Namen. 
Vier on- 
derfchey- 
dene foor- 
ten. 
Lobel. P. 1. 
fol. 91. 
Cluf.R.P. 
l.ó.fol.i 30. 
Grond. 
Roemen. 
Zaad. 
Aanwin- 
ning. 
Gebruyk 
Zaad* 
deezer 
Plant. 
Namen. 
Grond. 
791 Groote Krok. Aardangel. 
CCCLIX HOOFDSTUK. 
GROOTE KROK. 
GE genoemd in’t Neederlandfch ; word 
' &in het Latijn geheeten Orobus , of 
l-ookARACus latifolius ; en in het 
I* Italiaanfch Orobo. 
j Hier van zijn mij in haren aart vier 
ondcrfcheydene foorten bekend gewor- 
den ; namentlijk: 
I. Orobus venetus, of groote Krol^, groeyende 
ontrent Venetien. II. Pannonicus tenuiori fo- 
lio ; o f groote Krok^ uyt Pannonien , met t ceder e Bla- 
deren ; ook genoemd Orobus secundus Clusii, 
of de tweede groote Krok^v an Carolus Clusius : wel- 
ke van Matthias de Lobel word geheeten Astra- 
Galoides. III. Quartus Clusii, of vierde foort 
van Carolus Clusius. IV. Orobus Pannoni- 
cus primus Clusius, of eerjle groote Krol^ van Ca- 
rolus Clusius. Alle zijn ze van de zelve Bonwing en 
JVaarneeming. 
Zij beminnen een goede , gemeene , zandige , en 
welgcmeftte aarde: een vrije, genoeg ter Zon gelec- 
gene plaats ; en veel Water. Blijven vcelc jaren in ’t 
keven , en verdragen allcrley ongcleegentheeden der 
Winter zonder eenige fchade. 
Geeven vroeg in ’t Voorjaar fchoone Bloemen ; en 
gemcenclijk in ieder jaar, inzonderheyd bij goede droo- 
ge Zomers , volkomen rijp Zaad. ’t Welk met een 
wadende Maan van September of Maert , niet boven 
een ftroobreedte diep , de aarde weer aanbevolen word. 
Ook flaat het neergevallene Zaad dikmaal van zelfs ge- 
noeg op. Niet alleen hier door kan men haar vermee- 
nigvnldigen , maar ook aanwinnen door hare jonge aan- 
gegrocydc Wortelen, welke men met de gemelde waf- 
fende Maan, in Maert of April, van de oude afneemt, 
en verplant. 
KRACHTEN. 
H Et Zaad van groote Krok > of Orobus latifo- 
litts , is afvagende en te zamentrekkende van 
aart ; zwaar om te verteeren , en maakt grof, 
zeer liegt Bloed. 
Gedroogd, geftoten, en met Melk gekookt, is ’t 
dienftig, om de loop des Buyks te floppen. Doed ook 
het Braken ophouden , en neemt wech' de oprifping van 
de Maag. 
Het Afeel van dit Zaad met Wijn vermengt, en 
Plaaflcrs-wijze gclegt op de beet en der dolle Adenfchcn , 
Honden, en, andere razende Dieren, is zeer dienftig, 
en van goed gebruyk. 
Dit Zaad aan Hoenderen , Dujven , of andere Vo- 
gelen gegeeven , doed haar in wcynig tijds zeer vet 
worden. 
CCCLX HOOFDSTUK. 
AARDANGEL. 
Et deeze naam in het Neederlandfch 
PSVp? bekend , word in het Latijn gehee- 
iïSjilf' tcn Trirulus terrestris: inliet 
pp'ljj l Hoogduytfch Burseldorn; en in het 
Zij bemind van naturen een goede 
zandige aarde , met een wcynig twee-jarige Paerdcmift, 
en ’t Mol der verrotte Boombladeren doormengt : een 
warme , wel ter Zon geleegene plaats , en matige voch- 
tigheyd. 
