8x j Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemën , Hl Boek , Sh 6 
konnen ze overvloedig vcrmecnigvuldigd worden : ge- 
lijk ook noch door hare aangegrocyde jongen. 
Portu- De Plantago Coronopoides Lusitanica, of 
galfch Portupalfche'W 'ecobrce met een gedaante van Hartshoorn: 
van twee- en AnGUSTIFOLIA HIRSUTA CORONOPOIDES LUSI- 
derley TANiCA , of ruyge fmal-gebladerde Portugalfche Wceg- 
foort. y ree t 00 i^ met cen gedaante van Hartshoorn, zijn tce- 
derder dan eenige der andere van aart. Verdragen on- 
geerne vecle zoo koude Herffi als andere warme reegenen ; 
vermits ze door zelve zoo wel, als door een felle Zorfl, 
van ’t leeven worden beroofd. 
Hoe waar Moeten derhalven , in een Pot gefield , ’s Winters 
te nee- binnens huys worden gebragt op een luchtige plaats 
raen ' zonder vuur ; droog gehouden zijnde, en dus wel be- 
waard. In het laatlle van Maert brengt men ze weer 
buyten , en men wacht ze zorgvuldig voor te veel 
nattigheyd } defgelijks voor koude nachten , en hayri- 
ge winden. 
Aanwin- Konnen ook niet, gelijk de gemelde andere foorten , 
nin S- aangnvonnen worden door hare jonge Scheuren, maar 
alleen door Zaad, dp de genoemde tijd en Maan de aar- 
de aanbevolen. 
KRACHTEN. 
Galen. lib. 
Simp.Med. 
6 . 
Fuchf. hifi. 
J‘l. c. II. 
Dod. I. 4. 
f.aj. 
Diofc. I. z. 
c . 15-;. 
JZgin. I. 7. 
f.3. 
Serap. lib. 
de Temp. 
Simp. cap. 
113. 
7 7 Eegbree , of Plantago , is verdroogende en 
\ V/ verkoelende van aart , tot in den tweeden 
W g raa d. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken, of het 
uytgeparflte Zap met Wijn ingenomen, öf Ars Blade- 
ren zelfs in fpijs gegeeten , dild de roode- en andere 
Buykloop , de Bloedfpouwing, en ’t Bloedpijfen. Doed 
ophouden het Braken. Is goed teegens den loop der 
Zinkingen, dcPefi, allerley inwendige brand: voorde 
ujtteerende Alenfchen ; de bleyncn des Alonds ; de bee- 
ten der dolle Honden, de heete z. weeringen van Alond en 
Keel ; het bloeden van ’t Tandvleefch ; en de zwelling 
van de Nieren en de Blaas. 
Het Zap in de Ooren en Oogen gedaan , neemt’et 
de pijn en brand van wech. Verkoeld ook de ver- 
brandheyd, en dood de Wormen ; ’s morgens nuchtcrcn 
een Leepel vol daar van ingenomen. In onzuyvere en 
heete Zeeren en Zweeren, oude en varffche Wonden , 
lopende Gaten, en op de Schurft heyd gedaan, of de gc- 
dotene Bladeren daar opgelcgt,doed veel goeds ontrent 
deeze qualcn. 
Het Zaad, zijnde fijn van deelen, gefloten, en met 
eenigNat, of Rhijnfche Wijn ingenomen, verdrijft de 
fmerten van de Leever en Nieren. 
CCCLXXXIX HOOFDSTUK. 
LAGE 
in een Pot, ’tzij gezayd, ’tzij geplant geworden, in de 
Winter op een goede warme plaats binnens huys gezet 
zijn j digt bij den Oven, of ook verre daar van dadn : 
van boven met matig Reegenwater begooten : daar na 
in ’t laatfle van Alacrt, of ’t begin van Zpril, na gelee- 
gentheyd dat het Weer zich aanfteld, met een goede 
Lucht en aangename Reegen weer buyten gebragt. 
Kan niet alleen aangewonnen worden door haarZ*M^, Aanwin- 
’twelk met een wadende Maan van Alaert of Zprit, niet nin S- 
diep gelegt , de aarde moet aanbevolen zijn ; maar ook 
door aangewadene jonge Mortelen , welke men op de 
zelve tijd van de oude afneemt, en verplant. Zie hier 
bij na het Hoofdftukyzn de Witzen, of Wikken. 
