■■Hü 
795 W IKTtR.GR.OEN . VeLDAJUYN. VOGELVOET. RyS. PanIKKOORN. 796 
gefield ; maar noyt in deeze koude Landen eenig vol- 
komen rijp Zaad. 
Zaying. Is teeder van aart. Kan weynig koude Herffi-reege- 
nen, Sneeuw , Rijp , of Vorfi verdragen. Moet der- 
halven , als men ’t Zaad uyt heete Geweften heeft ont- 
fangen, met een waflende Maan van April of May in 
een Pot beyde gezayd en geplant zijn; gedurig in war- 
Hoe waar me Paerdcmifl gezet. In ’t begin van Ottober , wat 
»■«« ceder of later, na geleegentheyd dat het Weer zich 
ter. C m ' aan ^ c ^ > moet mcn ze binnens huys zetten , op een 
zeer luchtige plaats, waar in niet als bij vriezend Weer 
word gevuurd door een yzere Oven. Gedurende de 
gantfche Winter moet men ze niet meer als eens , of 
ten hoogflen tweemaal , met een weynig lauw Reegen- 
water van boven begieten : ook niet voor in ’t begin , 
of ten halvcn van April , met een zachte Lucht, en 
aangename zoete Reegen , weer buytcn brengen : dan 
noch eevenwel haar zorgvuldig wagten, en wel dekken 
voor koude nachten , Sneeuwachtige vochtigheyd , hay- 
rige en fchrale winden. 
Aanwin- Zij verheft ’s Winters al de Steden en Bladeren , wel- 
ning in ke gebloeyd hebben. Houd’er echter eenige bij hare 
dcn. C Lin " tortel groen ; die in ’t volgende Voorjaar weer opfehie- 
ten, en Bloemen voortbrengen. In onze Landen kan ze 
door geen ander middel aangewonnen en vermeenig- 
vuldtgd worden, dan alleenlijk door hare fterke en ta- 
melijk dikke Wortel ; waar van men , met een waflende 
Maan in April, voorzichtig een deel affnijd; ’t zelve 
in een Pot verplant , en een tijd lang wel vlijtig voor 
veel Water wacht. 
KRACHTEN. 
W intergroen , of Pyrola , is koud in den twee- 
den, en droog in den derden graad; ook te za- 
mentrekkende van aart. 
Groen gefloten , of ’t Poeder der gedroogde Blade- 
ren op de gebrandheyd gelegt , verkoeld en geneeft de 
zelve. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken , heelden 
zuy verd alle inwendige- en uytwendige wonden , lopende 
gaten , qttade x, weeringen , en de ontftokene Nieren. 
Eeven het zelve doed het uytgeparftte Zap der Blade- 
ren : of ook de Wijn daarze in gekookt zijn geweeft, 
de qualen daar mee gewaflehen zijnde. 
Twee Drachmen van het geftotene Zaad met Wijn 
ingenomen , flild cn geneeft de Buykloop , de Bloed- 
gang , het Bloed-Jpouwcn , en de onnatuurlijke Vloe- 
den der Vrouwen. 
CCCLXIV HOOFDSTUK. 
Lobel. I. 
fol. 362. 
Lonic. I. 2. 
f. 13^. 
Camerar. 
I.4. c. 11. 
Do.t. I. f. 
Dorfien. 
Uift.el.fol. 
Nament 
D A J U Y N. 
&,Us, en, mijns weetens, met geenen 
anderen naam in het Neederlandfch ge- 
£ noemd. Word in het Latijn geheeten 
? Ornithogalum, en Bulbus li-u- 
£ canthemus : in ’t Hoogduytfch Vo- 
— r celmich, Feld, of Ackerzwibel: 
in ’t Itahaanfch Ornitogalo. 
Dertien Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
H Te" foor * erticn veranc klijke foorten ; te weten : 
un. C °° r " I* Ornithogalum Arabicum, of Veldajuyn uyt 
Arabien. II. Neapolitanum majus, III. et mi- 
nus, of groote en kleyne Veldajuyn van Napels. IV. 
Lacteum maximum, of x.eer groote witte Veldajuyn. 
