Sij" P o L ï U Ml K. 
PENS tenuifolium , of kruypend Po Hum met teedere 
Bladeren. VI. Polium Gnaphaloides tomento- 
SUM , of Polium met witte zeer wollige Bladeren , en 
Bloemen als Gnaphalirtm. Mceft al te zamen zijn zie van 
de zelve B omving en Waarneeming. 
örond. Zij beminnen uyt cygener aart, een goede, zandige, 
gemeene grond , met een weynig twee-jarige kleyn- 
gewreevene Pacrdemifl, en ’t Mol der verrotte Boom- 
bladeren doormengd : eenopenej warme, wel ter Zon 
gelcegene plaats, en niet veel vochtigheyd. Vergaan 
niet haaft, maar blijven eenige jaren lang in ’t leeven. 
Bloeyen ook zeer aardig ieder Zomer ; doch geeven 
in deeze Geweften zelden , ten zij bij drooge zeer war- 
Zaad. me jaren , volkomen rijp Zaad. Konncn ook de on- 
gematigde Hcrfftreegcncn en de Winter-kpude niet wel 
verdragen; 
Hoe in de Word derhalven zeer goed bevonden, dat men 
Winter haar, met een waflende Maan van April in Potten , niet 
neemen. boven een ftroobreed diep, gezayd, of ook geplant 
zijnde , in ’t begin van Otlobcr droog binnens huys 
brengt, op een luchtige bcquamc plaats, waarin gantfeh 
niet j of alleenlijk bij felle Forft word gevuurd. Ge- 
durende deeze tijd mag men ze niet meer als een, of 
ten hoogften tweemaal van boven begieten met flegrs 
een weynig lauw Rcegenwater; wijl ze anders lichtelijk 
zouden verrotten ; en niet voor in ’t laatfte van Maert , 
of ’t begin van April , na gcleegentheyd van de be- 
quaamheyd of onbequaamheyd des tijds , met een 
zoete Lucht en aangename Rcegen weer buyten Hel- 
len. 
Aanwin- Zij geeven, gelijk alreeds gezegt is, in onze Landen 
ning ' zelden eenig Zaad. Konncn ccvenvtc] aangewonnen wor- 
den door hare aangewalTene jonge Scheutjens, welke men 
in de aarde legt ; of met een Penncmesin April ten hal- 
ven, gelijkmen d c Angelieren doed, voorzichtig infnijd, 
cn met aarde dekt : daar na , Wortelen bekomen heb- 
bende, van de oude afneemt, en met een waflende Maan 
der genoemde Maand in Potten verplant. 
Polium Het Polium Gnaphaloides tomentosum, of 
mee witte Polium met witte zeer wollige Bladeren , en Bloemen als 
Bladeren Gnaphalium , bemind een goede, luchtige, holle aar- 
en Bloc- voorzien met het grootftc deel Zee-zand , cn een 
men als weynig twee-jarige Pacrdemifl ; een opene , warme , 
Hum >ha " wc ter Zongeleegene plaats, cn niet veel Water. Bloeyd 
wel ieder jaar, doch geeft bij ons noyt eenig volkomen 
rijp Zaad. 
0rt g e . Is teeder van aart; van een fchoone aanfehouwing , 
wo'onlijk vercierd met zeer aardige , ruyge, voor fpits toegaande, 
gertekle Q p een aangehamc en wonderlijke wijze gefielde Bla- 
a eien ‘ dertjens. De zelve ruften op geen Steelt jens , maar 
zijn zoo digt om en aan hare van naturen kromgeboge- 
ne , en houtachtige Steel geplaatft , dat men de zelve 
niet kan zien. Zijn daar alderbreedft , en voor fpifs 
toegaande. In ’t aanraken zacht ; geheellijk bekleed 
met een ruyge witte wolligheyd ; bitter en fcharp van 
frtlaak; aan de kanten zacntjens ingezaagd-, en in her 
midden met geen zichtbare Adert jens, maar wel meteen 
kleyn Ruggetje voorzien. 
Bloemen. Tuflchen welke vcrfcheydenc ronde, regt-opftaande 
witte Steelt jens , een halve hand ; wat min of meer 
lang, opfehieten ; voorzien met veèle Bladert jens , en 
in ’t bovenfte met gcelvcrwige, langdurende Bloemt- 
jens , beftaande uyt veele Draadjens , en beflooten in 
klcync ronde Knopjens , op de wijze van Gnaphalium. 
Waarin (in heete Landen ) tuflchen eenige ruygheyd 
Zaad. het Zaad word gevonden ; zijnde zeer teeder, week, 
gedachtig van verwe ; en lichtelijk van de wind wech 
gedreeven wordende. 
