$39 
Longekruyd. Wilde Dragon. Bertram. 
pelen en fronjfclen des Aangedicht s : maakt een duyver 
en blinkend Pel. 
TabmJ.t ■ De Wijn, waarin alleen de Bloemen zijn gediftilleert, 
*• '4' gedronken van dwangere Vrouwen, verfterkt haar zeer 
merkelijk , verquikt de Vrucht , en is goed voor alle 
dwakke perfoonen. 
CCCXCIX HOOFDSTUK. 
LONGEKRUYD. 
Namen. ^ ^ et Neederlandfch niet alleen dus, 
5 maar ook van veele Onzer Vrou- 
i wen Melkkruyd genoemd , ver- 
mits de Bladeren deezer Plant met 
; witte plekken gelijk als Adelk, zijn 
' voorzien. Word in ’t Latijn gehee- 
ten PULMONARIA , of ook SlMPHTTUM MACUCO- 
sum : in het Hoogduytfch Lungenkraut : in het 
Franfch Herba aux Poulmons : in het -ItaUaanfch 
PoLMONARIA. 
Vier ver- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier 
foorten^ vcran( ^ er ^J^ e forten ; te weeten : 
I. Pulmonaria flore purpureo, of Longekruyd 
met een purpure Bloem. II. Flore albo , of met 
een witte Bloem. III. Maculosa maxima, of^eer 
groot Longekruyd , met fchoone. wit-geplekte Bladeren. 
IV. Pulmonaria macuiosa Gallorum, of Lon- 
genkruyd der Franfche , met aardige bonte Bladeren. 
Al te zamen zijn ze van eeven de zelve Bouwmg en 
Waarneemtng. 
Grond. Zij beminnen een gemeene , zoo wel zandige als 
andere , doch welgemcftte grond : een opene , vrije, 
bequaam ter Zon geleegene , en ook een fchaduw- 
achtige plaats ; met veel Water. Blijven eenige ja- 
rcn lang in ’t leeven. Verdragen felle koude , en al- 
lerley andere ongelcegentheeden der Winter , zonder 
fchade. * 
Zaad. Gceven ook ieder Zomer volkomen rijp Zaad; ’t welk 
met een wallende JVlaan van Maert of April, niet bo- 
ven een ftroobreedtc diep gelegt , de aarde moet aan- 
bevolen zijn. Niet alleen hier door worden ze vermee- 
nigvuldigd, maar ook aangewonnen door hare aangewaf- 
fene jongen; welke men met de gemelde Maan in April 
Aanwin- van 0H ^ e afneemt, en verplant. Als ze een tijd lang 
ning. op eene plaats hebben ftil geftaan , zijn ze zeer be- 
geerig, om verzet te worden in een op nieuws om- 
gefmeetene en welgemcftte grond. Zonder daytng 
komen ze ook wel van zelfs genoeg voort uyt het 
neergevallene Zaad ter plaats daar ze eens geplant zijn. 
Groot Het deer groot Longekruyd, voorgefteld onder Num. 
Longe- Tir. , of PULMONARIA MACULOSA MAXIMA, heeft 
^ruy me zcer f c h oone , wit geplekte, ouk lichten donker-groen 
fchoone bonte Bladeren; zijnde, gelijk die van de andere ibor- 
wit-ge- ten, fcharp en rafiw ; een geheele voet, wat min of 
deren 6 B ' a " meerc ^ er > ^ an § > voor drie vingeren breed , en daar in 
een fpits punt eyndigende; doch hoe lager , onder na 
de Wortel toelopende, hoe fmaller, en gelijk als plat op 
de aarde neerlcggende. Ook veel grooter, en blauwer; 
daarenboven wel geheel bleek-roode onder de blauwe 
vermengde, hier en daar aan de Stoelen in April zwAIay 
voortkomende Bloemen. 
