777 BeSCHRYVING DER KrUYDEN , BoLLEN EN BlOEMEN , III BoEK , 778 
eerft vaftgebonden zijnde, winden zich daar na van zelfs 
Wortel, om. Neemen haren oorfprong uyt een tamelijk lange, 
uyt den bruynen grauw-verwige , onder en boven on- 
trent eeven dikke , van binnen met veel Melkachtig 
aankleevend Zap , en met eenige weynigeVeezclcn voor- 
ziene Wortel. 
Hoe waar Geeft in dceze koude Geweften noch 'Bloem noch 
te nee- Zaad. Verdraagt ongeerne koude Herfftreegenen, fter- 
mcn - ke Winden , Sneeuw, mijlige Dampen, of felle Vorft. 
Moet derhalven, met een wafïcnde Maan van April of 
May , niet boven een ftroobreedte diep in een Pot ge- 
zayd, ook in ’t cerfte en tweede jaar niet gerept zijn- 
de, in ’t begin van OÜober binnens huys worden ge- 
field op een luchtige plaats, (waar in niet word ge- 
vuurd als met vriezend Wéér) , niet verre van een 
Venfter, doch zonder eenige tochten: gedurende de 
gehcele Winter met flegts een weynig lauwgemaakt 
Reegenwater van boven begoten , en niet voor in ’t be- 
gin van April , met een aangename Lucht en Reegen , 
weer buyten gebragt ; dan noch voor Sneeuwachtige 
vochtigheid, koude nachten, fchralc winden wel gewagt 
en gedekt zijn. 
Aanwin- Zij word in dceze Landen zoberlijk aangewon;: -» door 
nin S- hare teedere Takken, welke, in de aarde gebogen zijn- 
de, eyndelijk Wortel vatten. 
KRACHTEN. 
Durantes T ~\Enfiingskruyd, of Nummularia, is verdrogende, 
hifi. Plant. heelende , en te zamentrekkende van aart. In 
fol-w. X. wijn gezoden , of gediftilleert , en daar van 
Camerar ’ s mor g ens nuchteren gedronken, ftild de Roodeloop, 
l. 4. c. 3 8." ook andere onnatuurlijke Vloeden des Ligchaams, in- 
zonderheyd vermengt met geftaald W ater : geneeft de 
Tuchf.hifi. Gefcheurtheyd ; en de gebreeken van de Keel, daar mcê 
Fl.c. 1/2. gegorgeld; alle inwendige Wonden en verkeringen, def- 
gclijks allerley zeerigheeden , daar mee gewaflenen zijn- 
de : verfterkt het Ingewand: helpt de geene die Bloed 
opwerpen ; dc Engborftige, en de zulke, die met den 
Hoeft zijn gequeld ; want het brengt weer te regt de 
gebreeken van de Longe. 
Dod.l. 10. De Bloemen en Bladeren gefloten, of’ t Zap, uyt 
2 4- de zelve geparfl, gelegt op Monde» en Zeer en, gence- 
zen die. 
Ameri- De Wortel van Nummularia Americana , of 
caanfch Penningskruyd uyt America, of het Zap uyt de zelve, 
Pennings- g OC£ j t ce g ens hitzigheyd der Koon zen, een weynig 
uy ' daar van ingenomen , vermits ze droog en eenigzins 
Recch. 1. 6. koud van aart is. Stopt allerley onnat uurlijke Buykc 
o- ƒ8. loop • drijft het Water af: geneed de Wonden , de 
zwellingen des Monds , en maakt alle opgekrompene 
Zeenuwcn weer flap. 
CCCLII HOOFDSTUK. 
NARCISSE. 
Namen. Evde. om hare fchoonheyd, en om 
2*1 hare behaaglijke welriekendheyd, van 
een ieder zeer bemind , word in ’t 
-IVeederlandfch niet alleen dus, maar 
jfr ook van veele Spaansche Jenet- 
te , en Jonquillen genoemd : in 
het Latijn Narcissus : in het Hoogduytftch Nar- 
ciszroslein, of Mertsblumen; en in’t Jtaliaanfth 
Narciso. 
Drie-en- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
tnegentig drie-en-tnegentig fborten; doch onnodig, om hier al te 
foorten. zamen Q p te tellen, vermits ze doch meed van eeven de 
zelve Bouwing en Waarneeming zijn. 
Wat voor Zeer gcernc hebben ze een goede, gemeene , zan- 
een grond dige grond, met een weynig Veenaardc , twee-jarige 
'ncn. min ~ Paerdc- en Koeyemid wel voorzien: een vrije, war- 
me, genoeg ter Zon gelecgene plaats, en matige voch- 
tigheyd. Verdragen tamelijk wel de koude der Winter. 
