755 
Malröve. Moederkruyd. PaerdsbloeM. 
CCCXXXII HOOFDSTUK. 
M A L R o V E. 
IJamea. Iet alleen dus in het Neederlandfch , 
SnhNttllIl* maar ook van veclc witte Andoorn 
genoemd. In het Latijn Marru- 
bium > of Prassium.- in het Hoog- 
dujtfch WEISZ Andorn , en Ma- 
^ 11 robel: in het Franfch Marrubin, 
of Marrochemin ; en in ’t Italiaanfch Marrobio. 
ZeeYcn Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden zee- 
verander- ven veranderlijke foorten, namentlijk: 
ten. 0 00r " Marrubium nigrum , Jive Ballotte , of 
zwarte Andoorn i anders IBallotte. II. Album vut. 
gare j of gcmcene witte Malrove. III, AquaIt- 
cum, Water , of in vochtige plaatsen groeiende An- 
doorn. IV. Creticum , of Malrove uyt Candia. 
V. Hispanicum , of Spaanfche Andoorn. VI. Ro- 
tondifolium Montis Libani , of Malrove van 
den Berg Libanus met ronde Bladeren. VII. Mar- 
rubium MAJUS LANUGINOSUM , Jive ToMENTO- 
SUM, of groot e Andoorn, met ruyge, of zeer wollige 
Bladeren. Alle zijn ze vaa eeven de zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen een goede gemeene, zoo wel zandige 
als andere, doch luchtige en welgemeftte grond : een 
opene, warme, genoegzaam ter Zon geleegene plaats, 
en tamelijk veel Rcegcn. Blijven zelden langer als drie, 
of ten hoogften vier jaren in ’t leeven. Verdragen , 
buyten ftaande, de koude der Winter ; en geeven op 
Aanwin- ’t tweede jaar volkomen rijp Zaad. ’t Welk met een 
■ing. wadende Maan van April of Maert de aarde, niet diep, 
wederom bevolen word. ’t Neergevallene komt ook 
dikmaal genoeg van zelfs op. Door dit middel kon- 
nen ze alleen aangewonnen worden. 
£°" d -f Het Marrubium rotundifolium montis Li- 
Malrove ® ANI > of r°»d-geb lader de Malrove van den Berg Li- 
vanden banus , vroeg opgekomen zijnde, geeft niet alleen in 
Berg Li- ’t tweede, maar ook meed den tijd in ’t eerde jaar een 
banus. bequaam rijp Zaad. 
Groeyd in deeze Gewedcn weynig hooger als een 
Maatduym. Vermits ze van naturen kleyn is en blijft* 
zoo geelt ze ook zelden meer als eene regt-opfehie- 
tendc Steel , zijnde vierkant, en met een witte wollig- 
heid bekleed. Aan de zelve waden kleyne, rondach- 
tige Bladertjens , twee en twee altijd regt teegens over 
malkander gedeld; hebbende de verwe en gedaante van 
’t gemeene witte Malrove ; ook diergelijke Bloemen en 
Zaad , doch wat kleyner. 
Groote Het Marrubium majus tomentosum, of hoo- 
rnet zeer tC - A>tdoorn met ** eer mollige Bladeren , krijgt uyt een 
wollige" [ ccdcre > bleek-bruyne Wortel verfcheydenc in de rugge 
Bladeren, leggende, echter twee, derdehalve, ook wel zomtïjds 
de grootdc en middendc drie geheele Maatvoeten hoog 
opfchictendc Steden , helder en aangenaam-groen , met 
eenigc wolligheyd bekleed : uyt welke veele kleyne 
Zijdetakiens voorfpruyten , waar aan fchoone zeer 
niyge Bladeren groeyen, zittende teegens over malkan- 
der , vertonende de gedaante van een Hert ; ongelijk 
van grootte; de grootfte ruftende op geheel ruyge en 
Gedaante matig-lange Steeltjens. Zijn een kleyne vinger lang; 
der zelve, achter twee vingerlceden breed, voor allenxcn fmaller 
wordende, en in een ftomp fpits punt cyndigende: aan 
de randen met ronde tanden, niet diep, maar eeven- 
gehjk ingezaagd, meteen ruyge bleel^witte wollioheyd 
bekleed : boven donker-groen , lichtelijk na het gcele 
trekkende, doch onder veel bleeker : zacht in ’t aanra- 
ken ; bitter van fmaak ; inwendig met een regt-door- 
lopende Ader, en dan noch met verfcheydene andere, 
van onder regt opgaande, vercierd ; waar uyt ontelbare 
kleyne diep-mgedrukte,en door ’tgamfche Blad lopen- 
de Adertjens voortfpruyten. 
