7j i Mandragora. Bêrg-slangenkrüyd. MaruM. 
Mn. I. if. 
€.13 
Diofc. I. 4. 
c.76. 
Durantes 
hift. riant 
fol. 174. 
Cluf. lil. 
Ilant.j. 
c.3. 
Irag.l. 1, 
(> 11 6. 
vende en flaap-verwckkcnde van aart. De Vrucht ech- 
ter is niet zoo zeer verkoelend. 
Eevenwel is ongeraadzaam, ’t een of ’t ander inwen- 
dig te gcbruyken , ter oorzaak van hare quaadaardig* 
heyd, ja doodlijkheyd. 
• -^ c groene Bladeren , of Wortelen , met Meel van 
Garftenmout vermengt, gefloten, en dan gclegt op al- 
lerley heetc Gezwellen , ontftcekingen , of verhitting 
gen , doen de zelve fcheyden , en de brand verdwij- 
nen. 
De zelve gefloten , dan met Honig en Oly ver- 
men g t » geneezen de Jleeken en beeten der giftige Die- 
De Wortelen, of de Baft der zelve, in Wijn geweykt, 
of in Wijn gekookt, en dan een weynig daar van ge- 
dronken, verwekt (laap , en doed alle imerten verdo- 
ven. Word derhalven te drinken gegeeven de geene , 
welke men eenig lid wil afzetten , of branden. 
75 * 
Namen. 
Gedaante 
der Blade- 
CCCXXX HOOFDSTUK. 
berg-slangen- 
K R u Y D. 
: En aardig en ongemeen Gewas , in 
gedaante uytwendig gefteld gelijk de 
Mandragora , doch boven alle andere 
Gewajfen van eeryverwonderenswaar- 
dige aanfehouwing , word in ’t Nee- 
- - — landfeh dus genoemd : in het Latijn 
Serpentaria mirabilis Montana; of ook wel 
SiDEREON , ter oorzaak van de fchoone gedaante der 
Bloemen , zich vergelijkende bij zeer bevallijke roode 
Starren : in het Hoogduytfch Berg-Schlanghn- 
kraut. 
Wortel. P ceze plant groeyd van naturen niet hoog'; nöch 
fchiet met hare Wortel diep in de aarde; welke van buy- 
ten uyt den grijzen donker-paarfch , van binnen wit ; on- 
trent een duym, wat meer of min, dik, rond, en ge- 
mcenelijk in drie deelen gefcheyden is , waar uyt ver- 
fchcydenc dunne Vecz,elwortelen voortkomen. 
Uyt de zelve ziet men in ’t laatfte van Maert, of 
begin van April, alleenlijk vier Bladeren voortfehieten ; 
een weynig, op de wijze van Mandragora, boven de 
aarde verheeven. Hebben ook zeer kleync St celen, op 
welke ze ruften. Staan niet regt om hoog, maar leg- 
gen vlak op de aarde neer. Zijn ontrent de middenfte 
vinger van eens menfehen hand lang; een vingerlid , of 
ook wel een weynig meerder, breed; voor fpits toe- 
gaande; omtrent de Wortel alderbreedft : niet zeer dik 
in t aanraken ; ook niet ingezaagd, maar aan de randen 
gahtfeh liegt : boven uyt den groenen bleek-blauw- 
ycidzaam verw ^ > , zcer duchtig; onder bleeker : in ’t midden 
heyd vati wo ? derll jk voorzien met een dikke A der (uyt welke 
de daar in ccni ge andere kleyne ter zijden uytloopen) ; zijnde een 
pronte le gg e f d \ slan g feer wel gelijk-vormig , wiens Mond 
ten Slang § C 1J , , S O P cn ftaat > met cen grijs, of bleck-wit Hoofd, 
eygentlijk d ° ch 1 ovenge is donker-blauw. ’t Hoofd, daar ze 
gelijk alderdikft is, ftaat na de punt der Bladeren ; de Staart, 
zijn e - het dunfte, na de Wortel gekeerd; regt anders als in alle 
andere Gewajfen. Dit Hoofd des Aders eyndigd ook 
metin de fpits ze punt des Blads, maar blijft’er noch 
cen goed gedeelte van af; en uyt de Mond loopt 
noch een kleyn Adertje , zich uytftrekkende tot in ’tee- 
meldde Blad-punt. & 
Eeneeni- _ ' n ’t midden der vier genoemde Bladeren komt 
Irie-dub- m 1 hiatfte van May (zomtijds wel wat eerder of later) 
hele Star °f n eeni g e Bloem voort , zeer fchoon , en van een verwon- 
gelijk derens-waardige aanfehouwing, gelijk een driedubbele 
SC S ! Arre c a f dl p °P malkander gefteld ; en gelijk als zon- 
zeer bel dcr Steel geboren uyt ’t Hert der Wortel ; ook verhee- 
yen een weynig boven de Bladeren , welke maar eeven 
boven de grond ftaan , ja gelijk als daar op hifleh. lil ziens*- 
t midden zijn ze elk als rond ; doch ten halvcn gefnee- waardig ) 
den in veele kleyne Bladeren , voor gantfeh fpits, eeven 
gelijk d cfiralen van een Star , toegaande. Het getal i 
waar uyt ze te zamen beftaan , is vierentwintig ; ieder 
orde van agt. Zijn vcrcicrd met cen zeer behagelijke 
en een weynig blinkend hoog-rood , zoo veel de bo- 
venfte agt betreft, welke de kleynfte en fmalfte van al- 
len , ook met een verheevene rondheyd in ’t midden 
voorzien zijn. De middelfte agt vallen wat goud-gee- 
Jer. De onderfte agt, vermits ze niet zoo veel lucht 
konnen genieten, ziet men niet verder als ten halvcn 
van hare voorfte punten fchoon donker-rood : welker 
middenfte blad , regt tuflehen de twee laagfte bladeren 
der Plant , onder aan de punt is vercierd met een ron- d °ch i& 
/iirrbpv/i i-i'inrror»r 4 « .1. 1.1 rs~ 1 1 onze Lan- 
en zon 
derlingi 
1 ij vLi1.1t.1u mei ten ron- 
digheyd , hangende als een kleyn Knopje, van de zelve °f zc 
couleur, zeer bevallijk. Dceze zonderlinge en wel be- der Zaad* 
zienswaardige Bloem blijft eenige weynigc dagen ge- 
heel open ftaan. Verdort dan met’er tijd in zich 
zelven, en vergaat, zonder in deeze Gewcften eenig 
Zaad voort te brengen , gelijk de ervarentheyd ons 
gelccrt heeft. 
