857 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen , III Boek , 858 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken, of het 
uytgcparftte Zap met Wijn ingenomen, doed gemakke- 
lijk -water lojfen ; alle taje vochtigheeden fcheyden : 
drijft uyt de Winden , en verwekt der Vrouwen 
Maandftonden. 
Camtrar. Het Zaad is warm in den derden graad , en fijn 
j )ioTc*t Van ^ ee ^ en * ’t Zelve kleyn gewreeven , en met Ho- 
c.j}.' 5 n *S> Wijn, Saffraan, ’t Zap van Venkel, en Gal van 
een Hoen vermengt ; dan in de Oogen gedaan , neemt’er 
de duyfterheyd van wcch, en verhelderd het Gezicht. 
Namen. 
Twee ver- 
anderlijke 
löorten. 
Hoe men 
ze in de 
Hoven kan 
aanquec- 
ken. 
Gcbruyk 
tot genees- 
middelen. 
CCCCXIII HOOFDSTUK. 
SERPENTSTONG. 
het Ncederlandfch dus , en ook 
7 cl van zommige Slangetong gc- 
oemd , om dat de Bladeren niet on- 
ygentlijk vertoonen de gedaante van 
e Tong eencr Slang. In het La- 
jn gehecten Sagitta, Sagittalis, 
Lingua Serpentis, en Serpentaria aquatica: 
in ’t Hoogduytfch PfeilkrAut : in 't Franfch Queve 
d’Arondelle. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
veranderlijke foorcen ; te weeten : 
I. Sagitta major aquatica, oï groote Serpents- 
tong. II. Sagitta aquatica minor , of kleyne 
Serpentstong. Beyde zijn ze van de zelve Bouwtng en 
Waarneeming. 
Zij groeyen van Naturen in lopende of ftilftaande 
Wateren ; gantfehelijk niet op eenige andere, of droo- 
ge plaatzen. Konnen derhalvcn zeer bezwaarlijk in de 
Hoven worden aangcyuccky ; ten ware men in de zel- 
ve een Gracht of Sloot groeve. Dan kan men ze met 
een waffende Maan van Zpril of May in de grond 
planten , en de Groef met Water vullen. Dus ge- 
handeld, waflenze dikmaal voort tot boven ’t Water, 
en krijgen hare volle volkomentheyd. Worden ook 
door fterke Korft niet lichtelijk befchadigd. Verliezen 
teegens de Winter hare Bladeren ; welke in’t laatflc van 
May weer te voorfchijn komen. 
KRACHTEN. 
S Erpentstong , of in het Latijn Sagitta acjuatica , is 
koud en vocht van aart , ook te zamentrekken- 
de. 
Het uytgeparftte Zap der Bladeren , of de gefto- 
tene Bladeren zelfs, gclcgt op de Roos, ’t Sprenktvuur, 
alle andere vtturigheyd of luizige zweer en, verkoeld en 
verteerd de zelve. 
CCCCXIV HOOFDSTUK. 
S E L F. 
Namen. j^/M^ ^^ Eder genoeg bekend , en van bijna 
a " e rnen ^ c ^ cn begcerig gebruykt; word 
Tg^a Sj j in het Ncederlandfch niet alleen dus, 
maar ook van vecle Savie , Salie , 
j cn Selve genoemd. In het Latijn 
en in het Italiaanfch Salvia : in het 
Hoogduytfch Salbey: in het Franfch Sauge. 
Verfchey- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
deneaar- verfchcydene aardige, veranderlijke foorten ; nament- 
verander- ^jk : 
lijke foor- I. SALVIA LAT1FOLI A MAXIMA FLORE PURPU- 
tcn > ' REO , of slldcrgrootfte Self met hreede Bladeren , cn 
een purpure Bloem. II. Angustifolia auricu- 
lata, of fmalgebladerdeSclf, met O oren. III. An- 
GUSTIFOUA NOÜILIS FLORE ALBO, of Sedelc ft»al- 
gebladerde Self met een witte Bloem. IV. Maculo- 
sa major, of groot e Self met rood, wit , en groen- 
bonte 'Bladeren. V. Maculosa minor , five Al- 
bis punctis VARIEGATA, of geflipte kleyne bonte Self 
met wit en groen zeer fchoon gemarmerde of geftippelde 
Bladeren : .welke witheyd ieder jaar , in ’t laatflc van 
Junius , of het begin van Julius , vergaat ; doch in 
A-laert des volgenden jaars zich telkens weer op nieuws 
vertoond. VI. Altera minor maculosa, of twee- tot dertien 
de kleyne foort van Self , met bonte Bladeren. VII. in S etl1 
Marmorea , of met zuyver wit , als fijn gemarmer- gè([ c |j°° r ' 
de Bladeren. VIII. Marmorea altera, oï twee- 
de foort van Self met fpierwitte grof-gemarmerde Bla- 
deren. IX. Lutea VARIEGATA , of Self met fichoo - 
ne geele als goud vercierde pielden. X. Salvia Cre- 
tica, of Self uyt Candien. XI. Salvia minor an- 
gustifolia Cretica , of kleyne Self uyt Candien , 
met zeer fmalle en teedere Bladeren. XII. Salvia 
major ARBORESCENS , of groote Boom-ftlf XIII. 
