Aart. 
Gal. lib.6. 
Simp- 
Matth. ƒ.4. 
c.134. 
Namen. 
Wat voor 
een Plant. 
Twee bij- 
zondere 
Poorten. 
Grond. 
Hoe te be- 
waren. 
Kleyn 
Berg- wit 
Wollc- 
kruyd. 
Bladeren. 
811 Bêschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 8ü 
200 geeft ze teegens , of in den Herfft , volkomen rijp 
Zaad , en verderft dan van zelfs. Doch het later ge- 
zayde , of ’t geen van zelfs voortkomt van het uytge- 
vallene Zaad (’t welk dikmaal gefchied) blijft zonder 
cenige fc h ad e of oDgeleegentheyd de Winter over. Blocyd 
dan in de tweede volgende Zomer , en krijgt tijdelijk hare 
regte volkomentheyd. 
KRACHTEN. 
Y Dele Haver , of Bromus herba , is matig, of in 
den eerden graad warm en droog; ook verteeren- 
de en te zamentrekkende van aart. 
De Bladeren gefloten, met Meel vermengt, en van 
buyten opgelegt, verdrijft en geneed de hardigheyd van 
de holle Zeeren , komende aan de hoeken der Uogen ; 
welke men zsFgilopes noemd. 
Het uytgeparfltc Zap met een weynig Zuyker of 
Honig vermengt, en dus genuttigd, is goed teegens 
den Hoeft. 
CCCLXXXVI HOOFDSTUK. 
P H L O M O S. 
Ord > mijns weetens noch in ’t Latijn 
noch in het Neederlandfcb , met een 
anderen als dcezen naam genoemd ; 
doch in het Iraliaanfch geheeten 
j s een p [ ant } g e fteld tufïchen het 
Verbascum , of Wollekruyd, en Lychnis , of Je- 
netteken , anders Chriftns Oog : ter dier oorzaak van 
zommige ook wel genoemt Wit Wollekruyd. 
Hier van zijn mij in haren aart twee bijzondere foor- 
ten bekend geworden ; te weeten : 
I. Phlomos flore luteo parvo , of Phlomos 
met een kjeyne gcele Bloem ; anders Verbascum 
Montanum minus, kleyn Bcrg-H 'ollehrnyd ; welke 
naamdeeze foort, mijns oordeels, met regt mag voeren. 
II. Phlomos Lychnitis Clusii fiore luteo ma- 
gno, of Phlomos met Bladeren , op de manier van Je- 
nettekens, met een groote geele Bloem. Bcyde zijn ze 
van de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemccne, zandige aarde, 
met een weynig klcyn-gcfloten Stcen-gruys; en twee- 
jarige Paerdemid doormengt: een openc, vrije, war- 
me, luchtige, wel ter Zon geleegene plaats, en matige 
vochtighcyd. Blijven zelden langer dan drie jaren in 
’t leeven. Worden lichtelijk, door te veel koude Herffi- 
reegenen, of door een langdurige, of felle Korft, buy- 
ten flaande, befchadigd, en wechgenomen. 
Is derhalven geraadzaam , dat men van elke foort een 
Plant met een wadende Maan in een Pot field, en de 
zelve , gedurende de Winter , binnens huys , op een 
luchtige plaats, droog bewaard. Niet voor in ’t laatfle 
van Alaert, of ’t begin van April, mag men ze weer 
buyten brengen , met een zoete Rcegen. 
Zij bloeyen in de tweed. Zomer , en geeven vol- 
komen rijp Zaad in deeze koude Landen : ’t welk met 
een waflendc Maan van Zpril , niet boven een flroo- 
breedte diep, weer in de aarde word gelegt. Alleenlijk 
hier door konnenze, zoo in andere als in deeze Landen, 
vermecnigvuldigd worden. 
Het Verbascum Montanum minus , of kleyn 
Berg wit Wollekruyd , anders Phlomos flore lu- 
teo parvo , of Phlomos vs et een kjeyne geele Bloem , 
groeyd van naturen, uyt een teedere Wortel, twee voe- 
ten , of daar ontrent hoog. Krijgt aan hare Scheut jens 
rondachtige Bladeren, niet groot, ontrent eene vinger 
breed, inwendig groen -verwig; met een grijze rujge 
wolligheyd boven bekleed , maar onder veel witter: dik- 
achtig van aart , inwendig met veele ruygachtige en ter 
nauwer nood zichtbare Zderen, ook metYkeyne gezaag- 
de randen voorzien. 
