809 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 8io 
de twee onderfte de klcynfte ; ook met inwendige Adc- 
Gedaante ren voorzien zijn. De andere veelvoudige digc aan de 
klucht Steel op zeer korte Steelt jens onordentelijk , en niet 
Pianr 1 ."^ teegens malkander over gefield, beftaan alleen uyt drie 
kleyne Blader tjens ; tuflehen welke , gelijk ook voor- 
namentlijk in ’t bovenfte der Steel, veele kleyne Steelt- 
jens te voorlchijn komen, Kroons-wijze gezet : waar 
uyt wederom vier andere van een gelijke grootte op- 
Wonder- ftaan. Teder der zelve draagd kleyne , witte , een 
lijke Bloe- WC ynig riekende, langwerpige, breedachtige, en won- 
Hien ‘ derlijk uyt een eenig 'Blaadje beftaandc Bloemt jens. 
Als ze uytgebloeyd hebben, komen tuflehen dezelve 
weer andere vijf of zes, zoo dun als een draadje, voor 
Zaadpeuh- met kleyne Knopjens vercierd. Waar uyt lange , dunne t 
jens. aan lange Steelt jens hangende, en voor fpits toegaande 
Penh jens zich laten zien , gevuld met een kleyn , rond, 
en zwart Zaad. 
Grond. Deeze foort bemind een zandige, goede aarde, met 
een weynig een-jarige Hoendcrdrek en twee-jarigc Paer- 
demift bequamclijk doormengt : een opene, vrije, luch- 
tige, warme, wel ter Zon gelcegene plaats, en matige 
vochtigheyd. 
Hoe aan tc Blijft uyt cygener aart niet meer dan cenc Zomer 
winnen, in ’r leeven. Geeft in deeze koude Geweften teegens 
den Herfft Bloemen ; maar niet anders als bij goede dro- 
ge Zomers volkomen rijp Zaad ; waar mee zij dan 
vergaat. Moet derhal ven ieder Voorjaar, met een waf- 
fende Maan van April , op nieuws, niet diep, in een 
Pot gezayd; niet verplant, ook niet meer als drie of 
vier Planten in eene Pot gelaten worden ; anders zou- 
den ze de een de ander ’t voedzel onttreken ; en dan 
noch geen volkomen Zaad konnen verkrijgen. Schoon 
ze niet hooger als een Maatvoet opfehieten : zoo 
zijn ze echter voor nauwkeurige Liefhebbers van een 
aangename aanfehouwing. 
KRACHTEN. 
Galen. I. 8. T" "Tilt groot Vijfvingerkruyd, of Pentaphyllum can- 
Simp.MeJ. I 1 didum majus ; cn het opjlaande Ztjfvtngerkruyd 
^ met een geele Bloem , of Pentaphyllum luteum 
ereÜum , welke onder al de foorten de befte zijn , en 
ook alleenlijk gebruykt worden , zijn verdroogende 
van aart , tot in den derden graad ; ook fubtyl en 
dun van dcelen. 
Dio/c. 1 . 4. Pe Bladeren cn Wortelen in Wijn gekookt , cn daar 
^ l van ’s morgens een tijd lang een Roemertje nuchtcren 
e. 9f. * gedronken , of vijf onzen van het uytgeparftte Zap 
uijnclej. met Wijn gebruykt, geneeft in een korte tijd de Geel- 
h,ft. Tlant. Mekt ; ftild de Bloedgang, en alle Buykjoop: is goed 
c ' 2 " teegens alle fmerten van ’t Flereftjn , en de Hcupen- 
jigt : ook teegens 'vergif ; alle cjtiade , peftilentiale lucht; 
de gebreeken van Lecver cn Longe ; de betten cn ftee- 
ken dér Slangen; de tjttade zeeren des A'fonds , daar mee 
gewaflehen zijnde. Defgelijks voor de z -weeringen der 
Amandelen, en der Keel. Verzacht de Tandpijn, inde 
Mond gehouden. 
Tuehf.hift. De Wortelen in Edik gekookt , en gelegt op de 
Tl. c. 139. Schurftheyd , ook op de gezwellen des Aarfdarms, ge- 
neezen de zelve. 
Matth. 1 . 4. De Bladeren gefloten , dan met Honig en een wey- 
c - 38 - nig Zout gemengt, heelen voorfpoedig de Wonden, en 
F ft den, of lopende Gaten. Defgelijks allerley harde en 
voorteetende zweer en. 
CCCLXXV HOOFDSTUK. 
D E U R W A S. 
Namen. 
