799 Peonie, 
III.Hispanica pumila flore parvo purpu- 
REO, of kleyne Spaanfche Peonte , met een kjeyne purpure 
Bloem. IV. Mas latifolia flore mjbho, of 
Peonte mannetje , met breede Bladeren , en een roode 
Bloem. V. Mas rotundifolia flore ruben- 
te , of Peonie mannetje met rondachtige Bladeren en 
roode Bloemen. VI. Mas angustifoli a flore 
pleno , of Peonie mannetje met fma/le Bladeren en 
dubbele Bloem. VIL FoeviiNA FLORE aLBO siM- 
PLICI, of Peonie "wijfje met een enkele witte Bloem. 
VIII. Fccmina flore rubro MMPLici, o (Peo- 
nie wijfje met een enkele roode Bloem. IX. PceoMA 
FCEMINA FLORF. RUBRO PLENO, of Peonie wijfje 
met een dubbele roode 'Bloem. X. Pcconia Byza n - 
tina, of Peonie van Confiantinopel. Al te zamcn zijn 
ze van de zelve Louwing en Waarnecmmg. 
Grond. Zij beminnen een goede, gemeene, zoo wel zandi- 
ge als andere, doch genoegzaam gemeftte grond: een 
vrije, luchtige, bequaam ter Zon geleegene , of ook 
een fchaduwachtigc plaats ; en veel Water. Blijven 
Zaad. lange jaren in ’t leeven. Verdragen allerley ongelee- 
gentheeden der Minter, zonder een ige fchade. Geeven 
ieder jaar in den Herffi een volkomen zwartblinkend 
Zaad-, waar onder zich gemeenclijk zeer aardig verto- 
nen cenige roode gelijk als onrijpe Korlen, van een be- 
vallijke aanfehouwing. 
Aanwin- Dit Zaad moet met een waflende Maan van aapril 
ning. in de aarde, of in September in een Pot, een halve vin- 
gerbreedte diep gezayd zijn; vermits het lange, ja wel 
een geheel jaar tijds blijft leggen , eer het opkomt. 
Geeft ook niet voor de vijfde of zefde volgende Zo- 
mer de cerfte Bloemen. Deezer wijs dan kan men ze 
aanwinnen en vermeenigvuldigen ; doch veel bequamer 
cn fpoediger door hare aangegroeyde jonge Wortelen , 
kleyn of groot, geheel of in Bukken gebroken : welke 
men met een volle Maan in Augujlus of September van 
de oude afneemt, en verplant. 
KRACHTEN. 
Vod. 1.6. W \E Wortel van Peonie mannetje met een enkele 
f- 3 * 1 * - I j roode Bloem (gemeenelijk om des Zaads wil 
Coral-Peonie genoemd), of Pceonia Mas flore 
rubro Jtmplici , welke meeft gebruykt , cn van al de 
andere foorten voor de befte geacht word , is warm in 
den eerften , droog in den tweeden graad ; ook te 
zamentrekkendc van aart, met eenige zoctigheyd daar 
bij gevoegd. 
Matth.l. 3. Gcdroogt , geftoten, en daar van een half once rnet 
Ijitrc! in g enomen ; °f de Wortel in Wijn gekookt , en 
c .,/j. 3 'ieder morgen daar van een Roemertje gedronken ; of 
Terntl. l.j . ook , ’t zij rauw , ’t zij gezoden, dikmaal gegecten , 
Meth. verwekt der Vrouwen Maandflonden. Is goed reegens 
Ajid. hift. dc beet en en fleeken der giftige Dieren ; voor alle zwa- 
H. c- 64. re Droomen , voor die van Popelcy of Beroerdheid zijn 
Cal. 1.6. geraakt; voor ’t Graveel van oude en jonge Perfonen ; 
SnAi. V00r dc Geelz " ucht > Buykpijn ; Nier- en Blaas-fmer- 
t. 3 de ’ ten ; de gebreeken des verjlands, en dc vallende Ziekte-, 
Mir.Nat. inzonderheyd een weynig Alaarentaflkcn , of Vtfcum, 
daar bij gedaan wordende. Voor welk laatft-genoemd 
Euvel men ook de Wortel, met een vólle Maan uyt 
de aarde genomen , gedurig aan den hals moet hangen. 
Verfterkt daarenboven het hoofd der Maanzuchtige: 
opend de verftoptheyd der Leever en Nieren. Doet alle 
Zinkingen ophouden , alle neerdalende vochtighecden 
der HarlTenen verteeren. 
