S<5j Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 8 66 
Zaadhuys- 
jens. 
Aanmer- 
kelijk- 
he/d. 
Groote 
Spaan fche, 
cn Portu- 
gal fche 
Scabiofe. 
DoJ. /,ƒ, 
Trag.l.i. 
Lufit. I. 4. 
enarr. 13. 
Ttrn. I. f. 
Mrth. 
Med. 
Durantes 
hifi. Plant, 
f'l- 4 ' 7 - 
dere opftaande Draadjens , waar op langwerpige , wit- 
achtige Knopjens groeyen. Al deeze Bloemen , 't zij 
ook van wat voor een verwe, veroorzaken een bevallij- 
ke aanfehouwing. Als ze eenige dagen hebben open ge- 
ftaan , vergaan ze in haar zelven ; nalatende eenige dik- 
ke, langwerpige, boven ftomp-rond toegaande, kluch- 
tige Zaadhuysjens ; van welke ieder zich vertoond met 
een ronde witte kroeze rand van buyten : in zich hou- 
dende een groen Knopje , voorzien met vijf bruynachtige, 
lange, hayrige, fteevig-ftaande Draadjens. Als ze nu 
in den Herfjl hare volkomentheyd hebben verkreegen , 
worden ze bleek, of vaal van couleur, cn bewaren van 
binnen een kleyn langwerpig, doch dikachtig, blcek- 
verwig Zaadje. 
Het is aan merkenswaardig, dat deeze Bloemen, waar 
uyt andere voortwaflen, niet altijd hare fchoonhcyden 
eerftc gedaante behouden ; maar dikmaal zoodanig ver- 
anderen, datze uyt niet anders, als uyt geheel groen- 
verwige , fpits toegaande bladerige Bloemen , zonder 
eenige bevallijkheyd beftaan : gelijk men zien kan in 
de klcynftc hier bij gedane Figuur , na ’t leeven afge- 
téekend. 
De Scabiosa major Hispanica , of groote 
Spaanfche Scabiofe , en Petrea Lusitanica, of Por- 
tugal fche Scabiofe , wallende op Jlecnacbtige plaatz.cn, 
worden niet zoo oud, maar blijven alleenlijk eene Zo- 
mer in ’t keven. Met de voorheenen gemelde Maan 
worden ze in Potten gezayd; en niet meer als twee of 
drie Planten in ieder Pot gelaten. Geevcn niet als bij 
goede jaren voor de aankomft van de M 'inter rijp Zaad 
in deeze Gewcften ; cn vergaan van zelfs. Eeven wel 
heb ik de groote Spaanfche Scabiofe, laat opgekomen 
zijnde, meer maal de H'inter over behouden ; bin- 
nens huys altijd luchtig gefield, cn zoo wel voorde 
warmte dest/««rj,als voor de Vorft voorzichtig gewagt 
zijnde. 
KRACHTEN. 
D E groote gemeenc Scabiofe , in het Latijn Sca- 
biofa major vulgaris, is warm en droog in den 
tweeden graad; ook fijn van deden; alle taye, 
dikke vochten doorfnijdende , dunmakende , en ver- 
teerende. 
In Wijn gekookt, en daar van gedronken , is goed 
voor inwendige verzweeringen , of Zpoftematien : Hoeft , 
Pleuris, benauwde Hdemhaling , Engborftigheyd, pijn 
in de Zijde : de beeten en ft teken der giftige Dieren : 
Peftilentiale en heetcKoortz.cn: Wónden-, Schurftheyd, 
en het Sprenktvuur : ’t welk ook vermag het uyt- 
geparflte Zap der Bladeren , daar op geftrccken zijn- 
de. 
Drie of vier oneen van ’t zelve Zap, met twee Scru- 
pelen Theriac, in Wijn ingenomen , is goed voor de 
geene , die vergif in ’t Ligchaam hebben gekreegen ; 
ook voor die van peftilentiale Koortzen worden aan- 
getafl. Reynigd daarenboven de Longe. 
Een Confcrf \ an deeze 'Bloemen gemaakt, en daar 
van dagelijks, ’s morgens nuchteren, een wcynig, op 
’t punt van een Mes gedaan, gebruykt, geneeft ook al 
de gebreeken van de Longe en Eorji. 
CCCCXIX HOOFDSTUK. 
DUYVELSBEET. 
