877 Beschryving der. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 
Apulej. 
hifi. Mant. 
Uiirantes 
hifi. riant, 
fel- 4 2 9- 
verkoelende , maar ook fcheydende , re zamentrekken- 
de, en rijpmakende van aart. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken; of in Wa- 
ter gekookt, cn gegeeten; of het uytgcparftte Zap ; of 
ook het Poeder der gedroogde Bladeren met Wijn inge- 
nomen, verdrijft de fmerten van de Maag , veroorzaakt 
Dtofc.l. 4 . door Galachtige vocht igheeden, en de pijn der Lendenen: 
*•97- is goed voor de geene die met de Gal zijn gequeld; en 
verwekt der Vrouwen Maandftonden. 
De Bladeren en Bloemen alleen met een wcynig Wijn 
gefloten , of in Water gekookt, of ook gediftilleert, cn 
gelegt op wonden , verkeringen, Ac gezwellen der hcy- 
mcltjke leeden , Bloedvinnen , de Roos, en meer andere 
foorten van vuungheyd , verdrijft en geneert de zelve. 
De zelve Bladeren met Schapevet vermengt, of met 
Zout gefloten, neemen wcchdc pijn der Zeenuwen , cn’t 
Flerezijn ; ook d c Voetjigt. 
• De witte of grijze hayrcn der Bloemen , met een 
weynig Saffraan en koud Water gewreeven , geneert 
de zeere , loopendc Oogen , daar op geftreeken. De 
zelve hayren varfch met eenig nat ingenomen , doen de 
menfehen verflikken. 
CCCCXXVII HOOFDSTUK. 
WILDE THYMUS. 
N het Neederlandfch niet alleen dus, 
maar ook van zommige Quendel 
genoemd; word in ’t Latijn gehee- 
ten Serpyllum: in het Hoogduytfch 
ook Quendel, en Hunerkohl : in 
r het Franfch Pilloret , of Serpo- 
let: in ’t Italiaanfch Serpillo, Serpiglio , ser- 
POLLO of SeRPOLINO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend drie onder- 
fcheydene foorten ; namemlijk : 
I- Serpyllum vu LGARE majus, of gemeene gr 00 - 
te wilde Thymtts. II. Vui.gare minus, of kjeyne 
gemeene Quendel. III. Serpyllum citratum , of 
Quendel met een geur van Citroen. Alle zijn ze van ee- 
ven de zelve Bottwing en Waarneeming. 
Zij beminnen van naturen een goede, gemeene, zan- 
dige, zoo wel gemeftte als ongemeftte aarde: een ope- 
ne, luchtige, vrije, wel ter Zon geleegene plaats, en 
matige vochtigheyd ; ook veel Water. 
Vergaan niet haart, maar blijven eenige jaren in ’t 
leeven. Verdragen felle koude ; en alle andere onge- 
Icegentheedcn der Winter, zonder groote fchade. Bloeycn 
de mcefte tijd der Zomer , en gceven bij goede jaren 
zomtijds volkomen rijp Zaad : ’t welk met een waf- 
fende Maan van April of May niet diep in de aarde 
moet gelegt zijn. Hier door worden ze aangewonnen 
en vermeenigvuldigd : maar dan ook noch door ha- 
re jonge . Takjens ; die men door meert de gehcele 
Zomer in de aarde buygen , en geworteld zijnde 
(’t welk haaflig gefchied) van de oude afneemen en ver- 
planten kan. 
Waar bij echter in acht ftaat te neemen , dat de 
laatrte verplanting voor den Herffi , en niet later, mag 
gefchieden ; op dat ze voor de Winter noch jonge 
Wortelen mogten fchieten : anders zouden ze lichte- 
lijk konnen verfloven; gelijk ook dikmaal gebeurd; 
inzonderheyd door een fterke Vorft-, twee of drie ja- 
ren ftil geftaan hebbende; boven welke tijd zij niet wel 
mogen geraken. 
KRACHTEN. 
DoJ. lib. 9 . | \ E wilde Thymus , in ’t Latijn Serpyllum, is ver- 
tap. 9- I J warmende cn verdrogende tot in den derden 
graad ; ook doorfnijdende , dunmakende van 
aart, en fcharp op de Tong. 
Ö7Ö 
Drie ver- 
anderlijke 
foorten. 
Aanwin- 
ning. 
Wair- 
fchou- 
yving. 
