StYapio 
Durantes 
lib. Her/r. 
Mll9- 
Ra) is lib. 
Simp. c.19. 
ïlin. 1. 16. 
t. 8 . 
Dtofc. I. 4. 
Rut II. I. 3. 
f. 108. 
83? Vlookruyd. Keukenkruyd. Sleutelbloem. 
Water te wecken gelegt, tot dat het dik^ en ƒ lijmerig 
is geworden ; dan ingenomen , verzacht allcrley inwen- 
dige verhitting c\\ ontflcckmg-, ook dc rauwighcyd van 
de Tong. Matigt de brand der Koert ten, en de Dorjl. 
Verdrijft de fmerten des Ingewands. Is goed teegens 
de Roodeloop , en maakt een tachte Stoelgang ; inzon- 
derheyd vermengt zijnde met wat Syroop van bleek- 
roode Roozcn. Drijft ook uyt de geele Cholenque 
vochten. 
Van deeze (lijnierigheyd , welke men noemd Muc- 
ca g° 1 of Mucalago , word in Apotheeken gemaakt een 
Eldluarium , ofSlikking, zeer gepreezen tot het uyt- 
drijven der Galachtige vochtigheyd-, geneezing van hee- 
te Koor t ten , pijn en draying des Hoofds : de verhitting 
van dc Leever ; en van de Geeltucht, drie, vier* of 
vijf Drachmen daar van ingenomen. 
De zelve Muccago gelegt op een uytpuylende Navel, 
dc Breuken der Darmen, allerlcy verhitting, ’t fprenkt 
Tuur, dc Roos, ’t Flcrefijn, of ’t Podagra, door hitte 
veroorzaakt. Klieren, tweeringen, waterige Gezwellen, 
en verjluykte Leeden, geneert ze ; neemt’er dc brand en 
pijn van wech. 
Het uytgeparrtte Zap der Bladeren in de Ooren ge- 
daan, dood de daar in zijnde Vl’ormen. 
Twee of drie druppelen van ’t gediftilleerde Water 
deezer Plant in de O ogen gedaan , neemt dc fmtrt en 
brand der zelve wech. 
83<5 
KRACHTEN. 
K Eukenkruyd , of Pulfatilla , is heet en droog tot Durantes 
in den derden graad; ook zeer fcharp van fmaak ; hifi. n a h t . 
doorfnijdende, dunmakende, verreerende, zuy-M 3 Sl - 
verende, en doorknagende van aart; derhalven niet ge- 
raadzaam is, ’t zelve inwendig te gebruyken. 
De Wortel in Wijn gezoden, en daar van gedronken; Matth.l. 1. 
of twee Drachmen van het Poeder der gedroogde Wor- c - 172. 
telen met Wijn ingenomen , word zeer gepreezen teegens 
de Pefi , allerlcy vergif-, defteekerrvan vergiftige Die- 
ren, en de beeten van dolle Honden. 
De Bladeren gefloten , en van buyten opgelegt, ma- DoJ. 1 . 14. 
ken op die plaats , wecgens haren brandenden aart, groo- 6. 
te en kleyne Bladeren , of Bleynen. 
Het uytgeparrtte Zap der Bladeren , op dc hol- Tragusl.u 
gemaakte M ratten gedaan, verteerd de zelve in een c - '37- 
korte tijd. 
Het gedirtilleerde Water der Bladeren en Bloemen 
word van zommige met voordeel geordoneert en inge- 
geeven in Koortten, welke nu en dan ophouden. 
CCCXCVIII HOOFDSTUK. 
SLEUTELBLOEM. 
CCCXCVII HOOFDSTUK. 
keukenkruyd. 
Hamen. En aardig Gewas, dus in het Needer- 
rSBj landfeh genoemd , word in het Latijn 
Wfó geheeten (ook in 't Iraltaanfch) Pu lsa- 
mSV Ijgl/ïc’ TirLA ’ °°k Her ba venTi, om 
i j y -. « ■ dat het Zaad , rijp zijnde , door de 
« wind word wechgenomen ; gintfeh en 
herwaarts gedreeven : in ’t Hoogduytfch Kuchenkraut: 
in ’t Franfch Coqitelourdes. 
