85 j Rüyte. Harmala üyt Syrien. Serpentstong. 
Gemccnc 
Ruyt. 
Grootcn 
ouder- 
dom , en 
hoog- op 
wailing. 
r-fipu-7. 
Aanwiti- 
ning. 
Portugal- 
fche berg- 
Ruytc. 
Hoe waar 
te nee- 
nien. 
luchtige , wel ter Zon geleegene plaats, en niet te veel 
vochtigheyd. 
De Ruta vulgaris , of gemeene Ruyte , blijft 
veele jaren in ’t leeven : ja word eyndelijk zoo oud , 
dat ze in warme Landen de hoogte van een gemcenc 
Boom bekomt. De vermaarde Joodfche Gefehiedfchrij- 
ver Flavius Joshphus verhaald in ’t tweeentwintig- 
Jie Hoofdjluk_ zijns zeevenden 'Soeks van de Joodfche 
Oorlogen en de verwoefiing der Stad Jerufalem , dat in ’t 
Kaftcel van de Stad Macherus een Rttyten-plant heeft 
gegroeyd, zoo hoog en dik, dat geenen Vijgenboom de 
zelve daarin overtrof; of anders, zoo groot als onze ge- 
meene Karffeboomen zijn. Koning Hcrodes had ze hier 
in den aanvang zijner Regeering geplant. Als hij nu 
daar over de tfeventig jaren lang had geftaan , en noch 
in een krachtige wclftand zich bevond, hebben de Joo- 
den, bij de verwoefting deezer Plaats, dit treflijk Gewas 
afgehouwen. 
Deeze gemeene Ruyt geeft ieder Zomer volkomen 
rijp Zaad. Verdraagt fterke koude , en allerley ande- 
re ongeleegenthecdcn des tijds. Word ook alleenlijk 
vermeenigvuldtgd door ’t gemeldde Zaad ; ’t welk met 
een wallende Maan van Oftober in een Pot ; of met 
een waflende Maertfche Maan in de grond des Hofs, 
ruym een ftroobreed diep , hol en luchtig word ge- 
zayd. 
De Ruta Montana LusiTANtcA , of Portttgal- 
fche Berg- Ruyte , is van een teederen aart ; zeer krach- 
tig of zwaar van reuk. Kan in deeze onze Geweften , 
buyten blijvende, de koude der W'inter op geenerley 
wijze verdragen. Moetderhalven, in een Pot geplant 
zijnde, gewagt worden voor veele zoo wel Zomerfche, 
als koude Herfjlreegenen : in ’t begin van Oftober bin- 
nens huys gebragt zijn , op een luchtige plaats, zonder 
eenig Vuur, doch ook zonder tochten en luchtzuygin- 
gen : maar alleen eenmaal met zeer weynig Water van 
onder voorzien ; en niet voor in ’t laatftc van Maert , 
of veel beeter in ’t begin van April , met een aan- 
gename Lucht en zoete Recgen , weer buyten ge- 
field : dan noch wel gedekt en bewaard worden voor 
Sneeuwige vochtigheyd , koude nagten , bayrige en 
febrale winden. 
De Ruta Montana tenuifolia, of Berg-Ruy- 
te met fmalle dunne Bladeren , is zeer tceder van na- 
tuur. Kan in deeze Geweften ’s Winters noyt over- 
gchouden worden, wat voor mocyte men ook daar toe 
aanwend. Dan noch niet weer vernieuwd of aangr.von- 
nen zijn, als alleenlijk door haar Zaad , uyt heetc 
Landen herwaarts overgezonden : ’t welk met een waf- 
fende Maan van udpril, niet boven een ftroobreedte 
diep , in een Pot moet worden geZayd , en niet ver- 
plant. 
KRACHTEN. 
D E gemeene Hof-Ruyte , of Ruta vulgaris , is 
heet en droog tot in den derden graad; dun en 
fijn van deelen : daarenboven doorfnijdendc , 
fcheydcnde, verteerende en verdrijvende van aart. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken; de groe- 
ne Bladeren gegéeten ; of het uytgeparftte Zap met 
Wijn ingenomen, drijft uyt de Winden ; doed ge- 
makkelijk Wateren , en der Vrouwen Maandflonden 
voortkomen *. ftopt daar teegens de Buykloop : is goed 
voor de pijn der ’Sorjl en Buyk _, veroorzaakt door 
koude. Dcfgelijks voor de Hoeft, de Kortademigheyd; 
de fmerten van het Flerezijn ; de verftoptheyd Van de 
Milt en Longe ; de Opjlijging van de Adoeder , en de 
eerft beginnende Waterzucht. Dood de Wormen fcherpt 
cn verfterkt het Gezicht ; drijft uyt de Nageboorte, cri 
Diofc. 1 . 3. de doode Vrucht. Strijd teegens de Beft en allerley ver- 
*• P* gif: ook teegens de beet en en fieeken der giftige Dieren. 
