8o7 
Paronychia. Vyfvincerkruyd. 
808 
KRACHTEN. 
Aan. T ~\Aronychia is dun en fijn van deden ; ook verdro- 
l-'gende van aart. 
Gal. li/>. 2 . Gefloten , of in Water gekookt, en dus op de 
Simf'Mcd. zwellende of zweerende Vingeren of Nagelen gelegt, 
genceft de zelve, en doed weer nieuwe Nagelen aan- 
groeyen. 
Dumntes In Rhijnfche Wijn gezoden, en daar van ’s mor- 
33Ó. g ens een Roemertje gedronken, breekt, en drijft af 
dc Jleen der Nieren. 
CCCLXXIV HOOFDSTUK. 
VYFVINGERKRUYD. 
Eeft dien naam in het Neederlandfch 
bekomen. Word in het Lattjn ge- 
heeten Quinqjjefolium , of Pen- 
taphyi.lum : in het Hoogduytfch 
Funffingerkraut , of ook Funf- 
blatt: in’t Franfch Quinte fueil- 
le : in het Iiahaanfch Pentafillo, of Cinqjje- 
FOGT.10. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden tien 
onderfcheydene foorten ; als : 
I. Pentaphyllum repfns vulgare flore lu- 
teo , of gemeen kruypend Vijfvingerkruyd met een getle 
Bloem. II. Palustre, of Water-Vijfvingcrkruyd , 
groeyende in waterachtige plaatzen. III. Luteum 
erectum, of opjlaande Vijfvingerkruyd met een gee le 
IV. Alpinum, of Berg-Vijfvingerkruyd. 
Tien ver- 
anderlijke 
Poorten. 
Aanwin- 
ning. 
Soorten , 
welke 
maar al 
leen cene 
Zomer in 
’t leeven. 
blijven. 
Bloem. 
V. Minus ai genteum flore herbido muscoso, 
of kleyn Vijfvingerkruyd met Zilvere Bladeren , en 
groene mojjige Bloemen. VI. Candidum majus, of 
groot Vijfvingerkruyd , met witte Zilverige Bladeren 
van onder. VII. Supinum tormintillte facie, 
°f leggend Vijfvingerkruyd , met een geda.-.nte van 
TormentU. VIII. Fragiferum latifolium ma- 
jus , of groot Vijfvingerkruyd met breede Bladeren, 
en Vruchten als Aardbeziën. IX. Fragiferum an- 
gustifolium Misus , of kleyn fmal-bladerig Vijf- 
vingerkruyd , met Vruchten gehjf Zardbezicn. X. Pen- 
taphyllum siliquosum Syriacum , of Vijfvin- 
gerkruyd uyt Syricn, met Zaadpatlen. Niet alle zijn ze 
van ceven de zelve Bouwing en Waarneemmg. 
Zij beminnen echter meert al te zamen een zan- 
dige , goede , holle , welgemertte grond : een opene 
genoegzaam ter Zon geleegene plaats , en ook een 
fchaduwachtige ; neevens veel Water. Vergaan niet 
haart, maar blijven eenige jaren lang in ’t leeven. Ver- 
dragen felle koude , en andere ongeleegenthceden der 
JVmter. Geeven meert altijd ’s Zomers volkomen rijp 
Zaad: ’t welk met een wadende Maan van Maert of 
April, niet boven een rtxoobreedtc diep, de aarde moet 
aanbevolen zijn, niet alleen hier door worden ze ver- 
meent gvuldigd, maar ook bequamelijk aangewonnen door 
hare aangegroeyde jonge Wortelen , welke men op de 
zelve tijd van de oude afneemt , en verplant. Dikmaal 
flaanze ook, ter plaats daar ze ftaan, van zelfs genoeg 
op , door ’t uytgevallenc Zaad. 
Het Pentaphyllum supinum Tormfntill./E 
facie, of acht er -over leggend Vijfvingerkruyd, met 
een gedaante van TormentU : Fragiferum latifo- 
lium , of groot breedbladerig Vijfvingerkruyd-, en Fra- 
giferum angustifolium , of met fmallc Bladeren, 
beyde met Vruchten als Aardbeziën, vroeg in ’t Voor- 
jaar gezayd zijnde met een wadende Maan , of an- 
ders ook van zelfs uyt 't neergevallene Zaad veort- 
gekomen , bloeyen niet alleenlijk noch dien zelven Zo- 
mer , maar geeven ook voor de Winter volwadcne 
Vrucht en Zaad. Daar meé dan verderven ze , vermits ze 
niet langer konnen leeven. Doch in Afay, of noch 
later te voorfchijn komen Je , blijven ze gemeenclijk 
de Wmter over, en geeven dan in ’t volgende jaar vol- 
komen rijp Zaad. 