Gecven jaarlijks gemeenelijk volkomen Zaad, inzon- z aac j. 
derheyd bij goede Zomers, doch de geene, welke met 
dubbele Bloemen te voorfchijn komen , noyt. Wor- 
den, om ’t derde jaar, uyt de aarde opgenomen , te 
weeten , de flegtde ; maar de bede van veele elke Zo- 
mer , in ’t begin of ten halven van jfulius , als een tijd Opnee- 
hier toe zeer gevoeglijk; op een drooge bequame plaats min ?. en 
gelegt; en in September, met of teegens de volle Maan, zetting 1 * 
in een vaifch-omgefmeetene, en op de bovén-gcdachte der Bollen, 
wijze gemedte aarde tamelijk diep weer ingezet ; zoo 
nochtans, dat de 'Bol zelfs gantfehelijk niet aan de Mijl 
kome te raken, maar alleenlijk de Vazelwortel daar in 
kan fpeelcn ; anders zou ze lichtelijk de verrotting on- 
derworpen gemaakt worden. Ook moet men voor de 
inzetting de Bol wel zuyveren van haar oude Vazel- 
wortelen. Gemeenclijk worden ze aangewonnen door 
de twee volgende wijzen. 
Eerft, door hare aangegroeyd e jonge Bollet jens; wel- Aanwin- 
ke men bij de opneeming zeer gevoeglijk van de oude mn £ 
afneemt, en met de zelve weer inzet. 
Ten anderen door haar Zaad-, ’t welk met een volle °P twec- 
Maan van September of Auguftus , een kleyne vinger de .1 ley 
diep, moet gezayd zijn in een Pot, in de aarde gefield. Wljzen * 
Dan komt het in 't volgende Voorjaar op ; doch geeft 
zelden , voor ’t zeftde of zeevende jaar daar na , voor 
dc eerftemaal Bloemen. Waar in dan dikmaal aardige 
veranderingen , zoo in gedaante als in couleur en worden 
gevonden. 
De Narcissus Vircinianus elore liliacfo virgfni- 
albo extra rubello , of Virginiaanfche Narcijfe 
met een inwendige witte maar uytwendig roode Lelie- 
bloem , bloeyd in dceze onze Geweften uyt eygener 
aart zeer wel. Krijgt uyt een kleyne bruyn-verwige 
ZWverfcheydene Bladeren, gras-groen van verwe; een Bladeren, 
ftroo of wat meer breed, ruym een voet lang; blin- 
kende, teeder van aart , en gemeenclijk neerwaarts ter 
aarden hellende. Uyt welker middenftc ieder jaar in de Bloemen', 
Maand 'Junius een voet hoogte, wat min of meer, op- hoedanig 
fchiet eene maar weynig reuk hebbende Bloem, op een geteld, 
aan de grond bruyne doch boven gras-groene en ruym 
een ftroo dikke Steel eeniglijk alleen ruftende. Is echter 
tamelijk groot , op de manier van een Lelie regt op- 
ftaande gefield. Beftaat uyt zes lange Bladeren, ontrent 
een kleyne vinger breed, voor in een punt eyndigende; 
van binnen gantfeh wit ; van buyten bruyn-rood ge- 
ftreept ; doch de bovenfte drie meerder als de inwen- 
digfte. Heeft van binnen zeeven lange witte opftaan- 
de draaden-, van welke men eene veel langer ziet als de 
andere; ook aan de punt in drie witte dcelen gelijk als 
gefcheyden : doch de overige zes zijn begaafd met een 
langwerpig geelverwig Afhangzeltje. 
De rubeus Indicus, of roode Indiaanjche Nar- Verfchey- 
cijfe: Marinus, of Zee-Narcijfe , die ook Scïlla , an-^ 
Pancratium Marinum , en Hemerocallis va- tcn van 
LENTiNA word gehectcn : Liliaceus rubeus In- Narciflcn, 
Dicus, anders ook Narcissus Jacobei , of Capi- die de 
Tis Bon^e spei genoemd, zijnde een Indiaanjche Nar- 
cis, met een Bloem op de wijze van een Lelie : Ter- deezer 
TIUS ET quartus Matthioli, of de derde en vier- Landen 
de foort van P. Andr. Matthiolus bcfchreeven. " lec vcr_ 
Bifolius Capitis Bon/E spei , of twee-gebladerde bonnen. 
Narcis van de Caap, of ’t Hoofd der Goede hoop : Cal- 
cedonius, of Narcis uyt Calcedonien ; en veel ande- 
re , uyt eygener aart in warme Landen voortkomende, 
en van overgezonden Zaad of Bollen hier aangequeekt, 
zijn al te zamen teeder van aart. Konnen , buyten 
ftaande, dc koude Lucht deezer Landen niet verdragen. 
Moeten derhalven, in een Zonnebal i_, of in Potten ge-Hoemen 
zet , binnens huys op een luchtige plaats worden be- haar kan 
waard, en met zeer weynig vochtigheyd onderhouden. £. oen 
Men mag haar ook gantfeh geen vette aarde geeven , * 
want door d« weelderigheyd dragen ze dan zeer zelden 
Bloemen ; 