’t Zelve verrichten de Bladeren , ’s morgens nuchtcren 
gegeeten met Okkernooten cn Vijgen. 
M 
Berg-Ruy- 
fmalle 
dunne Bla- 
Gal. lib. 8. 
Simp.Med. 
Matth. I. 3. 
c- 4E- 
Tim. 1 . 10, 
#.13. 
. Mcth. 
Mtd. 
Deeze Bladeren met Honig en Edik , of met Var- 
kens-reuzcl vermengt, cn allerley Schurft heyd, ofKrau- 
wagte, daar mcê beftreeken j geneeftze. 
Ruyte , of Wijnruyt , dagelijks, of dikmaal, ge- Femel. U, 
bruykt , verdroogd het Zaad , maakt de Mannen ' on - ’ 
vruchtbaar: verdroogd dcfgelijks de Adelzin der Vrou- 
wen borjlen. Zwangere Vrouwen daar van ectende , 
zouden hare Vrucht doen üerven. 
Het uytgeparftte Zap der Bladeren alleen, of met Seraphlibi 
Vrouwen Melk, of Honig vermengt, in de hoeken Sr,n P- 
der O ogen gedaan, verdrijft de fchecmenng cn donker- ca f‘ 
Wder zelve. ‘JLl.aj,. 
I wee oneen van t zelve Zap met Wijn ingenömen, Plant. cup. 
is goed voor de beeten der dolle Honden. Met Ceruys, S9 ‘ 
Edik, cn Oly van Roozen gelcgt op ’t Sprcnktvuur , 
de Roos ; alle andere voort hopende vuurtgheyd en Zee- /o/. 403. 
ren , verteerd de zelve. Met Oly van Roozen ver- 
mengt, en in de Ooren gedaan, verdrijft de hardhoo - 
rendheyd. 
Het Zaad van Ruyte gefloten, en met Wijn in- 
genomen , is goed teegens alle doode/ijl ^ vergif: droogc 
en reynigt de Moeder , de zelve hcrftellcnde in een • 
goede ftaat. 
Een Drachma, of ook wel twee, na gelcegenthcyd 
van de perfoon, van ’t zelve Zaad zeeven dagen na mal- 
kander gebruyktj helpt de geene, welke haar Hater met 
kpnnen maken , er. doed haar ’t zelve loffen. 
Oly van Wijnruyt met Wijn gedronken , verdrijft Trag.l.l. 
het Colijkj de pijn en Krimping der Darmen: verzacht r 2l \ , 
ook de hardigheyd der Milt. 
De Bladeren van Wijnruyt gc legt in een Bedftcede, ‘ 1 
of Leedekanten verdrijven uyt de zelve de Vlooyen cn 
Wandluyzen. 
Ruyte gelegt bij ’t eeten der Vogelt jens in hare Kou- 
wen, verquikt en genceft haar, alsze treurig, of ziek, 
of in ’t rUyen zijn. 
ccccxii hoofdstuk. 
R M A L A 
SYRIEN. 
iYns weetens met geenen anderen als Namert; 
dcezen naam in ’t Neederlandfch be- 
kend. Word in ’t Latijn met de zel- 
ve beteekening geheeten Harmala 
Syriaca. Schijnd een meedefbort van 
de Wynruyt te zijn. 
Bemind een goede, gemeene, zandige aarde, voor- Grond.' 
2icn met een weynig twee-jarige Paerdemift : een ope- 
nc, warme, wel ter Zon geleegene plaats , cn matige 
vochtigheyd. Vergaat niet haaft, maar blijft lange ja- 
ren in ’t leeven. 
Geeft in deeze Itoude Landen bij goede Zomers Blee. Hoedanig 
men , maar geen volkomen rijp Zaad. Is teedcr van indeWin- 
aart. Kan op geenerley wijze veel koude Hcrfftrecoencn ter waar 
of vriezend Wcèr verdragen. Moet derhalven , met te 
een waffende Maan van Zpril in een Pot ’t zij gezayd, 
’t zij geplant zijnde, in ’t begin van OEiobcr linnens 
huys gebragt; op een luchtige, geheel- of ook matig- 
warme plaats gezet; gedurende de Winter met een wcy- 
nig lauw-gemaakt Recgen water van onder in een Pan 
voorzien ; en niet voor in den aanvang van Zpril , met 
een aangename Lucht en zoete Recgen, weer buyten ge- 
field ; dan noch voor veel vochtigheyd bewaard, cn voor 
koude nachten Wel gedekt worden. 
H 
K R A C EI T E N. 
‘-Armala uyt Syrien , in het Latijn Harmala DlJ n - 
Syriaca ; is verdroogendc cn verteerende van ‘ ' r ' 
aart. 
Hhh j In 
