8ji 
len. UI. Ricinus Americanus minor cceru- 
leus , of kleync Vlinderboom uyt America met blau- 
we Steelen. IV. Ricinus Americanus minor ru- 
bicundus, of kleync Americaanfche Bloedroode Won- 
derboom, van een zeer bevallijke aanfehouwing. V. Ri- 
cinus Americanus minimus, of alderkleynjle Won- 
derboom uyt America. Al re zamen zijn ze van eeven de 
zelve Bouwing en Waarneeming. 
Grond. zij beminnen een gemeene, zandige, luchtige aar- 
de , met een gedeelte twee-jarige Paerdemift , een 
weynig een-jarige Hoendcrdrck , en het Mol der ver- 
rotte Boombladeren doormengd : een vrije , war- 
me, wel ter Zon geleegenc plaats, voor alle koude 
Oojle- en Noordewmden befenut ; en tamelijk veel 
vochtigheyd. 
Hoe op te Zijn teeder van aart. Konnen de koude, en kou- 
quccken. de Herfftreegenen deezer Landen , veel min eenigc Torjl 
verdragen. Moeten derhalven met een waflende Maan 
van April in Potten gezayd ; gantfehelijk niet ver- 
plant , ook niet meer dan een alleen in elke Pot gelaten 
worden, vermits de veelhcyd en grootheyd harer Wor- 
telen. Dus gehandeld , geeven ze , inzonderheyd de 
Minor, of kleyne, laat in den Herffi, doch de Ma- 
jor, of grootc, zelden, in onze Landen volkomen rijp 
Zaad , en verderven dan al langzaam: alhoewel ze in 
America en andere heetc Landen , van naturen eenige 
Wkfd j aren * an 8 ‘ n ’ c l ceven blijven. Ook heb ik eens (in 't 
om dc * ï aar I<J 5 9-) eene (zijnde een kleyne foort) binnens huys 
•Winter tamelijk droog, en op een matig-warme plaats, waar 
over tc in niet als bij vriezend Weer word gevuurd, de gehee- 
en daar ’ * c ^ mtcr over bewaard, en welgefteld overgehouden; 
vati Zaad geeyende in ’t midden van de volgende Zomer een goed 
bekomen, en in alles volmaakt rijp Zaad: ’t welk op dc genoem- 
de tijd de aarde aanbevolen zijnde, wederom voor de 
Winter zijn volle volkomentheyd verkreeg: en van dit 
quam weer ander, eenige jaren vervolgens achter mal- 
kander, zijnde nu wel half of meer den aart onzer Lan- 
den en Lucht alreeds gewoon geworden. 
Groote Het Ricinus Americanus major rubicun- 
b^m^u” t DUS , l roote Wonderboom uyt America, met een 
en Steelen , is een zeer fchoon Gewas. 
met bleek- blijft, in onze koude Neederlanden in een Pot geplant 
roode zijnde, niet meer als twee jaren lang in ’t leeven; doch 
Steden! Ian S er in America , als ’t natuurlijk Gcboorte-gewcft 
van ’t zelve. Krijgt uyt een teedere , veelvoudige , 
bleek-wit-vcrwige Teezelwortcl een eenige Steel-, vijf, 
zes , zeeven , en ook meerder voeten ( na geleegent- 
heyd van dc warmte der jaarstijd ) in eene Zomer op- 
Stcclcn. fchictcndc. Is een duym , en ook meerder , dik ; 
in ’t ronde bij ieder voet van de Steel des Blads als 
met een dunne , doch verheevene Ring omvangen ; 
vercicrd met een zeer fchoonc, Bloedroode, en hel- 
der-blinkendc verwe ; van binnen hol , en daar Lids- 
wijz.e voorzien met eenige digte affebeydingen , tee- 
gens welke ieder Blad uytwcndig heeft gezeeten, op 
zulk een wijze als in ’t Riet word gezien. 
Befchrij- Aan welke in ’t ronde, twee, drie, vier, en ook 
vmg wel meer vingeren breedte boven malkander, beziens- 
waardige Bladeren groeyen , ruftende op zeer lange , 
tamelijk dikke, van binnen holle, van buyten fchoon- 
rood-verwigc-SVeriff»; van boven begaaft met vier kley- 
ne , Navels -wijze geftclde Knopjens ; eene der zelve 
van dc ge- digt bij de voornaamftc Stam zittende; de tweede 
ftalte der een weynig daar van daan ; en dc twee andere digt 
a eren. p,jj malkander onder het Blad te zaamgevoegd ; zijn- 
de in ’t ronde zeer groot, boven donkcr-goen van ver- 
we, een weynig blinkende; van onder wat bleekcr, 
of lichter-groen : aan de kanten Zaags-wij^e , zeer 
net, doch oneffen, Getand; gemeenelijk in neegen dee- 
len tamelijk diep ingefneeden ; van welke in ’t mid- 
den de bovenfte dc grootfte , de onderfte naaft aan 
dc Steel dc kleynfte vallen. Ieder deel heeft een 
dikke rood-verwige Ader , onder veel zichtbaarder als 
boven; uyt welke andere klcyner voortfchicten , aan 
851 
dc randen uytlopende : zeer vlak of plat en fl’jf uyt- 
gefpannen , op de wijze van een hand opwaarts ge- 
keerd leggende ; of ter zijden , ook van vooren en 
achteren afhangende: niet hard, maar zacht van aart, 
en zwaar van reuk. 