Uyt der zclver voorde Hert fchieten ronde Steden Steden, 
voort ; tay en buygzaam van aart ; boven gemeenelijk 
een weynig gekromd ; gantfeh wit-ruyg , en met veele 
Bladeren tot boven toe bekleed; wat langwerpiger als 
de onderde, doch in ’t opperde der Steelen weer ron- 
der ; aan bcyde de zijden regt teegens over malkander 
zittende : ook in ’t midden de Steelen omhelzende. 
TufTchen welke rondom de Steel langwerpige , kleyne 
en gebladerde ruyge Huys jens te voorfchijn komen ; 
waar uyt kleyne geele Bloemt jens fpruyten. Als ze eyn- Bloemen, 
delijk in haar zelven vergaan zijn , laten ze een langwer- 
pig, kleyn, en zwart gehoekt Zaadje na. Zaad. 
KRACHTEN. 
P Hlomos , of wit Wollekruyd , is verdrogende en ver- Aart. 
teerende van aart. 
De Bladeren en Bloemen gedoten, in Wijn ge- PU». /. 16. 
zoden , en op cenige plaats des Ligchaams gelegt, trekt 
uyt alles wat daar ingedrongen is door cenige onge- 
leegentheyd, ’t zij Doornen, Houtfplinteren, of Tz,er. 
De zelve Wijn gedronken , en ook daar meê ge- 
gorgeld, is goed voor de gezwellen der Keel, en A- 
mandelen. 
De Bladeren gedoten , en paps-wijze op eenigc ge- DoJ. /. ƒ. 
brandheyd gelegt, geneezen de zelve. c - * 1 * * IV. 9- 
De 0!y dcezer Bloemen , gemaakt door veele Infu- 
fien , dild zeer krachtig de zwaare fmerten van het 
Podagra en Flerejijn : ook van de Takjpen of Speenen 
aan ’t Fondament. 
CCCLXXXVII HOOFDSTUK. 
PIMPINEL. 
genoemd in het Neederlandfcb , Namen, 
van zommige ook wel Pimpernel , 
word in het Latijn geheeten Pimpi- 
nella, Bipinella, en Sanguisor- 
ba: in het Hoogduytfch Blutkraut, 
Blutwurtz, en Welsche Pimpi- 
nelle : in het Franfch Sanguisorbe ; en in het 
Italiaanfch Solbastrelle, en Pimpïnella. 
Hier van zijn mij in haren bekend geworden eenige Agt aardi- 
aardige, veranderlijke foorten ; te weeten: ge veran- 
I. Pimpïnella major inodora, of oroote Pimpi-t er ^ e 
nel z.onder reuk. II. Major Lusitanica, of groo- 
te Portugaljche Pimpinel. III. Minor hortensis 
odorato , of kleyne , gemeene , riekende Pimpinel. 
IV. Flore albo spicato, of Pimpinel met een witte 
geayrde Bloem. V. Agrimonoides Lusitanica , 
of Portugalfche Pimpinel met Bladeren op de wijz^e van 
Zgrimonie. VI. Saxifraga major, of groote Steen- 
breekende Pimpinel, ook wel genoemd Beurenaert, 
Bevernel , en groote Steenbreek. VII. Saxi- 
fraga minor, of kleyne Steenbreekende Pimpinel. VIII. 
Pimpïnella spinosa Crltica, o (fteekende Pimpe- 
nel van Candien. Niet alle zijn ze van ecven de zelve 
Bouwing en Waarmeenig. 
Zij beminnen een goede , gemeene, zandige, wel- Grond, 
gemedte grond : een vrije , welgcleegenc plaats , en 
veel vochtighcyd. Geeven zelden , en niet anders als 
met goede warme Zomers , volkomen rijp Zaap. Blij- 
ven lange jaren in ’t leeven. Verdragen derkc kpude , 
en alle andere ongeleegentheeden der Winter zonder 
fchade. Worden vermecnigvuldigd door haar Zaad ; Aanwin- 
’t welk met een wafTende Maan van Adaert of Zpril de n * n S - 
aarde, ruym een droobreed diep gelegt, aanbevoolen 
moet worden. Anders komen ze ook dikmaal van zelfs 
genoeg op door het uytgevallene. Dan noch worden 
ze Aangewonnen door hare aangegroeyde jonge Hor telen; 
die 