V. Luteum , of Veldajuyn met geels Bloemen. VI. 
Umbellatum flore albo , of met groote, breede 
witte Bloemen. VII. Spicatum flore pallido , 
of met een bleek^geayrde Bloem. VIII. Spicatum 
flore albo odorato, of met een wit -ge ayr de wel- 
riekende Bloem. IX. Spicatum Narbonense , of 
van Narbona , met een geayrde Bloem. X. Panno- 
nicum FLORE viRESCENTE , of uyt P annonien , met 
een groenachtige Bloem. XI. Minus flore albo, 
of kleyne Veldajuyn met een witte Bloem. XII. Ma- 
jus Aïthiopicum flore albo Capitis BON.B 
Spei, o{ groote Veldajuyn uyt Moorenland, groeyende 
aan Cup o de bona Efperanx.a , of het Hoofd der goede 
Hoop, met een fchoone witte Bloem , welke ik voorde 
eerftemaal gezien heb bij mijn Heer en goede Vriend 
Johan van Velzen, Klerk van hare Ld. Groot- 
mogende, de Staten van Holland. XIII. Ornitho- 
galum jEthiopicum parvum Capitis bonas 
Spei, of kleyne Veldajuyn uyt Aloorenland , voortko- 
mende ontrent de Caap. Niet alle zijn ze van de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Echter beminnen ze al te zamen een goede, zandi- Grond, 
ge, luchtige, en met twee-jarige Paerdcmifl wel door- 
mengde grond : een opene , vrije , bequaam ter Zon 
gelecgene plaats, en niet te veel vochtigheyd. Verdra- 
gen geduldig allerley ongeleegentheeden der Winter. 
Geeven ook, doch niet alle, ook niet ieder jaar , vol- 
komen rijp Zaad : ’t welk met een volle Maan Van Zaad. 
September , een kleyne vinger diep , de aarde moet 
aanbevolen zijn; dan komt het in ’t volgende Voorjaar 
te voorfchijn; doch draagd niet voor ’t achtflc of nee- 
gende jaar daar na de eerfle Bloemen .- onder welke 
men gemeenelijk eenige veranderlijke couleuren gewaar 
word. 
Hare Bollen worden ieder jaar, of (’t welk ik oor- Bollen, 
deele beft te zijn) om de derde Zomer, in ’t laatfte 
van Julius, uyt de aarde opgenomen ; op een drooge 
plaats gelegt ; daar na , de grond weer gemeft op de bo- 
ven-verhaalde wijze , de Bollen van haar oude, doodc, 
en onzuyvere Vaz.elwortclen geïuy verd zijnde, daar weer 
ingezet, tamelijk diep, met een volle of waflende Maan 
van September. 
Worden dus niet alleen door haar Zaad, ’t welk Aanwin-, 
langzaam toegaat ; maar ook , en veel bequamer , n * n 2’ 
door hare jonge aangewaflene Bolletjens aangewonnen 
en vermeenigvuldigd : welke men , bij de opneeming 
uyt de aarde, van de oude affeheyd, en verplant. 
Het Ornithogalum Arabicum , of Veldajuyn Veldajuyn 
uyt Arabien, en Ornithogalum majus et minus tienden 
Aythiopicum Capitis bon,e Spei, of x.00 groot U yc Moo- 
als kfeyn Veldajuyn uyt Moorenland, groeyende bij de reuland. 
Caap , zijn niet zoo hard van aart als de andere foorten. 
Konnen de fterke M interkpude en Vorjl deczer Landen 
niet wel verdragen. Moeten derhalven, in Potten ge- 
field, en in de W intertijd binnens huysgebragt; daar 
ook, zonder eenige vochtigheyd op een luchtige plaats, 
of anders buytens huys in een Zonnebal^, zorgvuldig 
bewaard worden. 
KRACHTEN. 
D E Bolwortel van Veldajuyn, of Ornithogalum, Gcbruyfc. 
gefloten, en op varffche Wonden gelegt, geneeft 
de zelve. 
Rauw gegeeten, of in Water gekookt , of gezoden Dio f e ■ l - *• 
zijnde, is ze zoet, en aangenaam van fmaak , als een °£lp a „ us . 
Caftanie. Word derhalven van de Boeren , en an- d „ ram a. 
dere gemeene of geringe Lieden voor een bcquame 
fpijs gebruykt. 
CCCLXV HOOFDSTUK. 
VOGELVOET. 
feN ’t Neederlandfch dus genoemd, om dat Namca. 
Ygf hare te zaamgevoegde Zaad-peultjens een 
kromme Vogelvoet, of de gef o t ene Klauwt - 
? jens der kleyne Vogelt jens niet ongelijk 
zijn. Word in het Latijn geheeten Prs 
AVIS, 
' J'|i 
i SB' 
—w— 
