fouten 6 bijzondere foorten; namentlijk : 
I. Rhaponticum majus roLto Helenïi , of 
groot Rhaponticum met 'Bladeren van Alantwortel. 
II. Rhaponticum Helenii folio minus, of klejn 
Rhaponticum, met Bladeren van Alantswortel. Beyde 
zijn ze van de zelve Bouwing en Waarneemmg. 
Grond. Zij beminnen een goede, gemeene, zandige aarde; 
doormengd met een weynig twee-jarige Pacrdemift , 
cen-jarigc Hoenderdrek, en ’t Mol van verrotte Boom- 
bladeren : een vrije , warrite , wel ter Zon geleegenc 
plaats ; en matige vochtigheyd. Blijven lange jaren 
in ’t leeven. Gcevcn in deeze Gewcften ieder Zomer 
Zaying. Bloemen, maar noyt eenig volkomen Zaad. ’t Welk 
men , als men ’t uyt hectc Landen heeft bekomen , in 
een Pot, gevuld met de gemelde aarde, met een waf- 
fende Maan van de Maand April , een halve vinger- 
breedte diep, moet leggen. Daar na opgekomen zij n- 
• de, brengen ze niet voor ’t derde jaar daar na voor de 
cerfte maal hare Bloemen te voorfchijn. 
Hoe in dc Ongceme verdragen ze veel koude Herfftreegenen , 
Winter 0 f ft cr k c y or ft , buyten blijvende. Moeten derhal- 
neernen. ven °P genoemde tijd, en met dc gemelde Maan , 
in Potten geplant zijnde, in Ottobcr binnens huys wor- 
den gebragt , op eén luchtige bequame plaats, waar 
in niet anders als bij vriezend Weer word gevuurd : 
gedurende de gehecle Winter met flegts een weynig 
lauw Rccgcnwater van boven begoten : en niet voor 
in ’t laatfle van Macrt , of ’t begin van April, na ge- 
leegcntheyd van de bequaamhcyd of onbequaamheyd 
des tijds , met een aangename Lucht en zoete Reegen 
weer buyten gefteld ; dan noch genoegzaam voor kou- 
de nachten , en veel vochtigheyd , bewaard of gedekt 
zijn. 
KRACHTEN. 
R' 
Haponticum is verwarmende, te zamentrekkende, 
en dikmakende van aart. 
Mat tb. /.j. ■*" Twee Drachmen van deeze gedroogde Wortel 
c. i. met Wijn of ander Nat ingenomen , flopt het Lig- 
b'wfc. 1. 3. chaam. Verflcrkt echter de Maag: verbeeterd de gc- 
f ' x ‘ breeken der Leever, Milt en Borft. Is goed teegens’t 
Colijk., de fmerten der Nieren en der Blaas: voor de 
Kortadcmhcyd , fpanning des Herten , Heupenpijn, Op- 
Bur artes ftijging der Moeder ; de Bloedfpouwing : de Roode- en 
alle andere Buykloop : dc inwendige Breuken of Ouet- 
Lobel. 1 . 1 . zeuren ; gekr ompent en gefpannene Zcenuwen ; de beet en 
foi. iss- en ft teken der Slangen, Adderen, en anderer giftige Die- 
ren. 
Gal lib. 8. De zelve Wortel gefloten, met Edik vermengt, en 
Simp.Med. dan gelcgt op blauw-geflagene of gevallene plaatsen , 
quade Schurftheyd, en de fproetelen der Huyd , verdrijft 
en geneeft de zelve. 
CCCCX HOOFDSTUK. 
MUYSDOORN. 
Alt kleyn, flceds groen-blijvend Gewas 
l) word in het Necdcrlandfch niet al- 
[ leen dus, maar ook van vcelc Stee- 
» kende Palm genoemd. In het La- 
? lijn geheeten Ruscus , Bruscus , 
? Myrtacanta, en Spina Murina: 
in het Hoogduytfch Mausdorn , Mueszdorn , en 
BruoscH: in het Franfch Brusc: in het Italiaanfch 
Rusco, Brusco, Mirto salvatico, en Pongi- 
853 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 854 
Amm'ian. Ammianus MarCellinus getuygd in ’t twaalfde 
ii.trcell. Boek_z,ijner Hifioricn. Dc gemelde Rivier Rha vlocyd 
lib. bijl. iz. van Noordfche Gebergten, welke dc naam van Mon- 
tes Hyperborei voeren , door Sarmatien tot in de 
Cafpifche , of Hyrcanifche Zee, van zommige gehee- 
ten de Turkfchc. De Italianen zeggen in plaats van 
Rhaponticum , Rheupontico , of ook Rhapon- 
ÏTCO. 
