Narcisse. Plompe. Veldsalade. 
Soorten , 
welke de 
Winter- 
koude 
deezer 
Landen» 
buyten 
ftaande , 
verdragen 
konnen. 
Hoe men 
deeze en 
andere 
Bollen na 
verre Lan- 
den kan 
overzen- 
den. 
779 
Bloemen ; maar een flegte, gemcene, zeer zandige, ma- 
gere, alleenlijk met flegts een wcynig vettigheydsdoor- 
mengde grond, in welke ze, gelijk als armoede lijden- 
de, dikmaal tot bloeyen gedwongen worden , met ge- 
noegzame fchoonheyd in deeze koude Gcweften , an- 
ders zelden of noyt. Inzonderheyd zalmcn’er Bloemen 
aan zien, als ze zijn geplant in een Pot, met zandige aar- 
de , en meer als de helft Mol der van binnen verdorve- 
ne Boomen, wel door een gemengt, gevuld, en dan 
in de geheele Maand van April van de eene warme Paer- 
demift in de andere gefield. 
Narcissus juncifolius flore luteo sim- 
PLici, ofjonquillen met een geele enkele Bloem. Flo- 
RE luteo pleno majore , of met een groote , gee- 
le , dubbele Bloem. Flore luteo pleno minore, 
of met een kleyne dubbele geele Bloem. Flore albo, 
of y onejutllcn met een witte Bloem. Narcissus jun- 
cifolius FLORE CCeRULEO ET PURPUREO PLENO, 
of Jonquillen met een blauw- en purpurbonte Bloem , en 
Narcissus juncifolius pyrenveus flore rubro 
pleno , of yonquillcn uyt de Pyrenaifthe gebergten , 
met een roode dubbele Bloem , al te zamen zeer welrie- 
kend , konnen , buyten in de aarde gezet op een war- 
me plaats, de koude der Winter in deeze Landen ver- 
dragen. Moeren echter dan drie of vier vingerenbreed 
hoogte met Turfmul of Run wel bedekt zijn. 
Wil iemand deeze, of ook andere Bollen , overzenden na 
vreemde Landen , verre of na bij , die legge de zelve in 
Afofch, niet van dat, ’t welk aan de Boomen , maar uyt 
de aarde groeyd. Want hierin blijven ze veel beeter 
goed , als in cenige andere dingen : vermits de Afofch 
haar in drooge dagen bewaard voor al te veel uyt- 
drooging : en in rcegenachtig Weer , door een aan- 
geborene aart een weynig vochtigheyd aan zich trek- 
kende, de Bollen iets daar van mccdeeld. Zoo dat de 
zelve, of ze fchoon in zeer heete dagen op een langdu- 
rige wech een weynig quamen te verdrogen, eevenwcl 
door dit middel konnen goed blijven. 
/8o 
CCCLIII HOOFDSTUK. 
PLOMPE. 
Ord, mijns weetens , in het Needer- Namen. 
landfeh met geenen anderen dan dec- 
zen naam genoemd. In ’t Latijn ge- 
hecten Nymph»ea: in ’t Hoogduytfch 
Wassermon, Zeeblumen, en Har- 
wurïz: in ’t Franfch Blanc d’eau 
in ’t Italiaanfch Ninfea, of Nenufari. 
Hier van zijn mij in haren aart vier onderfcheydene vier on- 
foorten bekend , te wceten : derfchcy- 
I. NrMPHiEA MAJOR ALBA, of gTOOtC witte Blom- 1 ° or * 
pe. II. Minor flore albo, of kleyne witte Plompe. 
III. Major lutea , of groote Plompe met een geele 
Bloem. IV. Nymphzea minor flore luteo, of 
kleyne geele Plompe. Al te zamen zijn ze van eeven de 
zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen van naturen een gedurige vochtig- Grond, 
heyd. Groeyen ter dier oorzaak gcernc in ftaande Wa- 
teren en lopende Riviertjens of Slooten ; maar niet in 
eenige andere grond. Geeven ieder Zomer niet alleen 
Bloemen , maar ook gemecnclijk volkomen rijp Zaad; Bloemen, 
’t welk neervallende, in ’t volgende Voorjaar opfchict, 
en de Bladeren plat of vlak op 't Water legt. Niet al- 
leen hier door worden ze vermeenigvuldigd, maar ook Aanwin- 
door hare aangegroeyde jonge Scheuten, van zelfs Wor- nin g- 
tel vattende. 
