o 
819 TuRKsfcHË E00NEN. Canarizaad. Muyzenkoörn. Ydele Haver. 810 
Tin ftok- van zich zelfs opwaarts te verheffen , zoo zou het langs 
ken. de aarde heenen kruypen ; ter dier oorzaak weynig 
Vruchten dragen , en de zelve noch meeft verrotten. 
Men moet’er derhalven hooge fiokjten, of fparren van 
twaalf of veertien voeten bij-fteeken, zulker-wijs, dat 
vijf of zes der ingeftokene Boonen langs ieder van de 
zelve konnen opklimmen. Veele fteeken deeze flokjpen, 
te gelijk met de inlegging der Boonen , in de aarde; en 
dan acht of tien Boonen aan elke Jlok_, wijl ze niet al 
te zamen opkomen. 
Zwarte De Phaseolus niger Americanus flore PHee- 
AmC fh NICEO > of zwarte Americaanfche boon , met een hoog- 
boon C e " roo ^ e 'Bloem, wil geerne gefield zijn teegens een Muur, 
of Heyning, vermits ze groote hitte begeerd. Geeft 
anders altijd geen volkomen-rijpe Vrucht ; inzonder- 
hcyd niet in reegenachtige Zomers : zoo dat men ze 
dikmaal , noch groen zijnde, moet afplukken, en 
binnens huys ophangen , om daar langzaam te mo- 
gen droogen, 
KRACHTEN. 
Aart. ^ | ^Urkfche boonen , of Phafeoli Turcici , zijn een 
I weynig, of in den eerften graad warm , en voch- 
"*• tig van aart. 
Lufit. l.i. Groen zijnde, met de Schel; of buyten de zelve 
‘liïofï 'l°i § e k°°kt, cn met Peeterzelie geftooft, geeven een aan- 
t.iyi. gename kofl voor elk; cn ook goed vocdzel aan het 
Ligchaam : maken een weeks Buyk drijven het water 
uyt de 'Blaas af, verwekken lufi om bij te Jlapenj cn ver- 
fterken de Maag. 
De groene Boonen , of de Schellen, ecr’er noch Boo- 
nen in zijn gegrocyd, worden van veele ingelcgt, datis, 
in Pekel, of in Edik en Zout bewaard. Dan in de Win- 
ter met gedroogde Peterzelie geftooft , cn voor een ge- 
zonde fpijs op Tafel gezet. 
Durantes Rauw gegeeten , doen ze brakenden hebben dan geen 
kift. Plant. aan gename fmaak. 
/» • '79 1 ]} e Bloemen, of de Boonen zelfs, gediftilleert, en 
zich daar mee gewaflehen , reynigen ’t Aangezicht , en 
maken een zuyver vel. 
CCCLXXXill HOOFDSTUK. 
CANARIZAAD. 
en voorts goede acht op de zelve neemt. Deezcr-wijs 
kan men deeze foort bequaam genoeg aanwmnen en ver- 
meenigvuldigen. 
KRACHTEN. 
H Et Zap, uyt Canari zaad, of Phalaris, geparft j Galen. I. 8. 
of het geftotene Zaad (zijnde een weynig warm Simp.MeJ. 
van aart) met Wijn ingenorhen, verdrijfd de fi’fi.Tunt. 
fmerten , en de verftoptheyd van de Blaas. Is daaren- f 0 i. 3/4. 
boven goed teegens ’t Graveel. 
Het zelve Zaad verftrekt ook de Canari-vogelen tot 
een voedzame haar dienftige fpijs; 
CCCLXXXIV HOOFDSTUK. 
MUYZENKOORN. 
Iet alleen dus in ’t Neederlandfch , maar Namen, 
ook van veele Rooden Dolik ge- 
noemd. In ’t Latijn geheeten Phcc- 
nix, Lolium rurhum, Hordeum 
Murinum , en Triticum Muri- 
num: in het Hoogduytfch Bintzén* 
helmer, of ook Waltrohr : in ’t Franfch Yvraye 
sauvage; cn in ’t Jtaliaanfch Phenice, of ook G10- 
GLIO SALVATICO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee Twee 
bijzondere foorten ; te weeten : fooricö” 6 
I. Dit nu gemelde gemeene Phccnix , of Aduyz,c- 
koorn. II. Phccnix alata Lusitanica, o ï Muyze* 
koorn met Vleugelen uyt Portugal. Bcyde zijn ze van 
eenerley Bouwing en Waarnecming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een goede, luchtige , Grond, 
zandige, welgemcftte grond: een opene , yrije , be- 
quaam gelcegene plaats, en weynig vochtigheyd. 