Het gemeldde Pentaphyllum fragiferum la- Groot 
TiFOLiUM , of groot breedbladerig Vijfvingerkruyd met breed- bla- 
Vruchten als Aardbeziën , krijgt uyt een bruynachti- d F r 'gVijf- 
ge, teedere, regr-neerfchietendc , veezelige Wortel , kruyd^'met 
verfcheydene ronde, bleek-groene, en ruyge Steelen ; Vruchten 
welke zich zoo wel op de aarde neerleggen , als bo- als * ard - 
ven de zelve zich een weynig verheffen. Waar aan beziea ’ 
de Bladeren , nu uyt de eene, dan uyt de andere zijde, 
boven malkander voortkomen. In het begin zijn’cr Bladeren, 
wel een of twee in vijf deelen gcfcheyden , doch 
doorgaans anders alle in drieën verdeeld ; waar van ’t 
middenrte het grootfte ; twee vinger-leeden lang , een 
goede vinger breed , ovaals-wijze rond , doch onder 
fmaller als boven toelopende is. De andere twee zijn 
veel kleyner , doch alle aangenaam groenverwig; niet 
blinkende; wat ruyg van aart, aan de randen rondom 
aardig gerand, en in ’t midden vercierd met een regt- 
doorgaande Adertje ; waar uyt veel andere teedere ter 
zijden opwaarts vloeven. 
Tuffchen welke de Bloemt jens eenig en alleen , ook Bloemen, 
op geen lange Steelt jens ruftende, te voorfchijn wor- 
den gebragt , beftaande uyt vijf kleyne , geele , een 
Hert gelijk zijnde, hol gefielde Bladert jens-, waar on- 
der verfcheydene groene , voor fpits toelopende Bla- 
dert jens in ’t ronde gefield zijn; houdende in ’t mid- 
den een kleyne, geele, ruyge Knop. Als ze neerge- Vruchten, 
vallen zijn, worden ze gevolgd van kleyne, plat-ronde, Zaad< 
noppigc Vruchten, zich niet qualijk met een Aardbezie 
vergelijkende; waar in zich bevind een kleyn, platach- 
tig rond en wit Zaad. 
Het Pentaphyllum fragiferum angustifo- Kleyn 
LIUM minus , of kleyn fmal-bladerig Vijfvinger- inial-bla- 
kruyd , met Vruchten gelijk, ‘ds Aardbeziën , krijgt 
uyt een regt-ncerfchietende , bleek-bruyne , veezcli- kruf d?mee 
ge Wortel , ronde , kruypendc , en boven een wey- Vruchten 
nig rood zijnde Steelt jens ; aan welke vervolgens uyt- ? ,s *. ard ~ 
fpruytcn vcele teedere Bladeren , gemeenelijk gefchey- czien ’ 
den in vijf, zeeven, ook wel meerder deden : doch 
al te zamen rondom ingezaagd , op de wijze van Gedaante 
Pimpinel ; welke ook de eerfte en onderftc Blade- der Blade. 
ren in Helling en gedaante niet zeer ongelijk zijn : aan- ren > 
genaam groen-verwig , niet blinkende, gantfehelijk. 
niet zoo ruyg als de voorgaande. Ook "heeft ieder 
Blad onder aan haar Steeltje , de groote Steel gelijk als 
omvattende , twee boven fpits zijnde kleyne Bladert- 
jens, niet qualijk Oor en gelijkende; waar aan gezien 
word eenige holle ruygheyd, gelijk ook aan de voor- 
naamfte Steelen. De Bloemt jens en Vruchten zijn die Bloem, 
van de voorige foort in alles gelijk , doch kleyner v *ucht. 
van aart. 
Het PlNTAPHYLLUM MINUS ARGENTEUM FLORE Kleyn 
HERBIDO MUSCOSO, of kleyn Vijfvingerkruyd , met Vijtvin- 
Zilvere Bladeren , en groenachtige mojjige Bloemen, kan 
niet zoo veel Water verdragen als. wel de andere foor- re Blade-* 
ten. Moet derhalven verzorgt zijn van een droogc reu, &c. 
plaats; zoo blijft ze beeter over, en langer in het lee- 
ven. 
Het Pentaphyllum siliqjjosum Syriacum , vijfvio- 
of Vijfvingerkruyd uyt Syricn met Zaadpeulen , is een kruyd uyt 
zeer fchoon Gewas, waar toe de Natuur haar hoogftc Syrienieen 
vermogen fchijnd aangewend en ten toon gefield te Gewas ’ 
hebben. Schiet in deeze Geweflen op tot de hoogte de^Nauiue 
van een hand. Is van onder tot boven met veel aan- haar hoog- 
gename groene Bladeren vercierd aan hare ronde, regt- vermo ' 
opflaande , reedere Steel. Uyt welke in ’t ondcrfle f c e |,"j nd 
gedeelte eenige weynige groote Bladeren voortkomen, aangc- 
regt tcegens over malkander ruftende op lange Steelt- w 1-1 " 1 « 
jens, zijnde in gedaante die van de Lupinen, of Vijge- hetbcn ' 
boonen zeer gelijk : te wceten , in vijf deelen geheel gc- 
fcheydeo, van welke ’t middelfte ’t langfte en grootfte is; 
Ee<?3 de 