Deeze Plant fchiet vroeg in ieder Zoorjaar uyt hare Wortel, 
teedere, ronde, bruyn^verwige , met zommige Knop - 
jens voorziene, en de aarde doorborende Worteltjens ; 
ontrent vier vingerenbreedte hooge , en als driehoekig 
gedrayde kluchtige Steelt jens, om harer teederheyds wil Kluchtige 
niet opflaande, maar gemeenelijk neerwaarts leggende : Steclrjens. 
uyt welker beyde zijden, tudchcn twee kleyne , voor 
fpits-toegaande Bladert jens , op de wijze der gemeene 
Peulen , of Poelen, daar na Steelt jens voortkomen, voor 
ook met eenige wëynige omflingerende draadjens voor- 
zien : aan welke de Bladeren digt op den anderen , en Bladeren, 
niét regt teegens over malkander zitten. Deeze zijn 
Ovaals-wijze rond ; de grootfle nauwelijks een vinger- 
lid lang ; en de kleynfle vinger breed : hard , flijf- 
flaande, dik van fubdantie, donker-groen van verwe, 
flegt aan de randen , cn in ’t midden met een dunne 
regt-doorgaand eZder begaaft; waar Uyt veele zeer tee- 
dere andere, opwaarts tot aan de kanten uytfchietende, 
voortvloeyen. 
Tuffchen deeze Bladeren fpruyten Steelt jensnyt , niet Bloemen, 
veel in getal, voor aan voorzien met zes, zeeven, agt, 
of meer digt bij elkander gevoegde Bloemen; achter 
rond en fmal ; tamelijk lang; voor open flaande, en 
aangenaam-paarfch van verwe ; welke lang duren ; en 
daar na afgevallen zijnde, achter laten ronde Peultjens, 
een lid van een vinger lang, van binnen vervuld met 
rondachtigc bruyn-verwige Erwetjens. 
KRACHTEN. 
L Zge Zee-erweten , of Pifa Alarina , zijn matig Gebruykt 
vocht van aart, en koud in den eerden graad. 
In Water gekookt, en met Melk, of Vleefch- deczer 
nat gegeeten, zijn ze aangenaam voor de Alaag. Gee- Ham. 
ven ook aan het Ligchaam goed vocdzel, en reynigen 
de Borft. 
Gefloten, en met Garflcnmecl vermengt, verzach- 
ten ze de fmerten van allerley Gezwellen. 
CCCXC HOOFDSTUK. 
ZEE-ERWETEN- 
P O L I U M. 
Namen. ^ aarc ^'?’ klcyn, cn op der aarden leg- 
mfx gend Gewas voerd deczen naam in ’t 
Neederlandfch. Word in ’t Latijn ge- 
I hecten Pistm Makinum angulo- 
SUM perpetuum: in ’t Franfch Pois 
de r.A Mer ; en in ’t Italiaanjch Biso, 
of PisELLi Di Mare. 
Grond. Bemind cen goede , gemeene , zandige aarde , met 
twec-jarige Paerdemifl matig voorzien : cen warme , 
luchtige , welgeleegenc plaats ; en tamelijk veel Wa- 
ter. Blijft lange jaren in ’t leeven ; bloeyd ieder Zo- 
mer zeer fchoon , en geeft in alles volkomen rijp 
Zaad. 
Hoe waar Kan, buyten gezet zijnde, niet meer dan cen, of 
men^" °P c hoogde twee jaren , de felle koude der Winter ver- 
dragen ; vermits ze daar door al quijnende verderft. 
Moet derhalven , met een wadende Maan van Alacrt 
■ Yns wcetens in het Neederlandfch en Namen. 
Latijn met geenen anderen als dee- 
zen naam genoemd, na het Griekfche 
woord riczuov; ’t welk beteekend een 
witte wolligheyd , met welke deeze 
Plant is bekleed : de Italianen zeg- 
gen Polio. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 7,cs on- 
eenige aardige, bezienswaardige veranderlijke foorten; derfchcy- 
namentlijk : W 
I. POLIUM Montanum minus flore alro, of 
kleyn Berg-Polium met een witte Bloem. II. Monta- 
num majus flore aleo, o f groot Berg-Polium met 
een witte Bloem. III. Montanum majus Candi- 
dum flore luteo , of groot wit Berg-Polium met een 
geele 'Bloem. IV. Montanum Rosmarini folio, 
of Berg-Polium met Bladeren van Rofmarijn. V. Re- 
