o 
789 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 790 
zonder 
Doornen. 
Boomach- 
peultjens. 
Zaad. 
Hoe waar 
te nee- 
mcn. 
kend Stal- een j aar durende , worden ook, met dc gemelde Maan, J 
kruyd in een Pot de aarde aanbevolen. 'Bloeyen aardig , en 
vergaan teegcns de Winter van zelfs, na dat ze, bij goe- 
de, warme Zomers, rijp Zaad hebben gegeeven. Het 
welk ieder jaar in April weer gezayd moet worden. 
Want alleenlijk hier door kan men ze aanwinnen en ver- 
meenigvuldigen. 
Het Ononis arborescens flore rubf.llo, of 
tig Stal- boomachtig Stalkruyd , met een fchoone roodachtige Bloem, 
kruyd. j s een aar£ jjg > zeer bevallijk Gewas-, van naturen Jlru- 
velachtig ; voorzien met veelc bij de zwarte en tccdere 
Wortel uytfchictende Looten, of Takjens, een weynig 
blinkende van aart, bleek-bruyn van verwe, en nauw- 
lijks meer als een voet hoog oprijzende. Deezc alle moet 
men wechneemen, en alleenlijk eene in ’t midden laten, 
indien mcn’er een aardig hoorntje van begeert te win- 
Bloemen. nen. Uy t de punten der Takjens ziet men fpruyten de 
Bloemen , tamelijk groot , ruftende op teedere Steelt jens, 
hol en luchtig, doch Tros-wijz,e veel bij malkander en 
aardig gefteld. Van onder af gaan ze eerft open. Alsze 
eenige dagen hebben geftaan, vallenze neer; nalaten- 
de ronde , korte , dikachtige , ruyge , bleek-groene 
Peultjens, voorzien met een Doorns-wijze fpits Knop- 
je, neerwaarts hangende; waar in gevonden word een 
platachtig Zaad, van een halfmaans-wijze vorm, als 
het rijp word groenachtig graauw van verwe , doch 
niet groot. 
Deeze foort blijft , wanneer men’er goede acht op 
neemt, lange jaren in ’t leeven. Word ook (wijl ze 
door fterke Vorft en andere ongclecgcnthceden der Win- 
ter lichtelijk kan worden wechgenomen) in een Pot 
geplant zijnde, in Oiïobcr binnens huys gebragt, op 
een luchtige plaats , waar in niet als bij vriezend Weer 
word gevuurd ; met ftegts een weynig lauw Reegen- • 
water van boven begoten, en niet voor in April, met 
een donkere Lucht en zachte Reegen, weer buyten 
gezet. 
Geftalte Zij behoud hare groenheyd tot in Ottobcroï Novem- 
<ier Blade- ber toe ; maar laat dan hare bezienswaardige teedere , en 
reu ' rondom aardig-getandde Bladert jens vallen. Deezc zijn 
langwerpig ; van naturen ftijf ftaande ; voor alder- 
breedft; ook daar rondachtig toegaande; onder fmal toe- 
lopende; gemeenelijk in drieën bij malkander gefteld ; 
waar van het middelfte het grootfte , eevenwel nauwe- 
lijks een vingerbreedte lang is; de breedte kan die van 
een ftroo niet ophalen. De twee andere zijn veel (mal- 
ler ; doch alle onder aan malkander vaft : en in ’t mid- 
den voorzien met een regt-doorgaande adder , waar uyt 
andere kleyner voortfpruyten. Zijn vercierd met een 
aangename bleeke groenheyd , zoo wel onder als bo- 
ven. 
Door drift der Natuur vernieuwt deeze Plant in 
Maert hare Bladeren weer. Geeft , niet altijd , maar 
alleen in goede Zomers , in deeze Landen dikmaal vol- 
komen rijp Zaad: ’t welk met een wadende Maan van 
April niet boven een ftroobreedte diep in een Pot word 
gclegt. Niet alleen hier door word ze vermeemgvul- 
digd , maar ook door hare bij dc Wortel uytlopende 
jonge Looten , die men met een Pennemes voorzichtig 
ten halven infnijd, op de wijze der Angclieren , en met 
aarde overdekt. Als ze dan Wortelen hebben bekomen, 
worden ze op de genoemde tijd van de oude afgeno- 
men, en verplant. 
KRACHTEN. 
S Talkruyd, of Ononis , is warm en droog tot in den 
derden graad; ook dunmakende en doorfnijdende 
van aart. 