TufTchen welke dikmaal een of twee Zijdetakjens 
in t bovenfte gedeelte voortfehieten : uyt wiens inwen- 
dige Hert zoo wel , als uyt ’t bovenfte van de voor- 
naamfte Hertfieel , een hand lang zijnde, en een vin- 
gcr-dikke rood-verwige Steel in de Maand Augufius of 
September word voortgebragt ; aan welke in ’t onder- 
fte Tros-wijze digt aan malkander eenige Knoppen han- DerKnop- 
gen aan korte Steelt jens , beftaande uyt vijf roode en P en - 
voor fpits-toegaande Bladert jens : houdende inwendig 
zeer veele , hoog in ’t ronde uytfteekende , digt te 
zamengevoegde, uyt den geelen bleek-verwige Mofch- 
achtige Knopjens : welke , na drie dagen in hare kracht 
opengeftaan te hebben , haaftelijk in haar zelvcn ver- 
gaan , en op dc aarde neervallen : boven haar latende 
een Druyfs-wijze te zaaragevoegde, en boven fpits op- 
gaande Tros , houdende in ’t ronde veele zeer fchoon - 
hoogrrood-verwige, gemeenelijk drie bij een geftelde. Der BIop,- 
regt om hoog gekeerde, en als uyt een wolachtige ftof racn * 
beftaande Teezeltjens , of Staart jens , de Blecmen uyt- 
beeldende. Welke niet afvallen , maar op de Zaad- 
knoppen blijven zitten, en daar met de Knoppen groorer 
worden; tot dat dc zelve cyndelijk (een duym dik • 
geworden , driehockig-rond , neerwaarts gekeerd han- 
gende , blcek-blauw-vcrwig , en met veel Staart jens Zaad. 
rondom kluchtig voorzien ) hare volkomcnc grootte 
verkreegen hebben: elk van haar in zich bevattende drie 
groote, langwerpige, pIatachtig-rondcZ,mfc», vaneen 
zwarte verwe, en gcfpnkkeld met veele blceke Jhppelen , 
Marmers-wijze. 
KRACHTEN. 
W Onderboom , of Ricinus, is warm en droog, in Durant. 
’t laatfte van den tweeden graad. bijl. riant. 
Dc groene Bladeren op der Trouwen Borflen fö’ W 
gelegt, doen het Zog in de zelve vermeerderen : maar 
in tccgendeel , op de Schouderen gebonden , ’t zelve 
verminderen. 
De zelve Bladeren gefloten , of ’t Poeder der ge- Hoi. 1. ia.' 
droogde Bladeren met Meel van Garftenmout ver- 4,11 * 
mengt , en op de gezwollene Borjlen gedaan , verbeete- 
ren die weer, en brengen ze te regt. Verteeren ook de 
brand der Oogen. 
Dc Bladeren alleen, of ook met Edik, van buyten 
gelegt op ’t ld 'ildvuur , de Roos , en diergelijke gebree- 
ken , verteeren , en geneezen ze. 
Zeeven korlen van ’t Zaad met Anijs gefloten , en Gal. 1.7. 
met Wijn ingenomen, beroeren ’t Ligchaam, en doen 
t purgeer en , ook zomtijds braken ; met uytdrijving ' 2 ‘ 
van dc Galachtige en waterige vochten. Is derhalven 
dienftig voor alle Geel- en Waterzuchtige. 
DcO/y, uyt dit Zaad gepar ft , is zeer afvagende en Mntth.l.^. 
drogende van aart. Doed ter dier oorzaak de hdteeke- c- ij8. 
nen vergaan : geneed de zeerenen fihurftheyddesHoofds ; 
ook de verhitting des Aerdsdarms. 
CCCCIX HOOFDSTUK. 
RHAPONTICUM. 
aardig en fraey Gewas , zoo wel Namen, 
het Nccderlandfch als Latijn dus 
ïoemd , maar ook van zommige 
iNTicA Radix, en Rhabarba- 
rM ( alhoewel het de regte Rhabar- 
r niet is , volgens ’t geen wij hier 
vooren hebben aangeweczen) , na de Rivier Rha, aan 
welke kant dc zelve overvloedig veel grocyd , gelijk 
H h h z Am- 
Wonderboom. Rhaponticum. Muysdoorn. 