'Nders ook in het Neederlandfch genoemd 
Deur blad , word in het Latijn ge- 
heeten Perfoliata : in het Italiaanfch 
^ ook zoo : in het Hoogduytfch Durch- 
wachsz , of ook Bruchwurtz : in het Franfch 
Perfoli ate. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vijf onder- Vijf on- 
fcheydene foorten ; namentlijk: derfchcy- 
I. Perfoliata vulgaris , of gemeen Dcurwas. fQo r C tcru 
II. Folio Plantaginis , of Deurwas met Bladeren 
van Weegbree. III. Longifolia, of met lange Bla- 
deren. IV. Minima Bupleuri folio Fabii Co- 
lomnje, of alderkleynfle Deurwas , met Bladeren van 
Bupleurum , of Hazen-ooren , van de Hoog-geleerde 
Heer Fabius Columna. V. Perfoliata Mon- 
tis Libani, of Deurwas van de Berg Libanus. Alle 
zijn ze van de zelve Bouwing cn Waarnecming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, wel- Grond, 
gemeftte aarde : meer een opene, warme, bequaam ter 
Zon gelcegene, als een fchaduwachtige plaats, cn tame- 
lijk veel Water; doch houden zich ook tc vreeden met 
matige vochtigheyd. 
Blijven niet langer dan eene Zomer in ’t leeven. Gec- Zaad. 
ven meeft altijd in den Herfft volkomen rijp Zaad, 
en vergaan daar meé. Moeten ter dier oorzaak met 
een waflende Maan van Maert of Apnl in ieder Vbor- 
jaar weer op nieuws, niet diep, gezayd zijn , en dee- 
zer wijs vcrmeenigvuldigd worden. Komen anders Aanwia- 
dikmaal genoeg van zelfs voort uyt het neergevalle- nin S- 
ne Zaad. 
Het Perfoliata longifolia, of lang-geblader-hoggc- 
de Deurwas, fchiet in deeze Geweften een of ander- b| aderd 
halve voet hoogte op ; zomtijds wel tot twee voeten. Deurwas ’ 
Krijgt uyt een witte, ten naaften bij een hand lange , 
doch teedere Wortel, in de Mond geknauwd zijnde van 
een lieflijke of zoete geur, verfcheydenc regt-opftaan- 
de, bleek-groene en ronde Steden; aan welke, op de 
wijze van het Perfoliata vulgaris , of gemeen 
Dcurwas, de Bladeren in ’t ronde groeyen. Zijn de Geflalte 
middelde vinger, wat min of meer, lang ; twee vin- ^ cr 
ger-leedcn, of daar ontrent breed ; achter op ’t breed- ren ' 
ftc ; onder rond toegaande , doch voor in een ftomp- 
fpits punt eyndigende : aan de randen flegt en effen ; 
uyt den donker-groenen blauwachtig van verwe , niet 
blinkende. In de Mond geknauwd wordende, zijn ze 
eerft onaangenaam ; daar na een weynig fcharp ; eynde- 
lijk zoet van fmaak : ook in ’t midden vercierd met vee- 
le regt-opgaande Adert jens ; waar uyt een groot getal 
andere kleyner voortvloeyen. 
Uyt wiens bovenfte in het opperfte , ook wel Andere 
ter zijden de Steden , noch andere kleyner Bladert- ^bdert- 
jens voortfpruyten , gemeenelijk in drie deelen van mal- -,ens ‘ 
kander gefcheyden, ruftende op korte Stedtjens, vier 
cn vijf in ’t ronde bij een plat leggende te zamen ge- 
voegd; van welke drie degrootfte, ook in ’t midden 
met een kleyn puntje voorzien , de twee andere de kleyn- 
fte , en zonder eenige punt jens , doch alle rond van ge- 
ftaltc zijn. 
In welker midden op Stedtjens , ontrent een hal- Bloemt- 
ve ftroobreedte lang, twaalf, zeftien of achtien bij jens. 
malkander ftaande Bloem tjens groeyen. Deeze zijn 
zeer kleyn. Beftaan uyt vijf geele, omgekrulde Bla- 
dert jens. Vergaan zijnde, worden ze gevolgd van een Zaad. 
platachtig-rond en zeer hoekig zwart Zaad, wat groo- 
tcr als dat van ’t gemeene Deurwas. 
KRACHTEN. 
D Eurwas , of Perfoliata , is warm en droog , ook Camerar. 
een weynig te zamentrekkende van aart. /.4.C. ior. 
In Wijn gezoden , en daar van gedronken , 
of het Poeder der gedroogde Bladeren met Wijn inge- 
nomen, geneeft allerley inwendige Wonden, Breuken of 
Gefcheurdheyd , en is zeer goed voor de geene, die van 
om hoog gevallen zijn. 
De groene Bladeren gefloten , met Meel en Wijn Ttorft. kift. 
vermengd , dan gelegt op de uytpuylende Navel der 
Kinderen, doed dc zelve weer inwaarts keeren. Gen ee- /ff*. ’ 
zen 
