y6 1 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , j6z 
wordende, een aangename Citroen-geur van zich gee- 
ven: in het Hoogduytfch , Franfch en Itahaanfch Me- 
lisse; maar in de laatfl-gemelde taal ook Cedronel- 
la en Aranciata. 
Agt bij- Hier van zijn mij in haren aart bekender bijzondere 
aondere, bezienswaardige foorten ; teweeten: 
z j ens . I. Melissa vulgaris , of gemeene Mcltjje. II. 
waardige Maculosa vulgaris , fve folio variegato , of 
foorten. gemeene Melijfe met fchoone geel- en groen-bonte Bla- 
deren. III. Melissophyllum verum Fuchsii , 
of opregte Conjilie , van Leonardus Fuchsius be- 
fchreeven. IV. Melissophyllum Turcicum flo- 
re albo , of Turkfche Melijfe met een witte Bloem. 
V. Flore purpureo , of met een purpure Bloem. 
VI. Flore cccruleo , of met een blauwe Bloem. 
VIL Melissa molucana odorata , anders Mo- 
LUCA L/EVIS, of AFoluckifche Melijfe ; of Moluckemet 
flegte Bladeren , van geen onaangename reuk. VIII. 
Melissa Molucana spinosa , of Melijfe uyt de 
Moluckjfche Ey landen met Doornen. Niet alle zijn ze van 
de zelve Bouwing cn Waarnceming. 
Grond. Zij beminnen echter al te zameti een goede, zan- 
dige, gemeene grond, met twee-jarige Paerdemifl , en 
het Mol van verrotte Boombladeren genoegzaam door- 
mengt. 
Gemeene De Melissa vulgaris, of gemeene Conjilie : fo- 
Confilic. LIO Maculoso, of met bonte Bladeren , en Melis- 
SOPHYLLUM VERUM Fuchsii, of opregte Adelijfe van 
Bladeren' 6 ^ ‘ F HC kfi HS * z 'j n van naturen lang-lccvcnde. Beminnen 
zoo wel een fchaduwachtige, als een opene, vrije plaats, 
Opregte en veel Water. Verdragen alle ongel eegentheeden des 
Meliflc. tijds. Geevcn gemcenclijk ieder jaar volkomen rijp 
Zaad-, ’t welk met een waffende Maan van Maert of 
Hpril de aarde, niet diep, weer aanbevoolen , en dik- 
maal met Water begoten moet worden ; zoo komt het, 
na een geheel jaar tijds, eerfl te voorfchijn. Hierdoor 
Aanwin- worden ze aangewonnen en vcrmeenigvuldigd. Maar dan 
nIn g- ook noch door hare aangcgrocyde Wortelen , op de ge- 
melde tijd van de oude afgenomen en verplant. 
Turkfche Het Melissophyllum Turcicum , of Turk? 
Melifle. Jcbe Afelijfc , zoo met een witte , purpure , als blauwe 
Bloem-, Melissa Molucana L^evis, of MoluckJ- 
fche^Co'n- fi^ e Conjilie ponder Doornen-, cn Moluca spinosa, 
filie met , Moluckjfche Melijfe met Doornen , blijven niet meer 
en zonder J an cene Zomer in ’t leeven. Beminnen een zeer war- 
Doornen. me ^ ] uc htige , en wel ter Zon geleegene plaats. De 
beyde Moluckjfche Melijfen willen ook , weegens ha- 
re teederheyd, geerne in Potten gefield, en voor alle 
koude Noorde-winden gewagt zijn. Konnen matige 
vochtigheyd verdragen. Gecven dikmaal bij goede ja- 
ren in deeze Geweften volkomen rij p Zaad , en vergaan 
Waarnee- van zelfs, of door een kleyne Rijp. Moeten dcrhalven 
m > n g- ieder Zoor jaar, met een wallende Maan van April, op 
nieuws weer in Potten gezayd ; voor koude nagten , 
niet minder voor veel Water, wijl het Zaad daar door 
lichtelijk en haaft verrot, wel gedekt en bewaard, ook 
een wijl tijds in warme Paerdcmifl gefield zijn. Hier 
Aanwin- door konnen deeze fchoone , bezienswaardige Planten , 
n ' n ü- alleenlijk vernieuwd en vermecnigvuldigd worden. 
Molucki- De Melissa Molucana lalvis odorata , of 
fche rie- Moluckjfche riekende Melijfe met flegte Bladeren, krijgt 
kende Mc- U y t een v j n „ er dikke, niet zeer lange, houtachtige, 
grijs-witte , met veele tecdcre Vcezelingen omvangene 
Wortel gemeenelijk maar alleen een cenige Steel , ver- 
deeld in twee of drie Zijde-takjens , opfehietende ter 
hoogte van twee of ook drie voeten ; rond , zoo dik 
als een Schrijfpen , wat min of meer ; van binnen 
hol ; van buyten bekleed met een aangename groen- 
heyd. 
