753 Beschioting der. Krutoen , Bollen en Bloemen , III Boek, 754 
mer allcnxen verdorrende. In September nam ik de 
Wortel weer op , en verzette ze ; het welk ik door 
ervarentheyd heb bevonden de bcquaamfte tijd te 
zij». 
KRACHTEN. 
Krachten T\E Bladeren deezer Plant , en de Schors der 
deezer I 1 Wortel , een weynig gekneuft, en op de bce- 
Plant, XS- ten der Slangen, adderen, Scorpionen , en an- 
derer giftige Dieren gelegt, trekken zeer krachtig het 
vergif uyt. Staan ook het inwendige gif teegen , in 
Wijn gekookt , en zoo gebruykt. Bewaren al de in- 
wendige deden des Ligchaams voor zulk een ongelee- 
gentheyd, inzonderheyd’t Hert , zoo dat het daar van 
gcenzins kan befchadigd worden, 
en ge- Van de zelve Wijn ’s morgens nuchteren ’t vier- 
bruykiin dedeel van een pintje gedronken , of ook van het 
konft neCS " Water , daar deeze Bladeren , of de Wortel alleen , 
een kleyn half uur in gezoden zijn , is zeer goed 
voor de Peft , ejuade Lucht , en allerley hitsige 
Koortsen. 
Dit alles vermag defgelijks de Wortel , gedroogd , 
en daar van een Drachma ’s morgens met goede Fran- 
fche Wijn en een weynig Theriac ingenomen. 
CCCXXXI HOOFDSTUK. 
M A R U M. 
Naam. TL n kleyne, doch welriekende Plant, 
Kpj mijns weetens tot noch toe in gee- 
ne taal met een andere naam ge- 
Twee on- Hier van zijn mij in haren aart 
derfchey- twee onderfcheydene foorten bekend; 
“ r -tc wectcn: 
I. Marum verum, of Commune Hispanicum, 
cpregte , of gerneene Spaanfche Marum. II. Ma- 
rum Creticum arborescens, of boomachtig Ma- 
rum van Candien , ’t welk van breeder en grootcr 
Bladeren is. Beyde zijn ze van de zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen, uyt een natuurlijke eygenfehap, een 
goede, gerneene, zandige aarde, met een weynig twee- 
jarige kleyn-gewreevene Paerdemift en het Mol van 
verrotte Boombladeren voorzien : een warme , vrije, 
wel ter Zon geleegene plaats , voor alle koude winden 
befchut; en weynig Water. 
Hoe waar Konnen geenzins eenige koude nagten, Herfflreege- 
te nee- nm } Sneeuw , Hagel , of Tor ft verdragen. Moeten 
mcn ' derhalven , in Potten gezet , in ’t laatfte van September 
of begin van Oüober binnens huys op een luchtige 
plaats , waar in niet gevuurd word , gefteld ; met flegts 
een weynig lauwgemaakt Reegenwatcr een- of twee- 
maal , gedurende de gcheele Winter, van boven be- 
fprengt ; in ’t begin van April , met een aangename 
Lucht en Reegen, weer buyten gebragt ; maar ook dan 
noch voor koude nagten en hayrige Winden wel en voor- 
zichtig gedekt zijn. 
Tecdcren Zij vallen van naturen teeder van aart. Vergaan 
w. niet haaftj maar blijven eenige jaren in ’t leeven. Het 
Marum verum, of opregte Marum, geeft ieder jaar 
Bloemen (welke men tijdelijk moet afïhijden, of an- 
ders zou de Plant in groot gevaar van te verderven 
ftaan ; kan ook in deeze Geweften bezwaarlijk in de 
Winter bij ’t leeven behouden worden), doch noyt bij 
ons eenig rijp Zaad. 
Aanwin* Als men het zelve bekomt , uyt warmer Landen 
uing. overgezonden , moet men ’t met een wadende Maan 
van April of May in Potten zayen. Opgekomen zijn- 
de , mag men de jonge Planten niet verzetten» ten 
ware om harer veelheyd wil. Alleenlijk hier door kan 
men ze aanwinnen en vermeenigvuldigen. 
