S 1 3 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 814 t 
CCCLXXVIII HOOFDSTUK. 
ZEEVENKEL. 
Nitncn. Us genoemd in het Neederlandfch , 
KTffcuviy word in het Latijn geheeten Fcem- 
JÉ culum Marinum , Creta Mari- 
f li p JP NA > Crithmum Marinum : in het 
Bloogduytfch , MeerfencHil .• in het 
Franfch Bacille , of Fenoil Ma- 
rln : in het Italiaanfh Crithamo , Crithmo , 
Fi -occhio Marino , en Herba ui San Piero. 
Twee bij- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
foorien* ^‘j zon ^ cre foorten, teweeten: 
I. Crithmum Marinum sine spinis , of Zee- 
venkel ronder Doornen ; anders van veele ook genoemd 
Petroselinum Marinum , of Zeepeeterzelie. IE 
Crithmum spinosum , of Zeevenkel met Doornen. 
Beyde zijn ze van de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen een goede , luchtige , gemcene aar- 
de , met een wcynig twee-jarige Paerdcmift, en veel 
zout Zee- of Duynzand doormengd : een openc , 
warme , wel ter Zon gelcegcne plaats , en matige 
Reegen. 
Hoe waar Blijven lange jaren in ’t leeven. Zijn teedcr van 
in deWIn- a3rt ’ waar door ze geenzins in onze Geweften veel 
ter. koude vochtigheyd of felle Vorfi konnen verdragen. 
Moeten derhalven, in Potten gezet zijnde, in ’t begin 
vanO#o£erbinnens huys worden gebragt, op een luch- 
tige plaats , waar in niet anders als bij vriezend Weer 
word gevuurd. Ook moet men haar verre van den 
Oven zetten , vermits ze de warmte des vuurs zeer 
ongeerne lijden , maar ondertuflehen haar nauw wach- 
ten voor een doordringende koude. Gedurende degant- 
fche Winter heeft men haar alleenlijk met een wcynig 
lauw Rcegenwater van onder te verzorgen. Niet voor 
in ’t begin van April mag men ze weer buyten brengen 
met een aangename Lucht, en zoete reegen. Maar dan 
noch haar zorgvuldig wachten , en voorzichtig dekken 
voor veel Reegen , koude nagten', hayrige en Jchrale win- 
den, als haar zeer fchadelijk zijnde. 
Aanwin- In deeze onze Landen geevenze noyt eenig vol- 
ning ‘ komen rijp Zaad. Als men echter ’t zelve uyt andere 
Geweften heeft ontfangen, word het met een wallende 
Maan van Apr.il de aarde eens Pots, niet diep gelcgt, 
aanbevolen. Doch niet alleenlijk hier door worden ze 
vermeenigvuldigd , maar ook door hare aangewaflene 
jonge Wortelen, welke men op de genoemde tijd van de 
oude afneemt, en verplant. 
Gcbruyk. De Bladeren , Bloemen en Steden van deeze Zeeven- 
kel , ingelegt en behandeld zijnde gelijk men de Agor- 
ken doed, zijn zeer dienftig tot allerley gebraad, en van 
een uytneemende fmaak. 
KRACHTEN. 
Cal. lib. 7. J Eev enkel , of Crithmum Marinum , is matig, 
Simp. Me J. jTo[ in den ccrften graad, droog en warm; ook 
afvagende van aart , en een weynig bitter van 
fmaak. 
Diofc. 1. 2. De Bladeren , dc Bloemen en ’t Zaad, de Wortelen , 
C &oi l i4 a ^ ecn ’ °°k tc zanien , in Wijn gezoden , en zoo ge- 
c 14. 1 ’ g eeten > ook daar van gedronken ; of het uytgeparftte 
Lufit. 1. 1. Zap , of het Poeder der gedroogde Bladeren , met Wijn 
enarr. 113. ’ s morgens nuchteren ingenomen, drijft uyt de Galach- 
dge , J lijmerige , en ook waterachtige vochtigheeden : 
breekt de Steen der Nieren ; geneeft dc Druppel- of 
Koudcpis , en dc Geelzucht : verwekt de Maandfion- 
den der Vrouwen, en doed gemakkelijk Water lojfen. 
Üurantes Dc Bladeren, op de wijze der Agorken, in Edik en 
fol lèT* Z ° Ut ’ en a k°° rauw , of gezoden , met 
Azijn en Oly in een Salade, of voor zich zelven alleen, 
gelijk de Cappers, tot gebraad gegeeten, zijn zeer aan- 
genaam voor de Maeg , de felve verf erkende : verwek- 
ken eetens lujl , openen allerley verjloppingen des Inge- 
wands, helpen de geene, welke haar Water niet konnen 
maken : en zijn zeer dienftig voor de Lever , de Nie- 
ren, en Milt. 
