SS i Beschryvinc der Krutoen, Bollen en Bloemen, III Boek , SSt 
fionden , en drijft de doode Vrucht af. Doch dc 
zwangere mogen het geenzins gebruyken. 
Sefeli- De Seseli jEthiopicum herra, of Scjilikruyd 
U y l M°orcnl.ind , blijft ook lange jaren in het leeven. 
laad Word ’s Winters binnens huys bewaard, vermits dee- 
ze Plant, buytcn blijvende, door de Vorft van ’t leeven 
word beroofd. Geeft een volkomen rijp Zaad , het 
welk met de genoemde Maan van Ottobcr ( wijl het 
lang, ja dikmaal een geheel jaar, in de aarde blijft leg- 
gen, eer het opkomt) of Maert , in een Pot moet ge- 
legt zijn, niet dieper als een halve vinger. 
Wortel. Deeze foort krijgd uyt een korte, dikke, van buy- 
ten bruyn-verwige, van binnen fpier-witte, krachtige, 
welriekende, en in de Mond geknauwd wordende bit- 
tere M brt el , op de wijze van Tbapfa, veele Bladeren , 
ruftende op teedere , platachtige , ronde, een kleyne 
hand hooge, bleek -groene , en van naturen fponsach- 
Stecltjens. t jg C Steeltjens. Zijn van gcftaltc die van het Ange- 
hea lucida , of blinkende Angelica, niet zeer ongelijk, 
doch rechter en hooger opwaflende, van aart; zijnde ge- 
deeld in drie, cn ook in vijf deelen ; van welke detwee 
regt teegens malkander voortkomende onderfte de 
grootfte; de andere veel kleyner zijn, en eene regt in ’t 
Gedaante midden als in een punt eyndigende : aan welke de Bla- 
der Blade- deren , altijd twee en twee regt teegens den anderen 
over , doch voor in een uytlopende , uytfpruyten : 
waar van de onderfte gemcenelijk dc grootfte; ook in 
zommige de voorfte puntbladeren de alderlangfte en 
breedfte worden gezien: doch doorgaans een goede vin- 
gerbreed, en ruym een vingerlid lang; aan de randen 
rondachtig getand, donker-groen-verwig; weynig, of 
niet blinkende; onder veel bleeker: in ’t midden voor- 
zien met een regt-doorgaande groote Ader , waar uyt 
veele kleyne ter zijden , en door ’t gehecle Blad lopen- 
de, voortkomen : boven zacht, onder een weynigfeharp 
in ’t aanraken : ook welriekende, krachtig, en zeer bit- 
ter van fmaak. 
Uyt welker onderfte Hert een , of ook wel meer 
Steden , na dat de Plant oud en groot is , voor den 
dag komen ; zijnde rond, twee Maatvoeten hoog op- 
fchietende : en in ’t bovenfte der zelve veele wit-verwi- 
ge, Wayers-wijx* in ’t ronde, op de wijze van Tbapjia 
gefteldc Bloemt jens , in de Maand van Juliut uytgee- 
vende. Deeze beftaan uyt vijfkleyne , fpier-witte , Herts- 
wij^e gevormde, boven met een indruk begaafd zijnde 
Bladert jens ; houdende van binnen vier en vijf witte 
Zaad. Knopjens. Als ze tien, twaalf, of ook meerder dagen, 
hebben opengedaan, vergaan ze eyndelijk in haar zcl- 
ven, en laten in den Hcrfji achter een langwerpig, ge- 
vleugeld , bleek-bruyn-vcrwig en breedachtig Zaad , 
dat van het Tbapjia zeer gelijk. 
Groot cn Het Seseli Peloponnense majus et minus 
kleyn Pc- cicut.e POLIO , of groote en kleyne Peloponnejifcbe 
illch'se- Se f eIi » WOR kn beyde van naturen zeer oud. Vcrdra- 
feli. gen felle Vórfi , en alle andere ongelcegenthceden der 
Winter. Geeven meeft ieder jaar volkomen rijp Zaad; 
’t welk met een wadende Maan van Ottobcr of Macrt 
in een Pot de aarde moet aanbevolen worden. Ko- 
men ook wel zomtijds uyt ’t neergevallene van zelfs 
op. Hier door konnen ze aangewonnen en vermcenig- 
Geftalte 
der Bloe- 
men. 
