8 z3 
Pimpinel. Weegbr.ee. Lage Zee-erwlten. 
Portugal- 
fchc Pim- 
pinel. 
Hoe waar 
te ncemen 
in de Win- 
dic men op dc genoemde tijd, en 'met dc gemelde Maan 
van de oude afneemt, en verplant. 
De Pimpinella Agrimonotdes Lusitanica, 
of Ponugalfche Pimpinel , met Bladeren van Agrtmo- 
nia, doch niet zoo groot, echter in gedaante en ruyg- 
heyd de zelve niet zeer ongelijk , fchiet uyt eygener 
aart nauwelijks tot de hoogte van twee Maatvoeten op. 
De onderfte Bladeren zitten gcmeenclijk zee ven in ge- 
tal aan beyde de zijden van hare regt-doorgaande Steel , 
meercndecl twee en twee regt tcegens over malkander; 
voor nochtans in een cyndigendc; van welke de onder- 
fte dc klcynfte, de boven ftc de grootftc, doch alle hol 
en luchtig boven den anderen gefield; ovaals-wijzc, of 
langwerpig ; een lid van een vinger, wat meer of min- 
der lang, een vinger breed ; aan de randen rondachtig 
gelijk als een Zaag getand ; inwendig met een groo- 
teAder, en dan noch met veclc klcyne Adert jens voor- 
zien zijn. 
Deezc foort is teedcr van aart , en kan de fterke Vorfl 
deezer Landen niet verdragen. Moet derhalvcn, met 
een wallende Maan van April in een Pot gezayd of ge- 
plant zijnde , ook wel gewacht voor vcele Herfftreeoc- 
nen , in Oktober binnens huys worden gebragt , op een 
luchtige plaats, waar in niet gevuurd word als alleenlijk 
bij vriezend Weer. Of, indien 't gefchieden kan (ver- 
mits dit alderbeft is) bewaard in een plaats zonder vuur, 
doch daar de Vorfl niet kan indringen; en hier gedurende 
de gcheele?P r /»rer onderhouden, alleen voorzien met zeer 
wcynig vochtigheyd van onder. Niet voor in ’t laatfte 
van Macrt mag men ze weer buyten zetten : dan noch 
cevenwel haar wel wachten en zorgvuldig dekken voor 
koude nagten , veel water , hayrige en fcbrale ld' inden. 
Kan niet anders als alleenlijk door haar Zaad vermeer- 
derd worden. 
De Pimpinella SPiNOSA Cretica, o f Candiaan- 
febe doornige Pimpinel, van de geleerde Heer Caro- 
lus Clusius genoemd Poterium Dalechampii, 
is het fchoonftc doch teederfte Gewas van allen. Be- 
mind een goede, gemeene, zandige aarde ; doormengd 
meteenweynig twcc-jarige Paerdcmift,een-jarigeHocn- 
derdrek , en ’t Mol van verrotte Boombladeren : een 
opene, luchtige, vrije, zeer warme plaats, voor alle 
koude Oojle- en Noorde-winden bewaard ; ook matige 
vochtigheyd. 
Bloeyd wel in deezc Landen , doch geeft noyt eenig 
rijp Zaad. Vcrdraagd op geenerley -wijze eenige Herffl- 
reegenen, Vorfl, of andere ongelccgentheeden der Win- 
ter. Word derhalven , met een wallende Maan van 
April of Aday , in een Pot gezayd of geplant zijnde , 
in ’t laatfte van September of begin van Oktober (na ge- 
lecgentheyd van de bequaamheyd of onbcquaamheyd 
des tijds) de aarde boven droog zijnde geworden, bin- 
nens huys gefteld, op een luchtige plaats, waar in niet 
anders als bij vriezend Weer voor een kleyne tijd word 
gevuurd : gedurende dceze Winter-dagcn van onder 
weegen* voorzien met flegts een wcynig lauwgemaakt Reegen- 
hare tee- water ; niet meer als een , of ten hoogften tweemaal , 
derheyd. vermits ze geen nattigheyd kan verdragen; en niet voor 
in den aanvang van April, met een aangename Lucht 
en reegen, weer buyten gebrjgt. Dan noch eeven wel 
nauw gewagt en voorzichtig gedekt voor koude nag- 
ten, Sneeuwigc vochten, hayrige en fchrale winden. 
Want zoo wel in deeze als in de ld’ int er tijd vergaat ze 
lichtelijk door een kleyn verzuym, weegens hare tee- 
derheyd. Anders blijftze, gelijk de andere, gedurig 
groen, en verheft hare zoete kleyne Bladertjens nier, 
als door ouderdom. Zie hier bij na het Hoofdjlukyan 
Steenbreek. 
KRACHTEN. 
814 
Doornige 
Pimpinel 
van Can- 
dia. 
Grond. 
Hoedanig 
inde Win- 
ter waar 
te nec- 
nien, 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken, of het Diof c .l.\. 
