Grond. 
Gcmccne 
Kunneke. 
Langdu- 
rende Sa- 
turey, of 
Kun. 
ning. 
Berg-Satu- 
rey uyt 
Portugal. 
Aanwin- 
ning. 
JEgm.Lj'. 
‘ - 3 ' 
Tnchf. hifi . 
Ham. cffp- 
1 14. 
Duranits 
hifi. h'^ant. 
fit. 41 f. 
Dio/c. I. J. 
f.4X. 
Terntl. I. 6. 
Mcth. 
Med. 
%6i Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, Ui 
of opregte Tuijmbra. III. Satureia , Jive Thym- 
bra Montana Lusitanica, of Ponugalfch Berg- 
Kunneke. Niet alle zijnze van ecncrley Bouwing en 
JVaarneeming, 
Zij beminnen een goede , gemccne , doch liever 
een zandige grond , het zij voorzien met een weynig 
twee-jarigc Paerdcmift ; ’t zij zonder eenige vcttigheyd: 
een openc, warme, wel ter Zon gelcegcne plaats ; veel 
Water, en ook matige vochtigheyd. 
De Satureia annua, of gemeene Kunneke, blijft 
de Winter niet over. Geeft in den Herfft volkomen 
rijp Zaad , en verfterft daar mee. Moet dcrhalven 
ieder Tborjaar , met een wadende Maan van April 
of Maert, niet boven een ftroobreedte diep, weer op 
nieuws gezaayd, en alzoo door het gedagte haar Zaad 
aangewonnen en vermeenigvuldigd worden. Anders ook 
komt het dikmaal van zelfs genoeg te voorfchijn ter 
plaats daar deeze foort eens geftaan heeft. 
De Satureia perennis, of langdurende Saturey, 
anders genoemtTHYMBRA legitima, oiopregte Kun- 
neke, geeft in deeze onzeGeweftcn zelden eenig Zaad , 
ten zij met zeer warme en drooge Zomers. Blijft 
altijd groen. Kan fterke koude en andere ongelee- 
gentheeden der Winter zonder fchade uytftaan. Word, 
om het derde jaar, met een wafTende Maan van Maert, 
opgenomen , en tot aan de Toppen toe in nieuwlijks- 
omgefmeetene en varfch-gemeftte aarde gezet. Dan 
fchieten al de Takjens Wortelen : welke men daar na 
afneemt , op de genoemde tijd. Dcczer wijs kan 
deeze foort aangewonnen , en zeer vermeenigvuldigd 
worden. 
De Satureia Montana Lusitanica, of Berg- 
Saturcy uyt Portugal , vergaat ook niet haaft , maar 
blijft lange jaren in ’t Icevcn. Vrieft , wcegens hare 
teederheyd , in koude tijden dikmaal dood , buyten 
ftaande. Men moet derhalven , om van dceze foort 
niet onverwacht gantfeh beroofd te worden, altijd ee- 
nige Planten der zelve , in een Pot gezet, ’s Winters 
binnens huys brengen; met niet veel vochtigheyd voor- 
zien ; ook niet voor in ’t begin van April, met een 
zachte Reegen , weer buyten ftellcn ; dan noch haar 
wagten voor koude nagten , en hayrige Winden. 
Geeft in onze Landen noyt rijp Zaad. Word ech- 
ter aangewonnen en vermeenigvuldigd door harcTakjcns, 
behandeld op de hier boven aangcwcczene wijze. 
KRACHTEN. 
K ZJn, Kunneke , Kcule , in ’t Latijn Satureia , is 
warm en droog in den derden graad ; ook 
doorfnijdende , zuyvcrende , en dunmakende 
van aart. 
In Wijn gekookt, en daar van gedronken , of groen 
in fpijzen gcbruykt , of ook het Poeder der gedroogde 
Bladeren met Wijn ingenomen , geeft niet alleen een 
aangename geur aan 't ceten, maar verfterkt ook de 
Jliaagi verwekt eetenslufl ; doed de fpijs wel ver teer en: 
drijft uyt de Winden , en ’t Water van dé Blaas : ver- 
warmd al de inwendige deelen des Ligchaams. Gcneeft 
de Opftijging der Aloeder , veroorzaakt door koude ; 
de gebreeken der Borft- de verjloppmg van de Blaas en 
Longe. Doed der Vrouwen Maandftonden voortko- 
men. Jaagt uyt de Nageboorte , en de doode Trucht. 
Maakt een beider Aangezicht : verdund en verteerd 
alle dikke en taye vochtigheeden : verdrijft de pijn in de 
z,ijde , met Tarwemeel vermengd, en daar op gclegt. 
Is daarenboven goed voor de gcene , welke met de 
Jlaapziekjc zijn gequeld : dood de Wormen , en verwekt 
heft tot bet echte Werk. 