Drie on- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie 
derfchey- veranderlijke foorten ; te weeten : 
n" Cm!r L Pulsatilla flore siMPLici, of Kcukrnkruyd 
meteen enkele Bloem. II. Pulsatilla flore ple- 
no, of Keukenkruyd met een dubbele Bloem. III. Pul- 
satilla ap 11 folio , of Keukenkruyd met Bladeren 
van Petertelie. Alle zijn ze van de zelve Bouwtng en 
Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen een goede, gemeene, geheel zandige, 
en zeer weynig of gantfeh niet gemeftte aarde ï een 
luchtige , vrije , wel ter Zon gcleegene , niet min- 
der dan een donkere of fchaduwachtige plaats; en niet 
veel Recgen. Blijven cenige jaren in ’t leeven, en gee- 
ven, warm gcfteld zijnde, gemeenelijk ieder jaar vol- 
Zaad. komen rijp Zaad. Verdragen felle koude , en dier- 
gelijke ongcleegcntheeden der Winter, zonder groote 
fchade. 
Aanwin- Konnen niet anders vcrmecnigvuldigd en aangewon- 
ning. nen worden , als door haar Zaad-, ’t welk met een waf- 
fende Maan van Maert , niet boven een ftroobreedte 
diep, de aarde word aanbevolen; en zomtijds met Ree- 
genwater begoten moet zijn. De hier uyt voortko- 
mende jonge Planten geeven in het vierde en vijfde 
lloemcn. ï aar ^ aar na hare eerfte Bloemen ; welke men niet al- 
leen purpur en bleek-purpur-verwig , maar ook bij 
na geheel wit ziet , onaangezieri zij uyt eeven ’t zel- 
ve Zaad zijn voortgefprooten. Zeer nauw moet 
men op de inzameling van dit Zaad letten, vermits 
het , rijp geworden zijnde, door de Wind fchiclijk 
verftuyfd. 
|Ict alleen dus genoemd in het Nee- Verfchey- 
* derlandfch, maar ook van veele He- de namen, 
v melsleutel , en Sint Pieters- 
L kruyd. Word in ’t Latijn geheeten 
j Primula veris , Herba Paraly- 
k sis , of Paralytica : in het Hoog- 
duytfeh Schlusselblum , HimmelschLussel , en 
Sanct Peterskraut: in ’t Franfch Cocu, Prayes 
de Cocu, en Primevere: in \ Italiaan fch Herba 
Parausi, en Fior di Primavera. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Meer dan 
meer dan tfeftig fchoone , beziénswaardigc, verander- tfcftig 
lijke foorten van verwen , binnen weynige jaren , uyt <irhoone 
Zaad, door vlijtige oeffening van mij aangeteeld ’ wel- J^ an j er “ v 
ker getal in verfcheydentheyd noch dagelijks vermeer- ten' °° r " 
derd : zijnde voorzien niet alleen met enkele , maar 
ook met dubbele, en twee-voudigc Bloemen, of Bloem 
uyt Bloem. Al de zelve onderfcheydene foorten hier 
te willen verhalen, acht ik onnodig, en zou re lan^ val- 
len. Houde genoeg te zijn eenige daar van den Leetet 
hier voor te ftellen ; namentlijk : 
I. Primula veris flore pleno sulphureo , aan(re 
of geele dubbele Sleutelbloem. II. Flore luteo tccldj 
PLENO um bell ato , of met een geele dubbele, Kroons- 
wijte veele op cene Steel bij malkander gevoegde Bloem. 
III. Flore gemino toto albo magno , of met 
een groote fpier-witte Bloem uyt Bloem. IV. Flore 
gemino MAGNO roseo grato , of met een groote 
z,eer aangename Roos-verwige Bloem uyt Bloem. V. 
Purpureo , of van eeven zoodanige , met een pur- 
pure couleur voordien. VI. Rubro, o froode. VIL 
Luteo, of geele. VIII. Obsoleto, o f met een gelijk 
als verouderde gecoleurde Bloem. IX. Ferrugineo, van welke 
ot met een Bloem, van tul^ een verwe gelijk de hierveer- 
roefl aan het Tter. X. Flore variegato/o F met een tiendcr,c y 
bonte Bloem uyt Bloem. XI. Ca ule folioso , of met een ^oïe- 
gebladcr de Steel, c irc. XII. Primula veris alpina ftdd. 
folio rotundo, o f Berg-Sleutelbloem met een rond 
Blad-, ook genoemd Sanicula alpina , Verras- 
culum ALPiNUM, en Paralytica alpina, Berg- 
Sani'kel. XIII. Primula veris alpina folio ob- 
longo, of Berg-Sleutelbloem met langwerpige Blade- 
ren. XIV. Primula veris alpina flore proli- 
fero, of Berg-Sleutelbloem met Bloem uyt Bloem , ge- 
mcenelijk drie , of twee , boven een uyt malkander 
voortkomende ; en dan noch veel meer andere , tot 
G gg * ~ (gelijk 
HHH 