Zap , anders ook ’t Poeder der gedroogde Bladeren met c - 3-t- 
Wijn ingenomen, of ook van buyten , met de gekneul- 
dc Bladeren op de Wonden gelegt ; of met het Zap, of 
de gemelde Wijn, de zelve gewaflehen , genceft ze zeer 
gelukkig en voorfpoedig. Stcmpt ook ’t Bloeden, zoo 
uyt deezc gequetftc, als uyt andere deden des Lig- 
chaams. Verft erkt het Hert , verwekt een vrolijkJJe- D : , r avtts 
moed; doed dc Bloedgang, de Buyjloop , en der Vrou- lift. Plant. 
wen overvloedige Alaandjionden ophouden : delgelijks t° l - 3/9- 
het Bloedfpouwen en Bloedpijfen, als men van de gemel- 
de Wijn drinkt, of de Bladeren in fpijzen eet. Is daar- * 
enboven goed voor dc beeving en klopping des Herten ; 
voor ’t Graveel-, voor de gebrecken der Leever, bitdi e 
Koortsen , aUerley vergif, en dc Pcft. 
De Bladeren geftoten en gelegt op dc Wonden eler Fai, Col. 
Hand , door een Mes gefheeden , heden dc zelve ten vol- ltl> ' mm ' 
len , zonder iet anders daar bij te doen. C0£n ' z ,r t- 
Dit Kruyd in Wijn gediftilleei t, en daar meè gewaf- cLóerar. 
fc hen , geneeft de beeten der giftige Dieren ; neemt wech ^4* <■•ƒ** 
de vleien van ’t pel-, en maakt een feboon , blinkend 
Aangedicht, 
Femel. 
Ideth. 
Mtd. 
/.ƒ. ~lT\Impinel is verwarmende en verdrogende in den 
1 tweeden graad ; ook te zamentrekkende en een 
weynig verkoelende van aart. 
CCCLXXXVIII HOOFDSTUK. 
WEEGBREE. 
En welbekend Gewas , in het Nceder- Namen. 
landfeb dus genoemd; maar ook wel 
van zommige Weeciblad geheeten; 
in het Latijn Plantago : in het 
Hoogduytfch Wegrich , of Wege t 
rich , ook Schaffzung : in het 
Franfch Plantain : in het Itahaanfcb Piantagi- 
ne , Piantana , Pevaccittola , en Centiner- 
BIA. 
Hier van zijn mij in haren aart veclc veranderlijke Vcele ver- 
foorten bekend ; namentlijk; ander ijk» 
I. Plantago vulgaris latifolia , of gemeen fooitcn ' 
Weegbree met breede Bladeren. II. Latifolia me- 
dia , of middel-foort van Weegbree met breede Bla- 
deren. III. Latifolia rosea flore expanso, of 
breed-bladerige Weegbree met een platte, Roos-wijdc uyt - 
ge fpannene Bloem. IV. Latifolia flore spicato, 
of breed-bladerige Weegbree met een geayrde Bloem. V. 
Alopecuroides Hispanica, of Spaanfcbe Weegbree 
met een Bloem als een Vojfcjlaart. VI. Quinque nervia, 
of Weegblad met vijf doorlopende Aderen. VI I. A- 
QJJATICA LATIFOLIA, of brccd-bladcrjge Water-Meeg- 
bree. VIII. Aqjjatica minor angustifolta, of welke 
kleyne fmal-gcbladerde Weegbree, groepende in Mater- t^va'aifdcr- 
aebtige plaat den. IX. Marina , of Zee- Weegbree , ley W or- 
voonkomende in dorste plaatden. X. Coronopoides 110,1 voor - 
Lusitanica , of Ponugalfche Weegbree, meteen ge- 8 c,lcl<1 ‘ 
daantt van Hartshoorn. XI. Coronopoides Lusi- 
tanica foliis TENüissiME DissECTis , of Weeg- 
bree met een gedaante van Hartshoorn, en dun gcfnec- 
dene Bladeren uyt Portugal. XII. Plantago an- 
gustifolia hirsuta Coronopoides Lusitanica, 
of ruyge en fmalgcbladerde Weegbree uyt Portugal, met 
de de Ive gedaante; en dan noch meer andere; onnodig 
al te zamen hier op te tellen. Niet alle zijn ze van eeven 
de zelve Bouwing en Waamecming. 
Zij beminnen nochtans al te zamen een gemeene , Grond, 
liever zandige» gemeftte, als andere ongemeft te grond: 
een vrije, warme, en ook een fchaduwachtige plaats; 
met tamelijk veel Water. Vergaan niet haaft , maar 
blijven eenige jaren in ’t leeven. Verdragen fterke kou- 
de des Winters, zonder groote ongeleegentheyd. Gee- 
ven ook gemeenclijk ieder jaar rijp Zaad: ’t welk men 
in ’t Voorjaar, met een wallende Maan van Alaert of Aanwin. 
April in de aarde kan leggen. Doch komen , door nin g- 
het uytgevallene , van zelfs genoeg voort. Hier door 
Fff 3 ' kon- 

