78 * Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 7 86 
°ude neemt, en verplant. Slaan ook veeltijds van zelfs 
genoeg op door ’t uytgevallene Zaad. 
L zend Het Verbena supina , of leggend T^erkruyd , 
Yzer- word uyt eygener aari; niet zoo oud , maar blijft zelden 
kruyd. langer dan ccne Zomer in ’t leeven. Bemind veel Wa- 
ter : doch houd zich ook te vreeden met matige voch- 
tigheyd. Geeft in den Herfjl volkomen Zaad: ’twelk 
ieder Voorjaar, met de gcmeldde Maan in Maert , op 
nieuws moet gezayd zijn. Komt ook door het neer- 
gevallene wel van zelfs voort. Op deeze wijze kan 
deezc foort alleenlijk vermenigvuldigd worden. 
Leggend Het Verbena supina fJoDOSA, o( leggend Tzer- 
metKnob ^ art met Knobbelen, is de téederfte foort van al de an- 
belcn, de dere. Word gemeenclijk met een walfende Maan van 
tcederfte April in een Pot gezayd; niet verplant; voor veel kou- 
foort van Je Herfflreegenen bewaard , in ’t begin van O SI ober op 
a c ’ een goede luchtige plaats binnens huys, niet verre van 
een Venfter, doch zonder eenige tochten en z,uy gingen, 
gefteld , voor de warmte des vuurs ( zoo veel moge- 
lijk is); voor harde Vorfl, en te veel Water in de Winter- 
tijd gewagt , vermits ze door de zelve , aan hare Wor- 
tel lichtelijk verdervende, al langzaam vergaat. Mag 
ook niet voor in ’t laatft van Maert , met goede dagen, 
of in ’t begin van April, met een aangename Reegen 
weer in de Lucht gebragt , dan noch voor koude nag- 
ten , Sneeuwachtige vochtigheid, hayrige en fchrale win- 
den wel gedekt en bewaard worden. Dus waargeno- 
men blijft ze zomtijds over, ’t welk echter zelden in 
deezc koude Geweften gebeurd , weegens hare teeder- 
hcyd. Geeft dan ook wel volkomen rijp Zaad, en ver- 
fterft daar mee. 
Ameri- De Verbena Americana radice grumosa, 
«anlch of Americaanfch T&erkruyd, met een geknobbelde Wor- 
kruyd met te ^> beeft ze ^ ve gefcheyden in drie , of ook in vier 
een gc- korte , dikke deelen , onder eyndigende in een fpits 
knobbelde punt, bruynachtig van verwe : uyt welke voortfehie- 
Wortcl. tcn ecn jg e W eynige Steden, of ook eene alleen , doch 
boven verfpreyd in zommige Zijde-takjens , van onder 
Bladeren, tot boven aan de Bloemen voorzien met Bladeren , op 
geene Steelt jens ruftende ; zijnde ingefneeden in drie 
deelen, gelijk de Verbena communis, of’t gemeen 
Tzerkruyd ; van welke ’t middenfte ’t grootfte en lang- 
fte is , doch al te zamen gantfeh flegt , en aan de ran- 
den ongekerft; ook voor eyndigende in een punt; aan- 
genaam groen van verwe ; altijd twee en twee regt tee- 
gens over malkander zittende , inwendig begaaft met 
genoegzaam zichtbare aderen. 
Crond. Bemind een zandige , goede aarde , met een wey- 
nig twec-jarigc, kleyn-gewreevene Paerdemift, eenja- 
rige Hoenderdrek, en eeven zoo veel van ’t Mul of Mol 
der verrotte Boombladeren genoegzaam doormengt : een 
opene, warme, wel ter Zon gelcegene plaats, en mati- 
ge vochtigheyd. 
Bloemen ; Is van naturen teeder. Vergaat niet haaft, maar blijft 
zonder eenige jaren in ’t leeven. Geeft ieder Zomer Bloemen, 
L»en. nateu y t bovenfte punten der Takjens voortkomende, 
en ruftende op korte Steeltjens. Zijn tamelijk groot, 
gemeenclijk twee en twee bij malkander gefteld. Be- 
ftaan uyt zes rond-toegaande Bladeren , niet qualijk 
gelijkende die van de Ranunculus, of Boterbloem ; ver- 
eierd met een fchoone roodc verwe : in wiens midden 
gezien word een aangename geel-verwige Ring, van een 
boven maten bevallijke aanfehouwing. Zij verderven 
op hare Struyk> en vallen ter neer , zonder in deeze 
Geweften eenig Zaad na te laten. 