Tuftchen welke Bladeren rondom de Steel Voort- knoppen, 
komen veele digt bij een geftelde, langwerpige, groe- 
ne , ruyge Knopjens , op de wijze van de andere foor- 
ten: waar uyt , in de Maand Julius , aardige, doch 
geen groote Bloemt jens 2ich laten zien, in de geftalre Bloemen, 
van een fmallc opgefpalkte Leewcn-mond. Het onder- 
fte gedeelte is wit, met groote purpure Jlreepen enjfip- 
pelen geteekend; maar het bovenfte gantfeh wit en zeer 
ruyg : teegens ’t welk van binnen tongs-wijze vier pur- 
pure draadjens, boven begaafd met geelc, ronde, kley- 
ne Knopjens, ftijf opftaan. Als ze zich drie of vier da- Zaad, 
gen open hebben vertoond, vergaan ze in haar zelven , 
en laten cyndelijk na een kleyn, langwerpig, en als drie- 
hoekig bleek-bruyn-verwig Zaadje. 
KRACHTEN. 
M Alrove, of Marrubium , is warm rn den twee- JEgin. 1 . 7. 
den , en droog in den derden graad ; daarenbo- c ‘ 3 ’ 
yen verteerende en purgeerende van aart. 
In Wijn gezoden, en daar van ’s morgens nuchteren Trag.l.i. 
eenigc dagen na den anderen gedronken , een matig f - a - 
Roemertje : anders twee of drie leepelcn vol van ’t uyt- D< f' ^ 
geparftte Zap met Wijn en Zuyker ingenomen, rey- ‘iutth. 1. 2, 
nigt de Longe en 'Borjl van alle taye (lijmerige vochten: c. ioi. 
iS goed voor de uytteerendc mpnjchen , en de Hoeft - 
opend de verjloptheyd van de Lcever, Milt, en Moe- 
der: verwekt de Maandjlonden : drijft uyt Nage- 
boorte : ftrijd teegens ’t vergif. Gcneeft de beeten en 
fleeken der Slangen, Spinnen, en Adderen: maakt ceri 
helder Gezicht : dood de Wormen: is goed voor de 
Geelzucht, pijn der Zijden', en voor de Brouwen welke 
niet wel verlojfen konnen. 
Het zelve Zap, of Wijn, gcftrecken op Schurft- aluL hifi, 
heyd , voorteetende Krauwagie ; ook met Honig ge- Pl-c. 45- . 
mengt, op vuyle Zeer en en onreyne Zwccringen geftrcc- Gi, ^ /,d ‘ 
ken, genceft de zelve. In de Óoren gedaan , verdrijft 
de Oor-fmerten. Is ook dienftig, ora te verzachten de 
hardigheyd in der Vrouwen Borjl en. 
CCCXXXIII HOOFDSTUK. 
MOEDERKRUYD. 
het Necdcrlandfch niet alleen dus, Namen. 
ffHnj °°k gcmccnclijk Mater gc- 
noemt , word in het Latijn gehectcn 
B§ P|| Matricarïa, Parthenium, Ama- 
te^ffilji^SlBjfëRAcus Galeni , en Leucanthe- 
mum: in het Hoogduytfch Muttf.r- 
kraut, of ook Mfidblumen: in het Franfch Ma- 
Rone : in het Italiaanfch Partenio , of ook Ama- 
RELLA, 
Hier van zijn mij in haren aart bekend zes verfchey- Zc , 
denc foorten; namentlijk: fcheydcnc 
I. Matricarïa florè simplici , of Moeder- foonen - 
krttyd met een enkele Bloem. II. Flore albo ple- 
NO MEDIO luteo , of Mater met een dubbele wit- 
te , en van binnen gee/e Bloem. III. Matricarïa 
FLORE TOTO ALBO PLENISSIMO , of Moedcrkruyd 
met een gantfeh witte zeer dubbele groote Bloem. 
IV. Matricarïa minor flore albo pleno , of 
kleyn Moederl<ruyd met een dubbele witte Bloem. V. 
.Matricarïa flore albo pleno fistuloso , of 
Moedcrkruyd met een dubbele witte Bloem, vol Pijp - 
jens. VI. Matricarïa nudo Capite, of Mater 
met bloote Hoofdjens. Niet alle zijn ze vdn de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Echter beminnen ze al te 2amen een goede, fr C . Grond, 
meene, zoo wel zandige als andere gemeftte grond : een 
opene, vrije, of ook fchaduwachtigc plaats; veel Wa- 
ter, en ook matige vochtigheyd. Blijven zelden lan- 
ger dan twee of drie jaren in ’t leeven, Verdragen 
Bbb 1 fterke 