Dit Berg-Slangenkruyd bemind uyt eygener aart Hoedanig 
een gantfeh luchtige en zandige grond, met twee-jari- tTlcn . lieeze 
ge Paerdemift , een weynig een-jarige Hoenderdrek , pi^ ge 
en het Mol der van binnen verdorvene Boomen ge- aiU 
noegzaam doormengt: een openc, warme, vrije, wel 
ter Zon geleegcne plaats, gantfehelijk befchut voor alle 
koude Oofte- en Noor de-winden ; ook een matige voch- 
tigheyd. Verdraagt ongeernc fterke V ind, felle Korf 
m de Winter j Sneeuw of Hagel. Moet derhalven , 
met een wadende Maan van April in een Pot gefteld 
zijnde, in ’t laatfte van September , eer de nagt-rijp aan- 
komt, binnens huys gebragt worden op een goede plaats, 
daar ze de Lucht mag genieten door de Venftcrcn , tot 
dat het begint te vncz.cn. 
Gedurende deeze tijd moet men de Plant, met flegts ft aat in agt 
een weynig lauwgemaakt Reegenwater van boven be- te nec ' 
gieten; ook , zoo ’t mogelijk is , haar bewaren zon- raen ‘ 
der haar veel of langdurige warmte des vuurs te de en 
gevoelen. Ontrent half April , of wat later , na dat 
het Weer zich aanfteld, moet menze buyten de Zon- 
ne-ftraalen wederom voorftellen, met een zachte Lucht 
en aangename Reegcn ; doch ook dan noch haar voor- 
zichtig wachten , en ’s avonds dekken voor Sneeuw - 
achtige vochrigheyd , koude nagten , hayrige en fchrale 
Oojle- en Noorde-winden. 
Kan in deeze koude Neederlanden op geen andere Aanwin- 
wijze, en dat noch zoberlijk, aangewonnen en vermce- nin S door 
nigvuldigd worden , als door haar uyt Stiermark of Honta 1 ^ 
Hongaryen ( daar deeze Plant in Bergachtige plaatzen ryenT " 
van naturen voortkomt) varfch overgezonden Zaad; 
het welk met een wadende Maan van Maert of A 1 
pril een kleyne vinger diep de aarde in een Pot 
word aanbevolen, enzomtijds met nier te veel Rce^en- 
water, lauwgemaakt, van boven befprengt. 
Eevenwel kan de aanwinning, ofliever opvokfin<r , En bij den 
noch op een andere wijs gefchieden, waar van ik zélfs Awhcur 
de ervarentheyd heb. 
In tjaar 1645. wierd de Wortel deezer Plant, zon- door een 
der Bladeren , in Mos gewonden , mij over Neurcn- hcm foc - 
berg toegezonden. Met een bijzondere yver leyde i db " d , cne 
ik de zelve , na den aanvang van September , eerft 
m een gemcene ongemeftte aarde ; doch wou niet 
wel voort. In het volgende jaar , met een wadende 
Maan m de zelve Maand , nam ik ze weer op , en 
ltcldeze in de voorheenen gemeldde goede, welbe- 
reydde Zand-grond. Doe fchootze vroeg in ’t Hoor- welke 
jaar krachtig uyt , en kreeg de verhaalde wonderlijke zccvr en ja- 
Bloem ; ook volmaakte aanmerkenswaardige Bladeren; [ en ' an S 
welke ze ieder jaar, tot zeeven achter malkander ( dus gétfeyd 
lang, en niet langer, ïsze in mijnen Thuyn, met op- heeft, 
merking van een groot getal liefhebbers, gezien ge- 
worden ) weer liet vallen , in ’t midden van de Zo* 
Bbb 
mer 
