of Solanum Veftcarium , raauw gegeeten , of in Wijn C -T L - 
gekookt, en daar van gedronken, neemt wech 6 e Geel- 
zucht-, drijft voort het water van de Blaas-, defteender 
Nieren, en is goed voor de Lcever. 
Het Solanum Somniferum , of flaapverwelfende Fuchf.hijl. 
Nagtfchade ; is , inwendig ingenomen , zeer gevaar- c. ibp. 
lijk, ja doodelijk. Drie Drachmen van de gedroogde 
Wortel met cenig nat een menfeh ingegeeven, maakt c ‘* 7 ‘ 
hem onzinning, of dol; maar vier Drachmen veroor- 
zaakt hem de doodt. 
De rondeWortelen van het Solanum VuberofttmEfcu- Laurenb. 
lentum , of Papas Peruanorum ; Nagtfchade met eetbare /• 2 - ^Pf- 
Bolwortelen , ter fpijze gebruykt met een goede faus, gelijk Fl ' c ’ 
men over de Articiokfcn doed , zijn zeer gezond voor 
elk, inzonderheyd voor oude Afansperfoonen. Verfter- 
ken de Aiaag , en ’t gcheele Ligchaam ; maken goed 
Bloed, en verwekken/»// tot 't echte werk. 
CCCXXIX HOOFDSTUK. 
MANDRAGORA. 
■ Yt eygener aart een laag Gewas-, waar Namen, 
van de Wortel ten deele de gedaante 
van een Aïenfch vertoond , word in 
het Neederlandfch , Latijn , Franfch 
en Italiaan fch met geenen anderen naam 
«- genoemd ; behalven dat zommige 
Franfoifcn Mandegloire zeggen; de Hoogduytfchcn 
Alraun. 
Hier van zijn mij in haren aart twee bij zondere foor- Twee bij- 
ten bekend geworden , als : zondere 
I. Mandragora mas, o? Mandragora mannetje . loorten - 
II. Mandragora fccmina , of Mandragora Wijf- 
je. Beyde zijn ze van de zelve Bouwing en Waarnee- 
ming. ’t Mannetje geeft ronde , het wijfje Peerswijze 
V 'uchten. 
Zij beminnen een goede, luchtige, zandige, en met Grond.' 
twee-jarige Paerdemift tamelijk voorziene grond : een 
warme, opene, wel ter Zon geleegcne plaats, genoeg 
bewaard voor koude O ofte- en Noordewinden, ook ree- 
delijk veel Water. 
Konnen de koude der W 'int er vrij wel verdragen, als Vruchten, 
men ze in November dik genoeg overdekt met Stroo ; en .Zaad. 
Turfmul, of Run , en in de Alaert weer ontdekt. 
Krijgen ook dan in de Zomer dikmaal volkomene Vruch- 
ten : welker Zaad met een waflende Maan van April 
niet boven een ftroodbreedte diep moet gelegt worden 
in de aarde cens Pots. Hier door konnen ze alleenlijk 
worden aangewonnen. 
KRACHTEN. 
D E Baft , of Schors , der Wortel van Mandra- Galm. 1 . 7. 
gora , welke meeft word gebruykt , is koud simp.fac. 
en droog tot het laatfte van den derden, of 
het begin van den vierden graad ; daarenboven verdo- 
vende 