Hoe op te Het Zaad, uyt America overgezonden , moet met 
tjucekcn, een W alTende Maan van April of May in een Pot gezayd 
uyt Ame' en geplant; voor veel koude Herfflreegenen, Sneeuw, 
rica Rijp en Vorfl gewagt ; en, boven droog geworden , in 
overge- het begin van OSlober binnens huys op een luchtige 
on cn ' plaats gefteld zijn , in welke niet anders , als geduren- 
de de Vorfl , word gevuurd. En vermits ze in deeze 
tijd verheft hare Steel en Bladeren ( welke in April 
weer te voorfchijn komen) zoo moet de Wortel, zoo 
lang de Winter duurd, niet meer als een- of ten hoog- 
ften tweemaal van boven begoten worden met een wcy- 
nig lauw-gemaakt Reegenwater. Meerder vochtigheyd 
kan ze, zonder te verrotten , niet verdragen. Mag ook 
niet voor half April, wat eerder of later, na geleegent- 
heyd van de bequaamheyd of onbequaamheyd des 
Weêrs , met een aangename Lucht cn Reegen weer 
buyten gebragt; dan noch cevenwel voor koude nag- 
ten en hayrige winden wel gedekt, en voorzichtig be- 
waard zijn. 
De Verbena caudata Americana elore pal- Ameri- 
LIDO cceruleo , of T^erkrujd uyt America met ftaar- caanfch 
ten , en een bleekblauwe Bloem , blijft niet meer dan (f r y ei j mct; 
eene Zomer in ’t leeven. Geeft in deeze Geweften noyt ïtaarten. 
eenig rijp Zaad ; en vergaat van zelfs teegens de Win- 
ter. Kan derhalven niet anders aangewonnen worden, Aanwin- 
als door op nieuws uyt America bekomen Zaad ; ning. 
’t welk met een waffendc Maan van Adaert wórd gezayd 
in een Pot, gevuld met een zandige grond , doormengt 
met twee-jarige Paerdemift, en een weynig een-jarige 
Hoenderdrek : voorts gefteld in een Zonnebal f, en ge- 
durig in warme Paerdemift. 
Het Verbena major Botrtoides urtiCjE ef- Groot 
FiGiE Canadensis , of groot Tz,erhart van Canada , 
met een Druyfs-wijz^e gefielde 'Bloem , en een gedaante 
van Nee telen, is een aardig Gnvas. Heeft een teede- 
re , veezclige ; van buyten bruyn-verwige , van bin- 
nen witte, digte Wortel , vol Zap, en in de Mond Wortel, 
geknauwd wordende, zeer te zamentrekkende. Krijgt 
uyt de zelve veele St celen, tv/ee, en derdehalve voet, steden, 
wat meerder of minder, hoog; regt opftaande, fterk, 
en tamelijk dik; donker-groen-verwig, rond, en met 
eenige weynige hayrige fcharpheyd luchtig omvangen. 
Aan deeze Steden komen voort de 'Bladeren, ruym Bladeren ; 
twee vingerenbreedte boven malkander, nu uyt de ee- en derzel- 
ne , dan uyt de andere zijde ; een weynig hangende. 
Zijn vijf en zes vingerenbreed lang ; wat meer als drie 
vingeren breed ;Ey-wijze rond, doch zomtijds wat ron- 
der; donker-groen-verwig, met eenige geelheyd ver- 
mengt; onder bleeker , ook aldaar wat fcharp , cn ge- 
lijk de Neetelcn brandende, of fteekende (waarom dit 
Gewas ook de naam Urtica major Canadensis of 
groot Neetelenkruyd van Canada , mijns oordeels met 
goed regt mag voeren ) hardachtig en ftcevig van aart; 
met eenige verheevene hoogten tuffehen de opwaarts 
gaande Aderen als gefronfl ; rondom aan de randen 
z,aags-wijz,e zeer net, doch niet diep, getand , achter 
rond toegaande, doch voor in een puntje eyndigende. 
In de Mond geknauwd, word men’er geen zonderlin- 
ge fmaak aan gewaar; vallen echter een weynig te za- 
mentrekkende. Zijn van binnen vercierd met verfchey- 
dene fchoone , van onderen ruyge en half-rond na bo- 
ven toelopende Aderen, voortkomende van eene in ’t 
midden. Ruften op Steeltjens, ontrent twee vingeren- 
brecd lang; ook aan de regt-opgaande groote Steel uyt 
een ronde, donker-purpure Ring haren oorfprong nee- 
mende. 
Tuflchen welke, van het midden der Steden tot op Bloem- 
twee of drie na de aldcrbovenftc Bladeren, eenige Bloem- troffen* 
troffen ( op de wijze der Bloemknoppen van Felix Flori- 
da, of 'Urtica major vulgaris , dat is. Bloemdragende 
Varen, of gemeen groot Nectelkruyd , ook in ’t cerft de 
zelve niet qualijk gelijkende , doch tuflchen elk Blad 
maar eene Tros) Druyfs-wijz^e groeyen. De onderfte 
zijn wel zoo groot, als die van ’t gemelde Nectelkruyd ; 
doch de bovenfte kleyner , en zich meer onder de Bla- 
deren verfchuylende. Beftaan uyt zeer veele bleek- 
groene kleyne Knopjcns, zich als in Takjens verfprey- 
dende : ook inwendig twee of drie zeer kleyne witte 
Knop jens houdende ; welke haar, daar na verminderen- 
de , hol van malkander verfpreydén , en zonder eenig 
Zaad te geeven op de aarde neervallen. 
Eevenwel komen daar na tuflchen de alderhoogfte, docl1 ^ aar 
cn op een, en op twee na de alderhoogfte Bladeren an- mV'Z.aTcf 
dcre 
/ 
