Wanneer 
belt. 
Hoe in de 
Winter te 
bewaren: 
en weer in 
te zetten. 
Wilde 
Knol. 
Raapzaad. 
Raapoly. 
Camertir. 
1.1 C. 2b'. 
Lufit.l.i. 
tnarr. ioj. 
Gal. lib. 6. 
Simp.Mti. 
Tuchf.hifi. 
ïl.c.y,. 
Diofc. I. a. 
€. I34. 
hurantes 
hifi. Plant, 
fat. 38Ó. 
Tragus l.i. 
e . 61. 
Naraen.en 
oorfprong 
uyt een 
zonderlin- 
ge zeld- 
zaamheyd. 
849 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 850 
in 'x. Italiaan fch 
Zij krijgen hare lieflijkheyd en aangename zoetig- 
heyd teegens de Winter , wanneer het koud word ; 
want de vochtigheyd verlaat dan de Bladeren, en be- 
geeft zich na de Wortel. 
Het befte Zaad word gewonnen van de aldergroot- 
fte, en van de geenc die verplant zijn geworden. Eer 
men ’t zelve zayd, moet men ’t drie dagen te vooren 
in Soetemelkjzxen weyken; want dan word de Vrucht, 
of Knol , dies te beeter. Met een volle Maan van No- 
vember moet men ze uyt de aarde opneemen, en (om 
de gcheele Winter door te konnen gebruyken ) in een 
kelder leggen , om voor de Korft bewaard te zijn. Dus 
blijven ze dies te langer goed. 
Ook moet men de geene , van welke men Zaad 
meent te winnen , met een volle Maan van Maert 
weer in de aarde zetten; in zulk een grond, als hierbo- 
ven aangeweezen is. 
De Napus sylvestris, of Rapum sylvestre, 
wilde Knol, is gantfeh niet dienftig om ter fpijze ge- 
bruykt te worden. Word derhalvcn met de ge- 
melde Maertfche Maan gezayd , enkelijk om haar 
Zaad 5 wil , genoemd Raapzaad-, waar van de Raap- 
oly word gemaakt ; en waar toe zij genoeg be- 
quaam is. 
KRACHTEN. 
R Zpen, Knollen , of in ’t Latijn Rapa, zijn vocht 
in den eerften graad, en droog in den tweeden; 
ook afvagende van aart. 
Op allerley wijzen, gekookt, of gezoden, zijn ze 
aangenaam voor de Maag. Geeven aan ’t Ligchaam 
een matig en goed Vocdzel. Vermeerderen het Zog 
in der Vrouwen Borfien : defgelijks het Zaad. Verwek- 
ken goed Bloed , en een helder Gedicht. Zijn goed voor 
de Borft, de Keel, en teegens. den Hocjl. Verzachten 
alle inwendige deden des Ligchaams; maar veroorzaken 
ook Vinden. 
De jonge Bladeren van Knollen , of Rapen , in Wijn 
gekookt, en zoo gegeeten, ook van decze Wijn ge- 
dronken, drijft het Mater uyt de Blaas voort , en is 
dienftig voor de geene die van het Graveel gequeld 
worden. 
De Rapen zelfs , gezoden of gebraden zijnde; dan 
gclegt op vemeerde , vemworene , of verkonde Kak- 
hielen , brengen de zelve weer te regt. Gebraden, cn 
heet gedaan op de qualijk^geheclde Zeereu ; de al te 
haajl toelopende vuyle Wonden, en opene gaten, openen 
de zelve weer. 
Een halve Drachma Knol- of Raapzaad , met Wijn 
of ander Nat ingenomen, doed de Makelen en Kin- 
derpokjens uytflaan. ’t Zelve Zaad is droog en warm 
van aart; ook afvagende door zijne bitterheyd, ope- 
nende, verteerende, en verweekende. 
Met Meede gcbruykt, doed veel goeds den gee- 
nen, die vergif in ’t Ligchaam heeft gekreegen. De 
Oly van Rapen, rauw, of ongezoden zijnde, de kin- 
deren ’s morgens nuchtercn ingegeeven , dood en jaagt 
uyt de Wormen. 
CCCCVII HOOFDSTUK. 
ZONNEDAUW. 
En kleyn , aardig, en wonderlijk Ge- 
was, hebbende in de Zomer, bij het 
aldcrhelderfte en heetfte Weer op den 
dag , de meefte Dauw of vochtigheyd 
op hare Bladeren , zoo datze daar 
van blinkende worden gezien ; en heeft 
ter dier oorzaak in het Neederlandfch dien naam beko- 
Word in ’t Latijn geheeten Rossolis , Ro- 
, en Drosium recentiorum: in het Hoog- 
men. 