KRACHTEN. 
jEgin. 1 . 7. T’ TLt Zaad en de Mortelen van Sefeli, welke meeft 
c -3- I I worden gcbruykt, zijn verwarmende en verdro- 
gendc in den tweeden graad, ook dun van dee- 
lcn , en fijn van ftof. 
eden. lil. In Wijn gezoden , en daar van gedronken , of ’t 
K Zaad , of ook de Mortel gedroogd , gepulverifeert , 
t.60.' 3 en mct Wijn ingenomen, geneeft de Koudepis , de 
FcnieU.f. Engborjligbeyd , een verouderde Hoejl ; de opflijging en 
Blcth. andere gebreeken der Moeder : alle rauwigheyd van de 
M,d ‘ liorfl cn het Ligcbaam. Verdrijft de Winden , en de 
‘Buykjrimping , veroorzaakt door koude. Doed de 
Vrouwen gcmaljdijk. baren ; verwekt hare Maand- j 
COCCXXXI HOOFDSTUK. 
ZUYKER WORTEL. 
Us genoemd in het NcederUndfcb ; Namen, 
‘‘iwcegens hare lieflijke fmaak en aan- 
gename geur van veele zeer begeerd. . 
Word in het Latijn geheeten Sisek , 
SlSARUM, StRVILLUM, cn SacCHA- 
RF.iE radicula; : in het Hoogduytjch 
Gierlein, en Zuckerwurtzel : 
in ’tFranfcb Chervy; en in ’t Jtahaanfch Sisaro. 
Zij bemind een goede, gemeene , zoo wel zandige Grond, 
als andere, doch luchtige, welgemcftte grond, enveel 
Water: een vrije, bequaam ter Zon gclecgcne; of ook 
een fchaduwachtigc plaars. Bloeyd niet ieder jaar , 
maar alleen zomtijds , verzet wordende. Geeft in 
deeze Landen noyt volkomen rijp Zaad. Vcrdraagd 
felle koude, cn alle andere ongelccgcntheeden der Win- 
ter, zonder fchade. 
Maar fchoon w ij van deeze Plant geen Zaad kon- Aanwin- 
nen bekomen, echter kan men ze aanwinnen door hare n ‘ n g- 
aangegroeyde jonge Wortelen; welke men in ieder Voor- 
jaar , indien men wil (of anders ook om ’t tw'ecdc) 
teegens de volle Maan van Maert of April opneemt; 
de dikjle daar van afzonderd, om ter fpijs te gebruy- 
ken ; de dnnjle weer inzet, om daar van andere aan 
te winnen. 
Ontrent de gemelde tijd des’jaars (in welke ze aldcr- Ter fpijs 
bequaam ft zijn om gcgecten te worden) pleeg voortijds g ebru ) , «* 
Kcyzer Tiberius deeze Mortelen jaarlijks uyt Dnytfch- 
land na Romen te doen brengen, wijl hij een groot be- 
hagen vond in haar aangename fmaak. 
Wil iemand hier van een delicate Salade toeberey- Hoe daar 
den , die bedekke dc nieuwe uytloopcnde Scheut jens van ccn 
in ’t Voorjaar , ter hoogte van drie of vier vingeren , Saiad^L 
met zeer zandige aarde ; zoo fchieten zc door de zelve bcrc/dcn. 
licencn. Daar na neeme hij deeze aarde weer wcch; cn 
hij zal bevinden , dat de Scheuten en Bladeren , zoo 
hoog als de aarde geleegcn heeft , geel geworden zullen 
zijn. Deeze afgefneeden , en tot een Salade gebruykt, 
zal men ongemeen lekker bevinden. 
KRACHTEN. 
Z Vykerwortel , of Sifarttm , is droog en warm Gd. lil 8. 
in den tweeden , ook vochtig in den eerften MeJ.simp. 
graad. 
De Mortelen in Water gekookt , of op allerlcy an- Luft.Hl 1. 
derc wijzen gegeeten, zijn van een lieflijke fmaak , en tnarr - loS * 
de Maag zeer aangenaam. Geeven goed Voedzcl aan L *’ 
’t Ligchaam : maken ectenslufl ; en defgelijks begeerte 
tot het echte werk. Drijven het Water van de Blaas 
voort. Verfterken zwakke, teedere Lieden; uyt een 
zware ziekte eerft weer opgeftaan ; en zijn derhalven de 
zelve zeer dienftig. 
Het uytgeparftte Zap der Bladeren met Schapemelk maant. 
gedronken , ftopt dc Buykloop. bifl. Plant, 
Het Zaad gedroogd , gefloten , en met Wijn in--^' w ‘ 
genomen , is goed teegens den Hik. ; dc krimping 
der Darmen; de loop des Ligchaams , en de Nit- 
ren-Jlecn. 
CCCCXXX II 