&En meede-foort van de boven ge- 
knielde Scabiose , word in het Nce- 
, derlandfch met deezen, en, mijns wee- 
. tens, geenen anderen naam genoemd: 
| in het Latijn Morsus Diaboli , 
ofSucciSA : in ’t Hoogduytfch Teuf- 
fklsabbeisj in ’t Franfch Mors db Diable: in het 
Italiaanfch Morso di Diavolo ; alle van de zelve 
beteekening. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee Twee ver- 
veranderlijkc foorten; teweeten: anderlijke 
I. Morsus Diaboli flore albo , of Duyvels-^°° rUn ' 
beet met een witte Bloem. II. Succisa flore ccc- 
RULEO, of Duyvelsbeet met een blauwe Bloem. Beyde 
zijn ze van eeven de zelve Bouwing en Wdarneeming. 
Zij beminnen een goede , gemeene , zandige , zoo Grond, 
wel gemeftte als ongemeftte grond: een vrije, bcquaam 
ter Zon geleegene plaats, en matige vochtigheyd. Ver- 
dragen felle koude , en alle andere ongcleegentheeden 
der Winter zonder fchade. 
Blijven zelden langer dan vier jaren in ’t leeven; en Ziad. 
geeven dikmaal in den Herfft volkomen rijp Zaad : 
’twelk met een wafiende Maan van Maert of Zpril (na 
gcleegenthcyd van de bcquaamhcyd of onbequaamhcyd 
des tijds) niet diep in de aarde word gclegt. Komt ook, 
door ’t uytgevallene , genoeg van zelfs voort ; en geeft 
de tweede Zomer haar eerfte Bloem. Alleen hier door Aanwin- 
konnen ze vcrmcenigvuldigd worden. n ‘ Q g- 
KRACHTEN. 
D uyvelsbeet , in ’t Latijn Morfus Diaboli, is warm Aart - 
en droog tot in ’t begin van den derden graad : 
ook verdeelendc en vertcerende van aart. 
Met de Wortel in Wijn gekookt , en daar van ge- DoJon.l.f. 
dronken , ook daar mee gegorgeld , geneeft 'de Stjui - c j*f h . 
nantie, of ’t Keel-gezwel- de ontftokene en gezwollene c _ “"ft 
Zmandelen ; de beeten en fteeken der giftige Dieren : Trag. l.u 
verdrijft de Winden-, verzacht de fmerten, en de op- f - 8u 
ftijging van de Aloë der: ftrijd teegens ’t vergif: fcheyd 
het geronnene Bloed : is goed voor de Peft : geneeft 
de Schurftheyd en diergelijke gebreeken, daar mee ge- 
waflehen zijnde ; of het uytgeparftte Zap daar opge- 
ftreeken. Vermag voorts ook al ’t geene van de Sca- 
biofe is gezegt. 
Deeze Plant met zijne Wortel en Bloemen groen ge- Tuchf.hift. 
floten , maakt rijp, en heeld de peftilentiale Gezwellen , 
Klieren en Carbonkelen , daar op gelcgt zijnde. 
De Wortel gedroogd, gcpulverifccrt, en ’s morgens 
nuchteren, drie of vier dagen na malkander, met Spaan- 
fche Wijn ingenomen, doed de Wormen fterven. 
CCCCXX HOOFDSTUK. 
NAALDEKERVEL. 
Us in het Needcrlandfch genoemd , Namen. 
fj word op ’t Latijn geheeten Scandix , 
jfj of ook Pecten veneris, ter oorzaak 
van hare aardige teedere Bladeren : in 
het Hoogduytfch wilde Mooren: in 
het Italiaanfch, volgens ’t Latijn , Pet- 
TINE Dl VENERE, of ScANDICE. 
Hier van zijn mij in haren aart twee onderfcheydenc Twee on- 
foorten bekend geworden ; te weeten : derfchey- 
I. SCANDIX MAJOR, ftve PECTEN VENERIS, 0 f dcnel OOr- 
groote Naaldekervel-, anders Venus-kam. II. Scandix te "’ 
minor , of kleyne Naaldekervel , welke ook genoemd 
word Perchepier Anglorum, of Perchepier van de 
Engelfche. Deeze beyde zijn niet van eeven de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige, meer Grond, 
een gemeftte als ongemeftte grond : een vrije , wel- 
gelegene plaats, en veel Water. Geeven volkomen 
rijp Zaad, en vergaan daar mcè; de eene foort echter 
vroeger dan de andere. 
Het Scandix major, of groote Naaldekervel , an- Aanwin- 
ders ook gezegt Pecten Veneris, of Henuskam , ning der 
blijft niet langer dan eene Zomer in ’t leeven. Moet^ r00tc 
derhalven ieder Voorjaar , met een waflènde Maan van 
Matrt j 