RELLA 
duytfch Sonnentaw, ook Sindauw : 
Rugiada del Sole. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Drie on- 
veranderlijke foorten ; te weeten : derfchey- 
I. Rossolis folio oblongo, of Zonnedauw met 
een langwerpig 'Blad. II. Folio longissimo , of 
met een geheel lang Blad. III. Rossolis folio ro- 
tundo , of Zonnedauw met een gantfeh rond Blad. 
Alle zijn ze van ecven de zelve Bouwing en Waar- 
neeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een gemeene, zan- Grond, 
dige , zoo wel met twcc-jarigc Paerdcmift voorziene , 
als ongemeftte, doch luchtige en vochtige grond : een 
opene, vrije, wel ter Zon gcleegene plaats, genoeg- 
zaam van alle onkruyd gezuy verd ; en veel Water. Blij- 
ven gemeenelijk drie jaren , en niet langer , in ’t ke- 
ven. Verdragen geduldig felle Vorfi , en alle andere Zaad< 
ongeleegentheeden der Winter. Geeven in den Herfft 
volkomen rijp Zaad: ’t welk met een waflende Maan 
van April in een Pot, niet diep, hol en luchtig gezayd, 
ook van een gedurige vochtigheyd verzorgt moet zijn. Aanwin- 
Alleenlijk hier door konnen ze aangewonnen en ver mee- nin £* 
nigvuldijfd worden. 
Als men decze Planten uyt het wilde halen , en eerft Doe wilde 
in de Hoven opqueeken wil, zoo moet men de zelve |? la " lcn in 
uytfteeken met een ronde klomp aarde daar aan zit- 0 p t ° vcn 
tende , op dat de M’ortel niet gerept, haar Loof niet quccken. 
befchadigd worden mogt. Dan moet men ze voorts 
voorzichtig planten in een Pot , gevuld met de voor- 
genoemde grond ; ook wel met Water onderhou- 
den : zoo zullen ze eenige jaren lang goed blijven; ech- 
ter niet altijd. 
K RACHTEN. 
Onnedauw , of in ’t Latijn Rojfolis , is heet en Vuranus 
droog in den derden graad ; ook fcharp ; een Flanu 
weynig te zamentrekkende, rijpmakende, ver - foL ’* ou 
dunnende, vcrdeelende, en afvagende van aart. 
In Wijn gekookt , of gediftilkert , en daar van Lobel. 1. 1 . 
gedronken , neemt wech de verfloptheyd, de Fluymen, f° l ' 9 8 * 
cn andere gebrccken der Longe. Jaagt uyt alle taye , 
fchadelijke vochten , en verquikt de Geejten der Oude 
Lieden. 
De Bladeren gefloten , met wat Zout vermengt , d 0 J. ƒ. f y. 
en zoo op de Huyd gelegt , verzeeren de zelve, en c -'7- 
doen’er, door hare brandende fcharpheyd, Bladeren en 
Bleynen op komen. 
Z C 
i 
CCCCVm HOOFDSTUK. 
WONDERBOOM. 
■$3^Ê?Us in het Neederlandfch , maar ook Namen. 
van veele Mollekruyd genoemd , 
om dat deeze fchoone, bezienswaar- Vcrdi gt- 
dige Plant de Mollen zou konnen ver- zeI ‘ 
drijven ; doch de daaglijkfe ervarend- 
heyd leerd ons regt het teegendeel ; 
zoo dat dit voorgeeven voor een ver- 
digtzel moet gehouden worden. Word in ’t Latijn gehee- 
ten Ricinus, PalmaChristi,Cataputia major, cn 
Pentadactylon: in ’t Hoogduytfch Wunderbaum, 
of ook Creutzbaum : in het Franfch Palme de 
Christ : in het Italiaan fch Ricino , Mirasole 
Girasole; cn Catapoccia maggiore. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vijf ver 
vijf veranderlijke foorten ; te weeten : anderlijke 
I. Ricinus major Americanus cceRULEus , foorten - 
of groote Americaanfche Wonderboom met een bleek- 
blauwe Stam en Steden. II. Ricinus Americanus 
major RUBICUNDUS, of groote Wonderboom uyt A- 
merica met een neer fchoone Bloed-roode Stam en Stee- 
len'. 