Hoe waar Op gecnerley wijze kan deeze foort verdragen eenige 
l c " ce ^. en l'Oude J-Ierfflrecgenen , of Forft. Moet derhalven (ee- 
tcr. e 18 ven 8 e hjk d e voorige ) droog zijnde , binnens hiiys 
worden gebragt , op een zeer luchtige plaats : onder- 
houden met weynig vochtigheyd ; nauw gewagt, zoo 
wel voor ’t vuur, als voor een indringende Forft. Niet 
rüYSbloeM. 
voor in ’t begin van April mag men ze weef bui- 
ten ftcllen , met een aangename Reegen , en Lucht; 
dan noch wel bewaren en voorzichtig dekken voor 
koude nachten , veel vochtigheyd , en hayrige of fchrale 
winden. 
Men kah haar öp geen andere wijze, in onze Gewe- Aanwiri- 
ften , vernieuwen en aanejueekjn , dan alleenlijk door n ‘ n £* 
haar uyt warme Landen bekomen Zaad: ’t welk met 
een waflende Maan van May niet diep in een Pot word 
gezayd : gantfeh warm gefield ; en niet veel begoten 
moet zijn. 
KRACHTEN. 
P Olium is verwarmende in den tweeden , verdroo- l '^ ui 
gende tot in ’t begin van den derden graad : ook Sim ^ e 
openende, infnijdende, dunmakendc, en afdro- 
gende van aart. 
In Wijn gekookt, en daar van ’s morgens nuch- Diofe. I. $. 
teren gedronken , of ’t Poeder der gedroogde Bladeren c ' ,1 f , „ 
met Wijngebruykt, maakt een weekj.igchaam ; opend sy'. 
de verftoptheyd des Ingewands: is goed voor de Maan-, 
Geel-, Milt- en Waterzuchtige: verwekt der Vrouwen Ruell. I. j; 
Maandftonden: doed gemakkelijk Wateren : geneeft de c - 6 °- 
fteeken en beet en der Slangen en Adderen. 
De groene Bladeren gekReuft; dan gclegt op Monden Tmrantn 
en quade Zeeren , heelen de zelve. /jf 369*”*' 
Op ’t vuur gebrand, verdrijven door de rooiden reuk. 
de Slangen uyt een huys. Het zelve gefchied, als men 
Pohum in een kamer ophangd. 
CCCXCI HOOFDSTUK. 
KRUYSBLOEM. 
N het Neederlandfch dus geheeten , Namen. 
«gPül word in het Latijn genoemd Flos 
Amberualis , of Polygala : in 
het Hoogduytfch Creutzblume : in 
het Italiaanfch Poligalia. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend Agt on- 
geworden acht ondcrfcheydene foörten ; als: dcrfchey- 
I. Polygala vülgaris flore puRpurèö , °f ^°° r ' 
gemeene Kruysblocm van een purpure couleur. II. Flo- 
re alro, of witte Kruysblocm. III. Flore cccru- 
leo , of blauwe Kruysblocm. IV. Flore carneo » 
of lijf-verwige Kruysblocm. V. Repens flore ccc-* 
Ru leo , of kruypende Kruysblocm van een blauwe ver- 
we. VI. Valentina fruticescens major Clu- 
sii , of groot ftruvcl Kruysblocm van Palentien , aan- 
teekend van den hoog-geleerden Heer Carolus Clu- Car. duf. 
SIUS. VII. VALENTINA FRUTICESCENS iftlNOR 
of kleyne heeft erige Kruysblocm van Falentien in Spaan- 
je. VIII. Polygala frutescens rut je folio , 
of ftruvel Kruysblocm met Bladeren van Wijnruyt. 
Niet alle zijn ze van eeven de zelve Bouwing en Waars 
neeming. 
Zij beminnen van naturen een zandige , gemeene , Grond: 
zoo wel een flegte, als met een weynig twee-jarige Paer- 
demift voorziene grond : een vrije , warme , wel ter 
Zon gelcegene plaats, en matige vochtigheyd. Ver- 
gaan niet haaft , maar blijven lange jaren in ’t leeven. 
Geeven gemeenelijk ieder Zomer , bijzonderlijk mcC 
goede jaars-tijden , volkomen rijp Zaad. Verdragert 
fterkc VI' int er -koude , en alle andere öngeleegenthecden 
des tijds , zonder fchade ; doch verliezen dan hard 
Bladeren , behalven het Polygala repens florb 
cceruleo, of kruypende blauwe Kruysbloem. 
Het Polygala Valentina major et minor ,■ Groote erf 
of groote en kleyne heeft er- achtige Kruysbloem van Fa- 
lentien • defgelijks Frutescens rüT/E folio , of achtige” 
ftruvellige Kruysblocm met 'Bladeren als Wijnruyt, blij- Kruys- 
ven altijd groen , en verliezen noyt al hare Bladeren j b locm>8cc< 
ten 