Indien iemand deeze Plompen gcerne in zijnen Thuyn Om re in 
wou hebben , die grave een langwerpige Groef , of zi i ncn 
Slootje, gedurig met Water voorzien , en plant ze dan^j 1 ^ 6 
in de grond, in een luchtige vette aarde, met een waf- 
fende Maan van Hpril , zoo zullen ze niet alleen be- 
klijven ; maar ook Bloemen voortbrengen. Eevenwcl 
eyndelijk weer vergaan , gelijk mij tot tweemalen toe 
gebeurd is. 
KRACHTEN. 
JEfm. l.-j. 'TArciffe , of Narciffus , is warm en droog in 
c ’ 3 * I den tweeden graad ; daar beneevens afvagende, 
te zamentrekkende , verteerende, en heelende 
van aart. 
jipulej.lib. De Bloemen, of ld or telen , in Wijn gediftilleert, of 
Hcr£. cap gekookt, en daar van gedronken, is goed teegens de 
vallende Ziekte-, ook teegens de Popelzy, of Beroer d- 
heyd. Helpt de geene , die de Teering hebben ; die met 
fmerten of krimping des Ligchaams zijn beladen; die van 
den Hoeft worden gequeld. Word met voordeel ge- 
bruykt teegens de weeringen der Nieren en Blaas 3 ook 
teegens de inwendige Gefcheurtheyd. 
De Wortelen gefloten, en daar van een Papje gemaakt, 
dan op t Flereuijn gelcgt , verzacht wonderlijk de fmer- 
ten van deeze qualcn. 
Cal. 1. 8. De zelve met Oly en Meel vermengt ; dus op 
Simp Me J. zware Wonden , Gezwellen , geejuetfte Zeenuwen , en 
verftuykte Leeden gedaan , geneert deeze gebreeken. 
Knel. I. j . Gefloten zijnde, met Honing vermengt, is goed 
n'ofc’ l ± V0 ° r gebrandheyd. De zelve Wortel met andere fpij- 
r. 161'. ’ + ' zcn g enut «gd, doed Braken. 
Laurenb. De Oly gediftilleert van deeze Wortelen , of de Bloe - 
stpp.pl. men, op alle varjfche Monden gedaan, geneert ze haa- 
ftelijk. Met Wijn ingenomen, of van buyten gefmeert, 
verdrijft het Colijk. 
KRACHTEN. 
D E Mortelen van Plompe, of Nymphaa, inzon- Gal. I. S. 
derheyd van die met witte Bloemen , welke meert 
gepreezen word 5 defgelijks ook ’t Zaad, is ver- 
drogende , dan ook afvagende van aart. 
De zelve gedroogd , gepulverifeert , en met roode Dioft. 1. 3. 
Wijn ingenomen , ftild een onnatuurlijke Buykloop ; c ‘ '+ 8 - 
ook de Roodeloop , en doed ophouden der Vrouwen 
Afaandftonden. 
Met witte Wijn gebruykt, geneezen de hitz.igheyd Mn. l.ió. 
van de Blaas en Nieren. Beletten ook het onmatig IO ' 
vloeycn des Zaads. . 
De Bladeren gedroogd , tot ftof gewreeven , en Tbeophr'. 
°p varjfche Wonden gclegt , ftempen het Bloeden der ls ’ e ’ ' 3 ‘ 
zelve. 
Het gediftilleerde Water der Bloemen is goed in Vorfte». 
heete Koortz.cn, voor de Peft, voor onmatige Dorft , ff’ plant ‘ 
een droogen Hoeft , teegens de ontfteeking en fmerten q1,100 ‘ 
der Lcever en Af Ut, ook voor de geene, welke begin- 
nen uyt te teeren. 
Een Conferve van deeze Bloemen gemaakt, vermag Vutantes 
eeven het zelve. Doed daarenboven gcruftelijk fla- 
pen. fel. 3 1 o. 
De Oly , waar in de Bloemen teegens de Zon hebben Lufitan. 
geftaan , is goed voor al de genoemde gebreeken. Bluft l ‘ 3 - emrTt 
ook de brand der peftilentiale Koortz.en. 
De witte Bloemen in Wijn gediftilleert, en éaax^od.l.to, 
mee gcwafTchcn , zuyverd het Hangczicht van alle c ' 
plekken. 
De geheele Plant, met Wortelen, Bladeren, en Bloe- 
men , in een Bedfteede gehangen , op welke iemand 
flaapt, die dikmaal van de Kramp word geplaagt , of 
een Bloem , of Blad gelegt op de plaats daar men de 
Kramp voeld , bevrijd en vcrloft de Lijder van deeze 
quaal; 