CCCLXXIX HOOFDSTUK. 
PH ALANGIUM. 
■ Et deezen, en mijns weetens, geenen Namen. 
anderen naam in ’t Neederlandfch en 
Latijn bekend, en dus genoemd, om 
dat deeze Plant gencefd de beeten der 
PhalaNGien , of giftige Spinnen. 
• In het Hoogduytfch Erdspinnen- 
Kraut, in ’t Jtaliaanfch Phalangio. 
Hier van zijn mij in haren aart fes veranderlijke foor- ses 
ten bekend geworden , als : 
I. Phalangium RjyMOSUM, of Phalangium wf/verander- 
Takken. II. Non ramosu m , of zonder Takken. I 'j kc f° or " 
III. AllOBkOGICUM MAJUS FLORE LILtACEO AL-"”' 
BO , of groot Phalangium uyt Savoyen met een witte Le- 
lybloem. IV. V.rginianum flore cceruleo, 
of Phalangium uyt Ztrginien , met een witte Bloem, ook 
van fommigc genoemd Gladioias americanus, 
of Americaanjch Swaardkruyd. V. Phalangium 
V1KGIMANUM FLORE A lbo , oï Zirginiaanfch Phalan- 
gium met een witte Bloem. VI, Phala ngium fi- 
st.loum, ot Phalangium met een Bloem als Orgelpij- 
pen. Al t’zamcn zijn zc van eenerley Bouwing en Waar- 
neem ing. 
Zij beminnen een goede , zandige , gemeene , meer Grond, 
een gemeftte als ongemefte grond ; een opene , vrije, 
luchtige, wclgeleegene plaats, en veel Water. Werden 
van naturen oud. Verdragen felle Zbrjl , en allerley 
ongelegenthedetï der Winter. Bloeij en ieder Jaar , en 
geven in den herfft rijp Zaad, ’t welk met een wafTen- ZaaJ * 
dc Maan van Macrt in een Pot , ruym een ftroobreed 
diep , word gelegt ; hier door werden ze genoegzaam 
vermeenigvuldigd en aangewonnen : doch veel gevoeg- y \ anwm * 
lijker door hare jonge M ortelen , welke men in Augu- ning * 
fius of September , met de gemelde Maan van de oude 
afneemen en verplanten moet. 
Het Phalangium Virginianun flore cce-Phaian- 
RULEO, of Phalangium uyt Ftrgmien met een blauwe K'um uyt 
Bloem, is een zeer aardig Gewas. Krijgt uyt een veel- v * r g |n ‘cn 
voudige digt-t’zamengevoegde, een ftroo dikke, bruyn - Sluwe 
achtig-geelverwige , Ipongieufe , en geen fmaak heb- Bloem, 
bende Wortel , verfcheydene Steden , een voet , ook 
wel een vierendeel meer , hoog ; ruym een Schrijfpen W ° rtC * 
dik, donkcr-groen, geheel rond, van binnen voos en 
vogtig van aart , aan welke eenige weynige Bladeren, 
nu uyt d’eene, dan uyt d’andcre zijde, hol boven mal- 
kander gefteld , voortkoomen. Zijn in gedaante , ftcl- 
ling en fubftantie die van het Lely dragende Ajfodillc, Ge< k»anse 
feer gelijk , onder gantfeh in ’t ronde de Steel omhel- dcr BladCr 
zende ; aldaar een weynig rosachtig ; ook door al de 
Bladeren geheel groen geftreept : grasgroen van verwe, 
altijd hol geutswijze na boven gefteld ; wat dik ; d’on- 
derfte gemeenlijk de kleynfte en fmalfte, de bovenfte de 
grootfte , een vinger breed, een geheele hand lang, ag- 
tcr op’tbreedftc, en voor gantfeh fpits toegaande , ook 
aldaar twee of drie digt en platagtig by malkander ge- 
fteld. 
Uyt welker midden-pnnr , en bovenfte der Steden , Gertalte 
thien , dikwils veerthien , en noch meerder taamlijk- der liloc- 
dikke knoppen voortfehieten , groen van verwe , en op mcQ ’ 
de punt wat purpuragtig. Alsnud'eene na d’anderopcn 
gaan, vertoonen zig fchoone, donker-blauwe Bloemen, 
hangende aan purpure Steelt jens neerwaarts gebogen : 
zijn driehoekig , doch vlak : beftaan uyt drie breede , 
groote , Yoor rond-plat toegaande Bladeren. Hebben 