Het Poeder van de gedroogde Wortelen , of de Bajl 
der zelve , met Wijn ingenomen ; of de Wortelen in 
Wijn gekookt, of in Wijn gediftillcert , en daar van 
Diofc. I 3. ccn Roemertje gedronken; of, ’t geen noch bccter is, 
e. ai. anderhalve haud vol van de Wortelen in ftukjens gefnee- 
Eaad. 
Aanwin- 
ning. 
Simp.MeJ. 
den, en in anderhalve Kan, of zes ponden Rhijnfche Durantet 
Wijn, tot op de helft gekookt, en daar van ’s morgens lib. Plant. 
drie Oneen nuchteren gcbruykt , drijft uyt het Gra-f ol l z - 
veel, en breekt de Jleen der Nieren doed wel Hater Matth.l.j. 
lojfen ; geneeft de K lecfch-breuken , als men ’t eenige 
weeken achter malkander ieder dag nuttigd : ook de 
TakJjen of Speenen aan ’t Fondament. Doed de A/aand- 
fionden voortkomen. Opend dc verftoptheyd van Milt 
en Leever. 
De Wortelen in Water gekookt, en ’t zelve d ePaer- Lufit. 1. 3. 
den te drinken gegeeven , doed haar , als haar Water cnarr - '9- 
word opgehouden , ’t zelve loflen. 
Eeven deeze Wortel met Honig en Edik tot op de helft Tim. Lij. 
gezoden, en daar van gedronken, is een dienftigmid- e '*‘ 
del teegens de vallende Ziekte. 
De eerft uytkomende jonge Scheut jens deczer Plant Dod. 1. 16. 
als een Salade, gelijk Afpergies, gegeeten, zijn goed c, 3‘ 
teegens al de nu genoemde gebreeken. 
CCCLVIII HOOFDSTUK. 
HANEKAMMETJENS. 
Oerd deeze naam in ’t Neederlandfch , Verfcbey- 
om dat het Zaad deezer Plant zeer dc “amen. 
aardig de gedaante der Hannekammen 
vertoond. Word in het Latijn gehee- 
ten Onobrychis; caput Gallina- 
CFUM BELGARUM,Cn PoLYGALA VE- 
ra Dalechampii. In ’t Hoogduytfch Kerstwurt- 
zel. In ’t Franfch Sainct Foin ; en in ’t Jtaliaanfch 
Uppuparia del maghi. 
Hier van zijn mij in haren aart drie bijzondere foor- D r j c ver _ 
ten bekend geworden ; tewecten: anderlijke 
I. De gemelde Onobrychis. II. Onobrychis f° orten * 
Belgarum altera , of tweede foort van Hane- 
kammetjens der Needcrlanderen ; ook genoemd Viola 
pentagonia, of Wiole met een vijfhoekig Zaadhuysje; 
anders Specucum veneris , dat is, Pcnus Spiegel , 
weegens hare zonderlinge fchoonheyd. III. Onobry- 
chis perfoliata , of H.mekammetjcns met doorgc- 
wajfene Bladeren, zeer aardig te zien. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, nicu- Grond, 
welijks omgefmeetene , meer een gemeftte als onge- 
meftte aarde; ruym zoo zeer een zomtijds fchaduwach- 
tige , als een vrije wel ter Zon geleegenc plaats , en ta- 
melijk veel Reegen. 
Blijven niet langer dan eene Zomer in het leeven. Zaad. 
Geeven teegens de Winter rijp Zaad, en vergaan dan 
van zelfs. Moeten derhalven ieder Voorjaar, met een ^anwin- 
waffende Maan van Maert, niet diep, weer in de aar- ning. 
de worden gezayd : waar door ze rijkelijk konnen aan- 
gewonnen en vermcenigvuldigd worden. Komen anders 
ook dikmaal van zelfs genoeg te voorfchijn, door het 
uytgevallene Zaad. 
KRACHTEN. 
H Anekammetjens, of Onobrychis , is verwarmende cal. 1.2. 
en verdrogende van aart , daarenboven dunma- Simp.MeJ. 
kende, en verteerende. 
Dc Bladeren gedroogd , gepulverifecrt , en met /. l4 . 
Wijn ingenomen , doen gemakkelijk Water lojfen ; c. 16. 
ftillen de loop des Buyks , en zijn goed voor de kou- 
de Pis. 
De groene Bladeren gefloten, en Paps- of Plaafters- niofc. I. 3. 
wijze gelegt op allerley Gezwellen, en Klieren, vertec- c - Ho- 
ren de zelve, en doen ze vergaan. 
CCCLIX 