Ruyg Het Pulmonaria maculosa hispida, of Ma- 
Longc- ^ culosa Gallorum, ruyg L‘ n^ekruyd , of Longo- 
Longe- 0t h: H y^ der Frantpoifen , heeft aardig-bonte Bladeren, uyt 
kruyd der een veelvoudige, dunne, flegte, teedere , regt in de 
Franjoi- aarde necrfchietende , van binnen witte , van buyten 
fen - bruyn- of bleek-zwart-verwige Wortel , ieder Voorjaar 
in ’t laatftc van May zoo meenigvuldig en digt op mal- 
• kander gefteld , datze de eene de ander fchijnen als 
Gedaante voort te ftoten , te voorfchijn komende. Van een 
der Bladc- kluchtige en bevallijke aanfehouwing zijn ze; bekleed 
rcn ’ met een ruyge witte wolhgheyd ; zoo zeer, datze, als ze 
84Ö 
uyt de aarde voortkomen , eerft als gantfehelijk wit-ruyg 
worden gezien; doch daar na in grootte toencemende, 
verminderd dceze ruygheyd. De grootte deezer Blade ■* 
ren is ongelijk; en de grootfte zijn een vinger lang, een 
lid van een vinger, wat meer of minder, breed: in ’t 
midden op het breedfte; van daar allenxen fmaller wor- 
dende, en voor in een fpits punt eyndigende ; doch 
daar niet zoo veel als na beneeden : aan beyde de zijden 
fpits, niet diep , getand: niet dik van fubftantie: bo* 
ven bleek-groen van verwe, en aldaar wonderlijk ver- 
cierd met zeer veele uyt den geelen bruyne , of zwart- 
groene plekken en ftreepen : onder uyt den groenen 
eenverwig-blauw : ruftende op langachtige ruyge 
Steelt jens : altijd regt omhoog ftaande, en in ’t mid- 
den begaaft met een regt-doorlopende groote Ader ; 
waar uyt verfcheydene kleyne opwaarts ter zijden voort- 
fpruyten. 
Uyt der zelver middenftc Hert worden voortgebragt Geilalte 
eénige ronde , bleek-groene , ontrent een maatvoet der Blo*, 
hoog opfehietende teedere Steden, boven gemeenelijk mei1, 
in twee of drie deelen gefcheyden : waar op in ’t laatfte 
van May de Bloemen zich vertoonen; tamelijk-groot , 
fchoon-geel van verwe, zonder eenige reuk. Beftaan 
uyt veele langwerpig-fmalle , en alleenlijk boven een 
weynig ingefneedene Bladert jens, in ’t ronde gefteld; 
van binnen voorzien met veele Veedeltjens. Vijf, zes 
of zeeven dagen lang blijven ze goed. In grootte, ge- 
daante, en ftelling zijn ze die van het Hieracium fuave 
rubente flore Fabii Columna, of Havikjkruyd met een 
liefltjk^roode Bloem des Heeren Fabii Columns , 
niet ongelijk. Eyndelijk vergaan ze in haar zelven, en Zaad. 
bewaren in een ruyge wolachtigheyd een zwart, dun 
en langwerpig Zaad , als ’t rijp is geworden. 
KRACHTEN. 
L Ongekruyd , of Pulmonaria , is verdroogendc , nurmtti 
te zamentrekkende, en afvagende van aart. bijl. vianu 
In Wijn gezoden, en daar van ’s morgens nuch--^’ 37‘* 
teren een Roemer met Zuyker gedronken, of het uyt- 
geparftte Zap met Zuyker en Wijn ingenomen , of ook DoJ. l.y. 
het Poeder der gedroogde Bladeren met Wijn of ander c - ‘ 6 - 
Nat gebruykt, verfterkt het Hert; geneeft de gebree- 
ken en verftopthejd der Longe: ook de Wonden, vuyle iobtl. I. 1. 
gedwcllcn, en de dweerende Navelen : ’t welk ook dcf°l- 693. 
laderen verrichten, gefloten en daar op gelegt. De ge- 
melde drank_ is zeer goed voor de geene die de Teering 
hebben , en ftilt het Bloedfpouwen. 
CCCC HOOFDSTUK. 
WILDE DRAGON. 
Iet alleen dus in het Neederlandfch , Namen, 
maar ook van zommige wilde Bi r- 
tham , en wild Tandkruyd ge- 
noemd : in het Latijn Pr AR mica 
^ VIM GARIS, PyRETHKUM SYLVESTRE, 
S en Dra co sylvestris : in ’t Hoog- 
duytfch wilder Bertram : in het Franfch' Pyre- 
thre SAUVAGE : in ’t ItaUaanfch sternutllla, en 
Ptarmica. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Drie on- 
ondcrfcheydene foorten ; namentlijk : derfchey- 
I. Ptarmica vulgaris folio crënato , of foor4 
wilde Dragon , met gekartelde Bladeren. II. Folio 
non crenato , of met flegte Bladeren. III. Ptar- 
mica flore plt NO , of wilde Dragon met dubbele 
Bloemen , van een bevallijke aanfehouwing. Al te za- 
men zijn ze van de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede gemeene, zoo wel fteenigc als Grond, 
zandige, doch welgemcftte grond ; een fchaduwachti- 
ge, ook een opene, vrije plaats, en veel Water. 
G g g 5 Gccvcn 