Twee bij- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
Deeze Plant bemind een goede, gemeene, zoo wel Gron< *- 
zandige als andere, doch wel gemcfltc grond : een war- 
me, vrije, bcquaam ter Zon gcleegene plaats ; en vee- 
le vochtigheyd. Geeft in deeze onze Gewcften noyt 
Bloemen, veel minder eenige Vrucht. Is hard van na- 
tuur. Kan geduldig en zonder eenige fchade verdra- 
gen fterke Vorjl, en alle andere ongcleegcntheeden der 
Winter. Blijft lange jaren in ’t leeven. Word ook Aanwin* 
hier alleenlijk aangewonnen en zoberlijk vermeenigvul- niag. 
digd door hare langzaam aanwaflende Wortelen: welke 
men in April van de oude affnijd, en met een wafTcndc 
Maan verplant. 
KRACHTEN. 
D E Wortelen van Muysdoorn , of Rufcus, welke Aart. 
meeft worden gebruykt, zijn droog in den eer- 
ften , warm in den tweeden graad ; fijn van ftof, 
en dun van deelen. 
In Wijn gezoden, en daarvan ’s morgens nuchte- Biofc.l. 4.' 
ren een Roemer gedronken , verdrijft de Geelzucht ; £ V^ 5, l 
opend de verftoptheyd van het Ingewand , en aller in- c '[^ 7 . * 4 ’ 
wendige deden: jaagt ’t Water van de Blaas uyt; ook Bod. 'l. 16. 
de Steen, en ’t Graveel der Nieren t is goed teegens de 
Koudepis , en de Hoofdpijn. Doed de taye Fluymen , 
en Slijm , op de Borft en Longe hangende, rijp wor- 
den , en voortkomen. Verwekt ook der Vrouwen 
Alaandftonden. 
Eeven ’t zelve vermogen ook de Bladeren , en de 
Zaadbezièn , gcpulverizccrt, en met Wijn ingenomen; 
doch werken zoo krachtig niet. 
Het uytgeparftte Zap der Bladeren neemt wech de 
ftanl^ cn dc onzuyverheyd van de Mond, daar meê ge- 
fpoeld zijnde: geneeft ook dcAfond-wonden en verzee- 
ringen. Het zelve Zap met Melk gemengt en aan 
de O ogen geftreeken , maakt een klaar Gedicht : jaagt 
ook uyt dc Oogcn wech allerley bij geval daar in geko- 
mene onrtynigheyd. Eeven dit Zap met wat Zuyker in- 
genomen , doed het Bloedfpouwen ophouden. 
Het Poeder deezer gedroogde Wortelen gclegt op ou- 
de Wonden, in welke vujl vleefch groeyd, verteert het 
zelve , cn geneeft de verzeering. 
De taye Takken van dit Gewas gebruykt men in Ita- Bod. 1. 26. 
Hen, om 'Beczemen van te maken. Zommige han- '‘• 4- <’> ai- 
gen ze aan ’t gezouten gerookt vleefch , om , weegensde 
ftcekende Bladeren, Muyzen, Ratten, cn inzonderheyd 
de Vlcermuyzen daar van te weeren. 
CCCCXr HOOFDSTUK. 
R U 
E. 
Y een ieder genoeg bekend ; cn van Namen, 
veele in ’t Neederlandfch ook Wyn- 
Ruyt genoemd. Word in het La- 
tijn en Italiaanfch geheeten Ruta : 
in ’t Hoogduytfch Raute, of Wein- 
raute : in het Franfch Rhue ofRuE 
de Jardin. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drieb rieoh- 
ondcrfcheydene foorten ; te weeten : derfchey- 
I. Ruta vulgaris, of gemeene Ruyte. II. Mon- °° r * 
tana Lusitanica, of Bcrg-Ruyte uyt Portugal. III. 
Ruta Montana tenuifolia , of Berg-Rnyte met 
teedere Bladeren. Niet alle zijn ze van eenerley Bouwing 
en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, on- Gr ° n( k 
gemeftte , doch met een weynig Mol van verrotte 
Boombladeren doormengde grond: een vrije, warme, 
luch- 
I 
