der Bloe- 
men. 
Zaad. 
Aanwin- 
ning. 
Dodon. l.l. 
Mal tb. 1 . 4. 
f.90. 
Duritntes 
fol. 413. 
Namen. 
Zes ver- 
anderlijke 
foorten. 
Grond. 
871 Groot Speenkruyd. Bylkenskruyd. Boterbloem. 871 
twintig, vijfentwintig , of ook wel meerder, korte 
Takje»! , Ayrs-wijze, doch hol en luchtig boven mal- 
.kandcr, te voorfchijn komen. Aan de zelve ziet men 
de Bloemtjcns, neerwaarts hangende. Dcczc zijn kleyn ; 
die van de Scr of alarm va /gans major, of gemeen groot 
Speenkruyd , in gedaante en grootte niet zeer origclijk , 
doch een wcynig kleyner, zonder eenige reuk. Bcftaan 
uyt vijf voor rond toegaande Bladertjem ; waar van ’t 
onderfte , alleen gefteld , en de twee bovenfte zwart- 
rood, de twee middenfte uyt den purpuren aangenaam- 
rood gezien worden. Houdende in ’t midden vier wit- 
achtige, uythangende ronde Draadje»! , vooraan met 
klcyne gcelc ronde Knopje ns begaaft. Als ze eenige da- 
gen lang hebben open geftaan, vallenze op de aarde 
neer; nalatende eenige ronde, harde; bruyn-verwige , 
boven met een Jpitsje voorziene, ook gemeenelijk haar 
in ’tmidden van malkander fcheydende Knopjem, gevuld 
met een kleyn , rond , en zwart Zaadje. 
Het zelve Zaad gceftze ieder jaar door de geheele 
Zomer. Met een wallende Maan van Ataert moet men ’t 
in de aarde leggen, en dikmaal met Water begieten , zoo 
zal ’t dies te bccter voortkomen. Tloeyd in ’t tweede 
jaar, en geeft nieuw Zaad. Alleenlijk door ’t zelve kan 
deeze foort vermeenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
G Root Speenkruyd , of in het Latijn Scrophula- 
ria major , is warm en droog in den eerften 
graad. 
De Wortelen en Bladeren in Wijn gekookt , en daar 
van morgens nuchtcrcn een Roemer gedronken ; of 
’t uytgcparftte Zap der zelve met Wijn ingenomen , 
en ook ’t Zap met Honig tot een pap of falfje gekookt ; 
dan daar mcê beftreeken de varjfebe wonde», vuyle in- 
eet ende zecren en zoveer en, Adelaanheyd, harde gezwel- 
len , Klieren , Kropzweeren , en de ■'■peenen of Talken 
aan het Fondament, verdrijft en geneed dezelve. Doed 
ook ophouden het bloeden uyt de New; ’t Bloedfpou- 
wen, de Buykjoop , en de overvloedige roodc Adaand- 
ftonden der Vrouwen. 
Twee Drachmen van het pulver der gedroogde Wor- 
telen met Wijn , Zuyker , of Honig drie dagen na 
malkanders ’s morgens nuchteren ingenomen , dood 
de Wormen. 
CCCCXXIV HOOFDSTUK. 
BYLKENSKRUYD. 
zeer aardig en geen groot Gewas, 
>rd in ’t Needcrlandfb dus genoemd, 
het Latijn Securidaca : in het 
diaanfeh ceven alzoo : in ’t Hoog- 
)tfih Beylkraut. 
Hiervan zijn mij in haren aart ceni- 
ge veranderlijke foorten bekend; te wecten : 
I. Securidaca major , of groot Bijlkenskruyd. 
II. Minor, of kjeyn Bijlkenskruyd. III. Flore pur- 
pureo , of met een purpure Bloem. IV. Peregri- 
na flore purpurascente , of vreemd Bijlkens- 
kruyd , met een bleek-purpure Bloem , en wonderlijk ■_ 
lang, aan beyde de zijden getand Zaad. V. Perennis 
Clusii flore rubello, of altijd-bhjvend Bijlkens- 
kruyd met een Roodachtige Bloem , van Carolus Clu- 
sius befchreeven. VI. Securidaca vesicaria, of 
Btjlkemkruyd met Blaasjens. Al te zamen zijn ze van 
de zelve Touwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige aarde; 
met een weynig twee-jarige Paerdemift , en ’t Mol van 
verrotte Boombladeren doormengd : een opene , luch- 
tige, warme, vrije, wel ter Zon geleegcnc plaats, en 
matige vochtigheyd. 