CCCCXVII HOOFDSTUK. 
STEENBREEK. 
genoemd in het Needcrlandfch , Namen 
word in het Latijn geheeten Saxt- 
imm FRAGiA ; in het Hoogduytfch Stein- 
a» I brech: in het Franjcb Saxifrage , 
en in het Italiaanfch Sassifragia. 
Hier van zijn mij in haren aart be- Drie ver- 
kend drie veranderlijke foorten ; namentlijk : anderlijk* 
I. Saxifragia alba , of witte Steenbreek. II. Sa- foorten * 
xifragia aurea , of goude Steenbreek. III. Sa- 
xifragia antiquorum , of Steenbreck^ der Ou - 
de. Niet alle zijn ze van de zelve Bouwing en Waar- 
neeming. 
Echter beminnen ze al te zamen een goede , ge- Grond, 
meene , zandige , zoo wel gemeftte als ongemeftte , 
en met een goed deel kleyngeklopte roode Steen door- 
mengde aarde : een opene , vrije Lucht, cn ook een 
fchaduwachtige plaats. Willen veel Water. 
Geeven dikmaal , bij goede jaren , volkomen rijp Zaad. 
Zaad-, inzonderheyd het Saxifragia aurea, of 
goude Steenbreek. Verdragen allcrlcy ongeleegenthee- 
den der Winter zonder fchade. Worden ook bequa- Aamvia- 
mclijk aangnvonnen en vermeenigvuldgd , niet alleen nin g* 
door haar Zaad , ’t welk met een waflcnde Maan van 
Maert op een fchaduwachtige plaats, niet diep gclegt , 
de aarde moet aanbevolen zijn ; maar ook door hare 
aangegroeyde jonge Wortelt jens ; welke men op de zelve 
tijd van de oude afneemt, en verplant. 
Het Saxifragia antiquorum, of Steenbr eender Steen- 
Oudc , fchiet uyt een dikachtig, houtig, bruyn-ver- brcck dcr 
wig Worteltje veelc dunne, zeer fmalle, en voor fpits ° u<k ' 
toegaande Bladert jens, reederder als het gemeene kleyn 
Gras ; donkergroen van verwe ; fteevig ftaande , en 
nauwlijks een kleyne vinger lang. Uyt welker Hert Bladeren, 
een goed deel zeer dunne, ronde, drie, of ook vier 
vingeren breedte hoog opfehietende Steelt jens te voor- 
fchijn komen ; voorzien met vcele tcederc, noch geen 
lid van een vinger lang zijnde Bladert jens ; altijd twee 
en twee regt teegens over malkander zittende. Tuffchen 
welke lange , kaale , andere Steelt jens voortfehieten : 
op welker bovenfte punten uyt langwerpige Knop jens 
de Bloemt jens zich laten zien ; zijnde geelachtig groen Bloemen, 
van verwe ; in gedaante gelijk die van de Lychnis fjl- 
veftris jexta Caroli Clufii, of zeefde foort van wilde Je- 
nette des Heeren Caroli Clusii. Beftaan uyt vijf 
kleync Bladert jens, zijnde boven ’t breedft; in ’t mid- 
den met een klcyne Kerf gefneeden. Als ze vergaan 
zijn, laten ze na een kleyn bruynachtig Zaad. 
Deeze foort is teeder van aart; zoo dat ze in deeze Hoe > wee * 
koude Gewcften ’s M int er s niet, of zeer zelden over gci \ s hare 
blijft. Moet dcrhalven, met een waffende Maan van hTyd.waar 
April in een Pot, niet boven een ftroobreedte diep, ge- te nee. 
zayd zijnde , in de Zomer met matige vochtigheyd inCD ‘ 
voorzien; op een vrije , luchtige, wclgcleegcne plaats 
geftcld; voor koude Herfftreegencn wel gewagt, in Otlo- 
ber binnens huys in een luchtig doch geen warm Ver- 
trek gezet ; flegts met een weynig Reegenwaterfche 
lauwgemaakte vochtigheyd ( gedurende deeze tijd ) 
onderhouden , en niet voor in Maert , met een aan- 
gename Lucht en Rcegen , weer buyten gebragt ; 
dan noch cevenwel voorzichtig gewagt en gedekt wor- 
den voor veel vochtigheyd , 'koude nachten , cn hajri- 
ge Winden. 
Vergaat niet haaft: blijft altijd groen, cn eenige ja- 2 aad. 
ren lang in ’t leeven. Geeft, bij heet e Zomers, vol- 
komen rijp Zaad-, ’t welk op de gemelde tijd de aarde 
moet aanbevolen zijn. Alleenlijk hier door konnenze 
aangewonnen cn vermeerderd worden. 
KRACH- 