Gedaante Aan de zelve komen Bladeren voort , zoo wel neer- 
der Blade- waarts hangende , als opwaarts gekeerd flaande ; altijd 
twee en twee regt teegens malkander over ; een duym 
breed of wat meer boven den anderen gefield. Zijn 
rond van aart , doch aan de Steelen plat ; ingefneeden 
met verfcheydene , meell rond-toegaande , onordent- 
lijke Kerven. De onderftc en grootfle hebben de leng- 
te van twee vinger-lecdcn ; de breedte van ruym de 
helft der lengte : doch de opperfle zijn veel kleyncr : 
boven vcrcierd met een aangenaam groen, en vijf groo- 
te, donker-groene-4(&re« in ’t midden, waar uyt vee- 
lc kleyne voortvloeyen ; doch onder bleeker , cn de 
Zderen zeer aardig geheel wit. Tecdcr en dun zijn ze 
van fubflantic j van een aangename reuk ; een wey- 
nig bitter van fmaak , en rullen op Steelt jent , een 
vingerlid lang. 
Tufichen de zelve ziet men in ’t rond van de regt Bloem- 
opfehietende Steel vijf, zes , zeeven of agt Huysjens , Buysjcns. 
onder omvangeri met cenige kleyne , bleck-groene 
Doorntjens. Onder zijn ze eng en fpits, maar voor zeer 
breed open, gevende de gedaante van een Zee-ton-, hard 
en flecvig van aart ; aan de randen met eenige kleyne 
Doorntjens vcrcierd ; van buyten bleek , van binnen 
donker-groen-verwig ; en met ontelbare kleyne, witte, 
bezienswaardige Zdertjens doorlopen. 
In ’t midden der zelve ziet men fchoone, groote, lijf- Bloemen, 
verwige Bloemen-, inwendig voorzien met eenige geel- 
cn rood- verwige Nopjens , en vertonende de gedaante van 
dove Neetelen. Drie of vier dagen lang liaan ze open. 
Als ze afgevallen zijn, laten ze in elk Hnysje een Knop- 
je na , voor breed en rond , onder fpits toegaande : 
eerfl groen , daar na bleek wordende : dan zich fchey- 
dende kruys-wijze in vier drie-hoekige dcclen , inwen- Zaad. 
dig gevuld met een kleyn , langwerpig, bleek-blaauw, 
blinkend Zaad. Hier meè vergaat deeze Plant. 
De Moluca spinosa, of Adoluchjfcbe Conjilie met Molucki- 
Doornen, groeyd op de wijze der voorgaande, en is de 
Zelve niet zeer ongelijk ; doch de Bladeren zijn niet Doornen, 
zoo rond , maar wat langer ; dieper ingefneeden , cn 
veel donkerder groen. Hebben ook bruyner Steelen-, 
en de Bloem-huysjens zijn voorzien met veele groote 
en zeer fcharpe Doornen ; waarom ook deeze foort de 
naam van Spinofa, of gedoomde, heeft bekomen. 
Beyde wafienze van naturen in Syrien , Perz,ien, en’ 1 Zaai * 
de Moluckjfche Ey landen, geleegen in Oejl-Jndtcn, van I^i-agt 6 
waar het Zaad eerfl in Europa is gebragt. 
KRACHTEN. 
M EUJfe is verwarmende en verdrogende in den A-uicen. 
tweeden graad. Ub.de Med. 
In Wijn gediflillcert , cn daar van gedron- ^erapiolib. 
ken, verquikt en verflerkt het Hert, het Hoofd, cn simp. Tem. 
de Geheugenis : verbeeterd een koude Maag: bevorderd c - *?• 
de verteering der fpijzen ; flrijd teegens ’t vergif , en l '*' 
de beeten der dolle Honden : verwekt de Maandflonden ; furantet 
is goed voor de Kort-ademige ; voor de opflijging der Ub.Herb. 
Moeder, cn de Peft. Verdrijft de Hert-klopping-, zet-M 
aan de lufl tot ’t echte werk.’, neemt wech de Hikj en 
doed het braken ophouden. 
Het uytgeparflte Zap in Wonden gedaan , of andc- Rafs lib. 
re Ouetz-uuren , gcneefl de zelve. Defgclijks de fee- s 'J n P- ca t- 
ken der Byen. 1 ‘ 
Dit Kruyd bij de Bykprven gelcgt , of de zelve daar Aanmer- 
meê beflreeken , doed de Byen, wijl haar ’t zelve zeer kingop de 
aangenaam is, niet alleen bij hare Korven blijven; maar B y en - 
ook worden de vreemde daar toe gelokt. In tcegcndcel, 
deeze Korven met Mater beflreeken , doed al de Byen 
hare woonplaats verlaten. 
Beyde de foorten der Moluckjfche Melijfe zijn ver- Deugden 
warmende, openende, en dunmakende van aart. Weer- dcr 
liaan ’t vergif. Openen de verjlopthejd der inwendi- 
ge deden ; verheugen ’t Hert , en verflcrkcn de Harf- 
fenen. 
,De Bladeren gefloten , cn op uytwendige Gezwel- Motucki- 
len gelegt, vertecren de zelve. Het daar uytgeparflte Lhc Me- 
Zap word met groote baat en voorfpoed gcbruykt in 
veelcrlcy Hoofd-wonden. 
CCCXXXIX 