Het Marum Creticum arborescens , ofBoonwch- 
boomachtig Marum van Candia , geeft , mijns wee- 
tens , in deeze Landen noyt eenige Bloem. Word di a , 
echter aangewonnen door hare afgefheedene Takjens ; 
welke men met een walTende Maan in April of Au- 
gujlus in Potten fteekt; op een fchaduw achtige plaats, 
en zomtijds met Reegen water een weynig begiet : waar 
op ze Wortelen krijgen. 
Het Marum verum, of opregte Mar nm, in dee- Opregte 
ze Neederlandfche Geweften een aardige en teedere Marum> 
Plant , van een ieder zeer bemind , weegens de aan- 
gename geur, groeyd van naturen Struvelachtig. Kan 
ook, met langheyd van tijd, opgequeekt worden tot een 
teeder Boomt je , een voet of anderhalf hoog , en een 
kleyne vinger dik. 
Krijgt uyt een veelvoudige , bleek-bruyne , fterk Wortel 
geurige , en , in de Mond geknauwd wordende , met 
eenige bitterheyd vermengde Wortel , een houtachtige 
fubftantie , grauw van verwe : uyt welke groeyen vee- 
le teedere, uyt den groenen witachtige Takjens , een Takjcm. 
halve hand , of wat meerder lang. Aan de zelve fpruy- 
ten veele Bladert jens , die van de Thymus latifolius , 
of breed-b lader ige Thymiaen , in Helling , gedaante , en 
grootte, niet zeer ongelijk; te weeten, een ftroobreed, Bladeren, 
wat meer of minder, lang, achter aan de Steel op het 
breedftc , ook aldaar zomtijds gelijk als twee-hoekig 
gefteld; voor in een ftomp punt eyndigende, en twee 
en twee op dunne Steelt jens ruftende, altijd regt teegen 
over malkander aan de Steel zittende ; hol en luchtig de 
eene boven de andere : boven na de Zon gekeerd groen» 
en blinkend , doch onder witachtig ; zacht in ’t aanra- 
ken , van een aangename reuk , en krachtige geur ; 
in de Mond geknauwd, bitter van fmaak. In ’t mid- 
den ziet men een regt-doorgaande Ruggetje of Ader ; 
waar uyt eenige weynige andere ter zijden voort- 
vloeyen ; doch alleen van onder , niet van boven , 
zichtbaar. 
De Bloemt jens komen voort uyt zeer wollige, vijf- Bloemen, 
puntige , en uyt den groenen-rofiche Huys jens, op 
de bovenfte punten , of Hertjcheuten der Takjens , 
ayrs-wijze boven malkander , op de manier van Hyf- 
fopus , of Tfop , gefteld ; purpur-verwig ; van een aan- 
gename reuk; beftaande uyt twee Bladert jens, in de 
gedaante van een geopende Lccuwen-mond. Als ze eeni- 
ge dagen open geftaan hebben , vergaan ze in haar zel- 
ven, en vallen eyndelijk ter aarden neer, zonder in onze 
Geweften eenig Zaad na te laten. 
KRACHTEN. 
M Arum , een zeer aardige welriekende Plant , Aart , en 
is fcharp en bitter van fmaak ; verwarmende en gebruyk. 
een weynig te zamentrekkende van aart. Door 
hare lieflijke geur verfterktze de Herjfenen-, neemt de 
Hoofdpijn wech , en doed Nieren. 
Groen, of droog, geftoten, en op de voorteetende niofc.l. j. 
Zweer ingen, ook andere koude Gezwellen gelegt, doed c. 49. 
de zelve verminderen. 
In Wijn gezoden , en daar van ’s morgens nuchteren Cntmrar. 
een Roemertje gedronken, verfterkt het Herf, ver-^3 -f, 41‘ 
warmt de Maag ; jaagd uyt de Winden ; opend de 
verjloptheyd der Leever; ftrijd teegen het vergif', ver- 
wekt der Vrouwen A-faandJlonden; is ook zeer dien- 
ftig voor de Ceel- en Waterzuchtige. 
CCCXXXII 