Blijft niet langer dan eene Zomer in ’t keven. Geeft 
Waternooten. SpëerkruYd. 791 
in deeze onze Gcweftcn, bij goede jaren volkomen rijp 
Zaad , en vergaat dan van zelfs. Moet dcrhalven ie- 
der Voorjaar , met een walfende Maan van April , niet 
boven een ftroobreedte diep, weer op nieuws inde aar- 
de eens Pots gezayd zijn; maar niet verplant. Ook Aanwin- 
mag men niet meer dan twee opgekomene jongen in nlllg ' 
eene Pot laten , ontrent in ’t midden der zelve; ver- 
mitsze zich op de aarde neerleggen, en door de mee- 
nigte harer Takjens de Pot aan alk kanten vervul- 
len. 
KRACHTEN. 
A Ar dangel, of 7 ‘ribulns Terrejlris, is koud, aard- Ga/. /#• 3. 
achtig, en te zamentrekkend van aart. De Vrucht MeJ - s ‘ m P i 
ook is dun van deelen , en fijn van ftof. 
De zelve gedroogd , geftoten , en daar van een Dio f c ‘ l - 4* 
Dracbma met Wijn ingenomen , breekt de J leen der C ' *** 
Nieren: geneert: de beet en der Adderen en Slangen : ftrijd 
tcegens allerky vergif. 
De zelve Vrucht in Water gekookt , en daar tncê Duramei 
de Tedjleede of het Leedekant befprengt, dood de daar 
in zijnde Vlooyen. ■' 0 ' 4 *’ 
CCCLXI HOOFDSTUK. 
WATERNOOT. 
Iet alleen in het Neederlandfch dus , Verfchey- 
maar ook van veele Minkysers ge- de namen, 
hceten. In het Latijn genoemt Tri- 
BULUS AQUATTCUS , of Ook , WeC- 
gens hare lieffelijke fmaak , Casta- 
nea PALUsTRis, zoo veel als Water- 
Caftanien: inliet Hoogduytfch Wassernusz, of ook 
Spitsnusz: in het Franfch Escarbots, Sai tgotz, 
en Chastaignes d’eau: in het Jtaliaanfch Tribo- 
LO AQJ7ATICO. 
Zij bemind, uyt een aangeborene cygenfchap, een Wat voor 
flijmcrige, mocrafligc, vochtige grond , in een opene, ce . n S^nd 
vrije , Lucht : of ook wel een klaar en helder Water Wlllen ' 
zelfs, waar in ze al dikmaal gevonden word. Kan 
dcrhalven qualijk in de Hoven worden opgevokt ; ten 
ware men daarin een Sloot, of groote Kujl groef, en 
in ’t Voorjaar haar plantte in den grond der zelve ; dan 
zal ze wel beklijven, en voortgroeyen. 
Word niet lichtelijk befchadigd door een fterke Win- Uloemcn/ 
ter-vorft. Geeft niet altijd, maar bij goede hecre Zo- 
mers, Bloemen: zelden, ofwel noyr, in deeze Gcwc- Zcld- 
ften een rijpe Vrucht, of volkomen Zaad: zijnde van * aan ?' 
een aardige aanfehouwing; vertoonende het hoofd Van hC ^‘* 
een Os met zijne Hoornen. Verheft ieder Winter ha- 
re Bladeren ; welke t’elkens teegens de May zich 
weer vernieuwen , en boven ’t Water uytftckcnde ge- 
zien worden. 
Kan door geen ander middel worden aangewonnen , yj oc mcn 
als alleen door bekomen rijp en goed Zaad. Ontrent haar 
deeze aanteeling kan men te werk gaan op de volgende 
wijze, gelijk van mij gedaan is in ’t jaar 1657. 
Neem een Pot : maak’cr onder een groot gat in. j n e en Hof 
Vul dan de zelve met een zeer luchtige, zandige aarde, kan doen 
genoegzaam doormengt met oude Paardcmift. Lcg’cr g rot 7 ca< 
dan het Zaad in met een waftende Maan van April , 
ontrent een kleyne vingerbreedte diep. Zet ze ver- 
volgens op een warme en matig-luchtige plaats, ge- 
durig die nat houdende ; zoo komt het uyt de aar- 
de op. Laat dan de Pot zinken in de gemaakte Sloot , 
of groote Kuyl, tot op dc grond toe; zoo zal deeze 
Plant, lange Wortelen gcfchootcn hebbende, tor bo- 
ven ’t Water opgroeyen : eevenwel niet veele jaren in ‘t 
keven blijven. 
Zaad. 
Ddd 3 
KRACH- 