In Wijn gekookt, tot dat’er op’tderdendecl van ver- Diofe. l.f. 
zoden is, of in fpijzen gebruykt, verfterkt de Maag , *- 4 <s. 
cn t Hoofd. Doed ophouden de Buykloop , de Hik. H 
maar bevorderd de Waterloffmg. Drijft uyt het Gra- ui 
veel 5 en de Winden. Neemt wech de Buykfrimping ; Gal.l.6. 
is goed voor de heetc gezwellen der Leever ; voor een s,m h Meti - 
beginnende rafernij of ontfieltenis der Harjfenen: voor 
dc Doofheyd , de beeten of fteeken der Slangen , en 
andcrer giftige Dieren. Helpt de verjlopping der Oo- 
ren : verwekt eetenslufl , en der Vrouwen Maand- 
Jtonden. Maakt een kjaar Gezicht , de oogen daar meê 
gewafichen zijnde. 
De Bladeren gedroogt, gepulverifeert, en met Zoet- 
hout, Anijs en Wijn vermengt , geneezen een dr oogen 
Hoeft. s 
Op kolen gelegt, verdrijven door haren reuk en rook Fuchf.cap. 
alle giftige Gedierten. 91- 
In Edik gezoden , cn daar meê dc Rapen 
Hoofds , ook het voorhoofd beftreeken , neemt de 
Hoofdpijn wech. 
CCCCXXVIII HOOFDSTUK. 
s E S A M U M. 
,Oerd deezen naam zoo wel in het Namen. 
Neederlandfch als in het Latijn. Word 
in het Hoogduytfth geheeten Leindot- 
ter , of gemeenelijker Flachszdot- 
ter : in het Franfch du Sisame , 
Jujoline, of Jugioline : inliet 
Italiaanfch Sesamo , of Sisamo , en Giuciole- 
NA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee Twee on- 
onderfcheydene foorten; namentlijk; derfchey- 
I. SESAMUM OFFICINARUM VERUM , of Oprente dene fo0r ‘ 
Sefamum ; en II. Sesamum Americanum flore tCn ' 
LUTEO MAGNO, of Sefamum uyt America, met een 
groote , fchoon-geele , ronde , ongedeelde Bloem , ook 
veel breeder en grooter van Bladeren als de voorge- 
melde foort; anders van eenerley gedaante en ftel- 
ling. Beyde zijn ze van eeven dc zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Zij beminnen een gemeene , goede, zoo wel zandi- Grond, 
ge als andere, doch met twee-jarige Pacrdemift genoeg- 
zaam voorziene grond: een vrije, luchtige, wclgelce- 
ne plaats, en veel Water. 
Blijven niet langer als twee jaren in ’t leeven. Ver- Bloemen ; 
dragen in deeze onze Geweften rterke Vorft , en alle an- en zeld - 
dere ongelecgentheeden des tijds zonder eenige fchade. ^ m , he) ' d 
In de tweede Zomer bloeyenze zeer fchoon. Gemeene- zelve. 6 
lijk openen de Bloemen zich teegens den avond ; en blij- 
ven de gehcele nagt in dien ftand. Doch ’s morgens, 
als de Zon opkomt, fluytenze zich weer, en verder- 
ven. Worden echter ieder dag weer vernieuwd. Gee- 
ven ook volkomen rijp Zaad: 't welk ieder Voorjaar, Zaad. 
met een waffendc Maan van Maert of April, de aar- 
de, niet diep gelegt, weer aanbevolen moet zijn. Ko- Aanwin- 
men ook, door ’t neergevallene, genoeg van zelfs op: ning. 
en hier door konnen ze overvloedig vermeenigvuldigd 
worden. 
KRACHTEN. 
S Efamum is warm in den tweeden , en vocht in den Serapit ld. 
eerften graad. Simp. c.86. 
De Bladeren in Wijn gekookt, en daar van G s ^' b ' 8 ' 
— - yy guvuuRi , cn uaar van 
gedronken, ofookmctdeWijn gewafTchen , of degezo- 
dene Bladeren op de Oogen gelegt , neemen wech de 
verhitting en roodigheyd der zelve. Is goed voor de 
geene die van het Pleuris worden aangetaft ; of ge- 
queld zijn van d cLongezucht, de Hoeft , een benauwden 
Adem ; en onznyverheyd der Httyd. 
Het 