Salvia Agrestis , of wilde Self ; en dan meer an- 
dere. Meert al te zamen zijn ze van de zelve Botswing 
en Waarneeming. 
Zij beminnen ook al te zamen een goede, gemeetic, Grond, 
zandige aarde, met oude Koeyc- cn Paerdemift genoeg- 
zaam voorzien : een vrije, wel ter Zon gcleegene plaats; 
cn liever veel Water als eenige droogte; welke ze echter, 
als de tijd zoo valt , ook konnen verdragen : defgelijks 
geduldig uytftaan felle Korft, en allerley andere ongclee- 
gentheeden der M 'int er. 
Bloeyen ieder Zomer > en geeven meert den tijd vol- Zaad. 
komen rijp Zaad: ’t welk met een waffende Maan van 
April niet diep , maar hol cn luchtig , in de aarde word 
gclcgt. Hier door kan men ze genoegzaam aanwinnen 
en ve rmeenigvuldigen. En dan ook noch door hare 
diep ingezette , of in de grond gebogene , en haaftig 
Wortel fchietende Takjens. Welke men ook, met een Aanwin- 
volle Maan van ylpril of May , eer ze noch aan H<XP 
Bloemfchieten geraken , kan affnijden ; op een fcha- denc ma- 
duwachtige plaats inftecken , en dikmaal met Water nieren, 
begieten , op dat ze dies te bcquamcr Wortel vatten 
mochten. Met een waffende Maan in Aiaert (niet in 
May; gelijk veele doen) worden ze opgenomen en ver- 
plant. Dan zullen ze gewifTelijk beklijven. Anders 
vergaan ze dikmaal, door de gewoonc droogte der May- 
maand; gelijk de dagclijkfche ervarentheyd ons genoeg- 
zaam heeft geleerd. 
De Salvia angustifolia nobilis flore al- Eedele 
co , of eedele fmal-gebladerde Self , met een witte f' raa| g e - 
Bloem , valt teederdcr van aart dan de andere foorten; sdh ^ 
waarom ze dan ook lichtelijk door de Korft word 
wcchgcnomen. Is derhalven goed , dat men van de 
zelve eenige Planten ontrent den Herfft in een Pot zette, 
cn ’s Winters binnens huys beware ; daar men haar met 
matige vochtigheyd moet voorzien. 
Daarenboven is noch ongeraadzaam noch ongerijmd, wijnruyt 
dat men ontrent de Self een Plant of twee Wijnruyte b Ü de Self 
zette , om dat de Padden en andere giftige Dieren de tc P* antcn i 
krachtige reuk der Ruytc niet wel konnen verdragen : ]y cn ftjg, 
welke anders zich geerne laten vinden, hare verblijf cn 
fchuylplaats neemen op de onbebouwde plaatzen daar 
if/fwaft;die hier door een fchadclijkequaadaardighcyd 
aan zich neemen , ja zomtijds t’ecncmaal vergiftigd 
worden : waar door men dan , deeze 5W/ gebruy kende, 
zou vallen in ’t grootfte gevaar van ’t leeven te verlie- 
zen : waar van de Gefchiedboekcn ons verfcheydene cn 
zeer aanmerkelijke voorbeelden leevcren. 
De Salvia minor angustifolia, of kleyne fmal- Kleyne 
gebladerde Self, krijgd uyt een teedere, bruyn-vcrwi- fma| -g c ' 
ge en veelvoudige ld brtel veele ronde en korte Steden, 5 ^£ erd9 
aan welke groeyen vecle digt bij, en digt boven malkan- 
der gcftelde Bladert jens, altijd twee en twee regt tee- Bladeren, 
gens over den anderen zittende. Zijn bleek-groen van 
verwe ; een , en ook anderhalf vinger-lid lang ; ruften- 
de op lange en dunne Steelt jens ; makende te zamen 
(tc 