Trag.l.i. Twaalf van de roode , of onrijpe, Zaadkorlen ge- 
Eurantes ^ oren ’ cn met roode Wijn ingenomen doen ophou- 
hifl. Plant. den der Vrouwen veelvoudige, onmatige roode Kloed, 
fol. 341. Gegecten , of in een gemeene drank van dè Kinderen in- 
genomen , verdrijven het begintel van de Steen en het 
Graveel : het Braken en opgeeven van de Maag. Nee- 
men ook wech de vuurigheyd en de zj veeringen des 
P A N A X. 800 
Zeftien der zwarte Korlen , of van f opregte rijp Camerah 
Zaad, geftoten en met Wijn gebruykt, vjrftcrken het l - i\ c - ,0 9- 
Hoofd : zijn goed voor de J htypen-, voor dc duyzeling l ^‘ 
en ontroering der Harjfenen ; dc beroerdheyd der ZeC- 
nuwen ; de fmerten en opftijging der Moeder ; de bce- 
ten der Slangen, zware Droomen , en ook de vallende 
Ziekte ; inzonderheyd vermengt zijnde met Oxjmcl 
ScyHiticum, en Syroop van Stcechar. 
CCCLXIX hoofdstuk. 
PANAX. 
B Eyde in het Duytfch en Latijn met Namen. 
deczen , en mijns wcetens met geenen 
anderen naam genoemd; Dc Italianen 
Hier van zijn mij in haren aart vijf Vijf on- 
onderfcheydene foorten bekend gewor^ Jerichey- 
den; teweeten: foor; 
I. P.anax her acleum, ofPanax, voortkomende 
bij de Stad Heraclea : ook wel Panax Herculei m 
LAT iFOLiuw, of Spondilium Cyrenaicum ge- 
hceten. II. Panax Leptophyllum ,five angusti- 
folium , of Panax met fmalle Bladeren ; daarom 
ook van zommige Panax Ferulaceum , of Pa- 
nax met Bladeren van Ferula genoemd. III. PanaX 
SyriAcum , of Panax uyt Syrien. IV. Chiro- 
n IUM LU te HM , of Panax Chironium met een geele 
Bloem. V. Panax Chironium album, of Panax 
Chironium met een witte Bloem. Niet alle zijn ze van 
eenerley Bouwing en Waarntcming. 
Eevenwel beminnen ze al tezamen een goede , ge-Grondi 
mcenc, zandige aarde, genoegzaam vermengt met twee- 
jarige Paerdemift : een opene , wel ter Zon geleegene 
plaats, entamelijk veel Water. Vergaan niet haaft,maar 
blijven eenige jaren lang in ’t leeven. Konnen zelfs felle 
koude en allerley andere ongcleegenthceden der Winter 
uytftaan zonder groote fchade. Geeven ook in deeze Zaad. 
Geweften volkomen rijp Zaad-, ’twelk met een waden- Aan win* 
dc Maan van September of Maert de aarde in een Pot, ning ' 
ruym een ftroobreedte diep , moet aanbevolen zijn : 
want alleenlijk hier door konnen ze aangewonnen en ver* 
meenigvuldigd worden. 
HetPANAXFERULACEUMCHlRONIUM LUTEUMj Panax met 
en Chironium album , of Panax met Bladeren B,adcren 
van Ferula-, Panax Chironium met een geele, en met "panax* 
een witte Bloem , zijn niet wel zoo hard van aart. Mo- Chiro- 
gen, ’s Winters buyten blijvende, de koude en Vorji "'u™ 
zelden langer dan een of twee jaren verdragen ; vermits een 
ze door dc zelve afneemen , cn eyndelijk vergaan; ge- wiuc ^ 
lijk de daaglijkze ervarentheyd genoegzaam 'beveiligd. Ulocm. 
Moeten dcrhalven , in Porten geplant^ ’s Winters bin- 
nens huys bewaard worden , op een luchtige plaats ; 
waar in niet als bij vriezend Weer word gevuurd 5 
met matig Reegen water, lauw gemaakt, van boven voor- 
zien en onderhouden : ook niet voor in ’t laatfte van 
Maert of April , met goed Weer, wederom buyten 
gebragt; dan noch voor alle Nagtrijpen cn fchrale win- 
den genoegzaam gewagt zijn. 
Het Panax Chironium luteum , et At-Aanwin- 
bum , of geel en wit Panax Chironium , word niet nin S‘ 
alleen aangewonnen en vermeenigvuldigd door haar 
Zaad-, met een walTcndc Maan van April gezayd : maar 
ook door hare teedere , en altijd met groene Bladeren 
vercierd blijvende Takjens : welke men een weynig , 
op de wijze der Angelieren , infnijd, of ook wel zonder 
dat in dc aarde buygd. Als ze dan eyndelijk Wortelen ge- 
kreegen hebben , van’ de oude afneemt, en met een 
Aprilfche waflende Maan in Potten verplant. 
E ft e 
KRACH- 