Worden niet oud, maar blijven alleenlijk eene Zo- Aanwin- 
mcr in ’t leeven. Geeven in den Plerfjl volkomen rijp ning. 
Zaad , en vergaan dan van zelfs, of door een koude 
Rijp. Moeten derhalven ieder Voorjaar , met een waf-» 
fende Maan vati April of Aiaert ; weer op nieuws, niet 
diep, gezayd zijn. Alleen hier door konnen ze ver- 
nieuwd en vermeenigvuldigd worden; 
KRACHTEN. 
Namen, en 
öorfprong. 
Grot\d. 
Zaad. 
Aanwin- 
ning. 
Us in het Neederlandfch genoemd * 
" ~ ft om dat ^ et voorti ) ds > te zamen fnct 
1 ' wel -zin gen de Canari-vogelrjens , wel- 
K-J |i kc dit Zaad tot hare fpijs gebruy- 
fj ken , uyt de Canari fche Ey landen in 
p deeze onze Gcweften is gebragt; W ord 
in het Latijn geheeten Phalaris : in 
het Hoogduytfch Canarienkraut: en in 'tltaliaanfch 
FaLLARIDE, ofFALARI. 
Deeze Plant bemind van naturen een goede, zan- 
dige, luchtige, en met twee-jarige Paerdemift welge- 
meftte grond: een opene, warme, bequaam ter Zon 
gelcegene plaats , voor alle koude Noorde-winden ge- 
noegzaam befehut , cn weynig Rcegen. Blijft niet 
langer dan eene Zomer in ’t leeven : geeft, laat in den 
Herffi , rijp Zaad, doch bij flegte jaren niet volkomen; 
cn fterft dan van zelfs, of door een fchielijk-overvallen- 
de Rijp of Vorjl, 
Moet derhalven ieder Voorjaar , met een wafïende 
Maan van Adaert of April , na geleegentheyd van de 
bequaamheyd of onbequaamheyd des tijds, op nieuws 
weer gezayd worden , niet boven een ftroobreedte diep, 
in een varfch-omgeworpene en gemeftte aarde, warm 
ter Zon ftaande; zoo word het dies te eerder en te bee- 
ter rijp: inzonderheyd, wanneer men de opgekomene 
Planten voor de koude nagten des Voorjaar s , ook voor 
hayrige en fchralt winden , met ftroo een weynig dekt, 
M Vyzekoorn, of Phccnix , gefloten, gepulveri-* Lo i t \ /_ (- 
feert, en met witte Wijn ingenomen, verwekt fol. 44. 
der Vrouwen Adaandftondcn : doch met roode Dio f - / - 4 - 
Wijn gebruykt, doedze de zelve ophouden , volgens ’t c ' 43 ' 
getuygenis van Dioscorides. Stild daarenboven de 
Euykloop, cn het al te veel hl dieren, 
CCCLXXXV HOOFDSTUK. 
ydele haver. 
N het Neederlandfch dus genoemd. Namen, 
In het Latijn geheeten Bromus her- 
ba: Bromos sterilis , Festucago 
gaz je , .ZEgilops altera Mat- 
thioli, cn Phccnix quorundam: 
in het Franfch Averon ; en in ’t Ito- 
liaanfeh Egilopa, en Orzo salvatico. 
Zij bemind een goede, gemeene, luchtige, gemeft- Grond, 
te, en ongemeftte grond : zoo wel een vrije, wel ter 
Zon geleegene , als een donkere of fchaduwaehtige 
plaats. Kan, uyt eygener aart, weynig Water verdra- 
gen. Blijftniet meer dan eene Zomer in ’t leeven, en ver- 
gaat teegens de Wtnter. 
Als men ’t Zaad van deeze Plant met een wallende Aanwln- 
Maan in Maert , niet diep gelegt, aan de aarde beveeld, ning. 
Fff i zoo 
o 