Blijven niet langer dan eene Zomer in ’t leeven. Zuds 
Gecven ook in deeze onze Gewcflen niet anders als met 
goede jaren volkomen en rijp Zaad. Moeten derhalven 
ieder Voorjaar, bij tijds , met een wadende Maan van 
Adaert , niet boven een ftroobreedte diep , in Potten Aanwin- 
gezayd; droog gehouden; voor koude bewaard ; niet n ‘ n £' 
verplant, ook niet meer van elke foort als twee in eene 
Pot gelaten zijn. 
Dus behandeld, en warm gezet, zullen ze wel zom- Gecven 
tijds volkomen rijp Zaad bekomen ; en dan daar mee niet altijd 
vergaan. Echrcr blijft het Securidaca purpurea, z,aad - 
of Bijlkenskruyd met een purpure Bloem , nu en dan 
wel de Winter over. 
Konncn op geen andere wijze, als alleen door ’t ge- 
melde Zaad, aangewonnen en vermeerderd worden. 
KRACHTEN. 
v 
B Tlkemkruyd , in ‘t Latijn Securidaca , is verwar- 
mende en verdrogende in den eerften graad : daar- 
enboven afvagendc van aart. 
In Wijn gezoden, fcn daar van ’s morgens gedron- Dumntes 
ken; of het Zaad gedroogd, geftoten, dan met Wijn Planr - 
en een weynig Saffraan , of ook in wat Honig gcbruykt, j, 
zuyverd de Borjl van alle taye en / lijmerige vochtigheyd: c. 66 . 
dood de Af 'armen : is goed voor de beet en en fteekerf Gal - h *>■ 
der giftige Dieren : drijft der Vrouwen A/aandJlondcnafi ^ 
is boven dien aangenaam voor de Maag : opend de ver- c . 146. 
fioptheyd der Lcever, Alilt, en van ’t geheele Ingewand. 
Doch op dien dag, dat men ’t gebruykt, zou het een 
vrouw beletten , zwanger te worden. 
CCCCXXV HOOFDSTUK. 
BOTERBLOEM. 
Ord in het Neederlandfch niet alleeil Namen.' 
dus , maar ook van veelc Hanevoet 
genoemd. In ’t Latijn geheeten Ra- 
nunculus : in het Hoogduytfch 
Schmaltzbi.um ; ook Hahnenfusz: 
in het Franfch Gobelet, Bassinet, 
Bacinet , en GrenoIlle : in het Italiaanfch Ra- 
noncolo, pie Corvino, pie Di Gallo, Herba 
Scelerata, Tazza, en Bacinella. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vee- Veele 
lc bijzondere en aardige foorten, onnodig hier al te za- foorten: 
men genoemd te zijn. Doch vermits hare Bouwing en 
Waarneeming niet cencrlcy is, zoo zullen wij eenige der 
voornaamftc de liefhebbers voor oogen ftellcn ; tc wee- 
ten : 
Ranunculüs Asiaticus ; of Boterbloem uyt A- doch .1!- 
zien ; ook genoemd Ranunculus Turcicus gru- l«nlijk 
MOSA radice, of Turkfcbe Hanevoet met een Knob- cenl S cder 
beiachtige Wortel : waar van mij deeze veranderlijke naamfte 
foorten in hare onvergelijkelijke fchoonhcyd bewuft 
zijn. 
I. Ranunculus Asiaticus Aleppo dtctus , en ver- 
of Boterbloem uyt Azia, Alcppo geheeten, zijnde van wondc ' 
een zeer donkere bruyn-roode couleur. II. Aleppo ^"^ aar * 
trassee, of bonte Aleppo. III. Merveule de Pa- 
ris , of het H onder van Parijs ; zijnde geel en rood 
gevlamd ; anders ook Aleppo gevlamd genoemd. IV. 
Monstrum, of het Aionfler-, groot Alonjler , met 
geel en rood gevlamd. V. Grande Merveilleu- 
se , of groot e Vcrwondercmwaardige. VI. Grande 
Merveilleuse panache, of groot Wonder, met 
geel en rood gevlamd. VII. Grand Tulpant, of 
de groote Turkfcbe Tulleband , of A-futs , gevlamde 
vanHoute. VIII. SpHjERicus, met een geheel ronde j,; er voor - 
Bloem. IX. Sphtericus trassee, of met geel e» gefteld. 
rood gevlamd. Klejne Oranje. Groote Oranje. OJfc- 
bloed geheeten. X. Romanus, geel en rood gevlamd. 
I i i 5 XI. Se- 
