CCCCXXXII HOOFDSTUK. 
SISYRINCHIUM. 
Kamen. aardig 'Bol- gewas word , mijns wee- 
KÏSSSJ® tens, van niemand anders, dan metdee- 
^ zen naam, genoemd. De Italianen zeg- 
Grond. Bemind, uyt eygener aart, een zeer 
zandige, goede aarde, met een weynig 
twee-jarige Paerdemift, en ’t Mol van verrotte Boom- 
bladeren doormengt ; een warme, vrije, wel ter Zon 
geleegenc plaats; en weynig water. 
Waarnee- Lijd , buyten ftaande , ongeerne de felle koude dee- 
SE de Kr Landen ' Moet d = rhal ™n , in een Pot gezet, ’s Win- 
ters binnens huys worden bewaard op eentamelijk-war- 
me plaats , zonder eenige vochtighcyd : ook niet weer 
buyten zijn gezet voor in ’t laatfte van Maert, met een 
zachte aangename Reegen. 
Clocmcn. In ’t eerfte, en ook in ’t tweede jaar , na dat deeze 
Plant uyt Spaanje of andere hcete Landen nieuwlijks 
in onze Gewcftcn gezonden of overgebragt is, geeft ze 
een Bloem. Daar na flegts om het tweede jaar; en 
eyndelijk gantfeh niet meer, vermitsze de onaange- 
name Lucht onzer Weercldftreek qualijk kan ver- 
dragen. 
Opnee- Word ieder jaar, gelijk de andere Bollen, in ’t begin 
ming. van J H ii M opgenomen ; en dan in September met een 
volle Maan weer ingezet, nadat men de aarde vervarfcht 
en weer gemeft heeft. 
gemelde Maan in ^4pril van de oude afgenomen , en 
verplant worden. 
KRACHTEN. 
T^4ter-eppc,of Sittm, is verwarmende en verdro- Aart. 
gende in den eerften graad. 
Het Krujd op allerlcy manieren gebruykt, Lufit. I. i. 
of de Bladeren in Wijn gezoden, en daar van gedron- tnaTr -' io - 
ken , is aangenaam voor de Maag ; goed voor de Geel - 2 °’ 
en Waterzucht •, voor de Gejchcurdheyd ; de Steen , en Diofc. 1. 1 . 
t Graveel. Maakt een helder , fcharp Gezicht: opend c - H4- 
de verjloptheyd van de Milt : verwekt der Vrouwen sh»p.2.‘*‘ 
Maandjlonden , en doed haar gemakkelijk, verlojfen in 
Barensnood. Jaagt uyt de doodc Vrucht-, de Nageboor- 
te , en bevorderd een lichte watermakjng. Helpt daar- 
enboven de geene, welke met de Bloedgang en Buykloop 
zijn gequeld. 
Met de zelve Wijn , of met het gediftilleerde Water tuchf. hifi. 
deezer Plant , gewaflehen, neemt van het Aangezicht Pl,c ' 171 ‘ 
wech de Zomer-Jproetelen , en alle andere onzuyver- 
heyd der Huyd. 
De Bladeren in Edik met wat Boter gezooden , zijn Duranm 
zeer goed voor ’t Sprenktvuur , de Roos,t n andere hee - pla, ’t. 
te Gezwellen: defgelijks voor de Schurftheyd der Poer - 4J4 ' 
den , warm daar op gelegt wordende. 
CCCCXXXIV HOOFDSTUK. 
GELIDTKRUYD. 
KRACHTEN. 
In Spaanje 'tf \E Bol-wortcltjens van Sijyrinchium worden in 
en ander- I 1 spaanje , Portugal , en andere warme Landen 
tcripijze gehouden voor een aangename fpijs, en gegee- 
gebruykt. ten in plaats van Cajlanien. Gecven echter aan ’t Lig- 
chaam weynig vocdzcl. 
In deeze onze Neederlandcn worden ze noch ter lpij- 
ze genuttigt, noch in dc GeneeskonJ } gebruykt. 
CCCCXXXIII HOOFDSTUK. 
W A T E R-E P P E. 
Namen. 
Twee bij- 
zondere 
foorten. 
Grond. 
Aanwin- 
ning door 
Zaad, 
en door 
jonge 
Scheuten. 
■ Y de Neederlanders dus genoemd , 
word in het Latijn geheeten Sium, 
Laver, Pastinaca aquatica : in 
het Hoogduytfch Wasser eppich , 
Wasser marck, en Brunnen Pe- 
terlein: in ’t Franfch Berle : in ’t 
Italiaanfch Sio, of Gorgolestro. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
bijzondere foorten,; te weeten : 
I. Sium majus verum, of groote opregte IVater- 
eppe. II. Sium minus alterum, of tweede kleyne 
Water-eppe. Beyde zijn ze van eeven de zelve Bonwing 
en Waarneeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een gemeene, zan- 
dige, vochtige, of watcrachtige aarde ; meer een don- 
kere of fchaduwachtige , als een vrije, opene plaats; 
cn veel Reegen. Blijven eenige jaren in ’t leeven. 
Verdragen felle Vorfi , cn andere ongcleegentheeden 
der Winter. Bloeyen ieder Zomer , en geeven dikmaal 
volkomen rijp Zaad : ’t welk met een walTende Maan 
van Maert , niet diep gelegt, de aarde moet aanbevo- 
len , en dan meenigmaal met Water begoten zijn. Hier 
door worden ze genoegzaam vcrmeenigvuldigd. 
Boven dien kan men ze aanwinnen door hare aange- 
waffene en bij de aarde kruypendc jonge Scheut jens , 
welke van zelfs Wortelen bekomen hebbende, met de 
S IjjP het Ncederlandfch dus van veele ge- Namen. 
f hceten , word in het Latijn genoemd 
i* Sideritis. De Italianen zeggen Sx- 
^ Hier van zijn mij in haren aart be- Eenige 
* kend geworden eenige veranderlijke aar- . v .?J an ‘l er ‘ 
dige foorten ; te weeten : loor * 
I. Sideritis flore albo, of Gelidkruyd met ten 
witte Bloem. II. Montana Lusitanica, of Berg- 
Gelidkruyd uyt Portugal. III. Heraclea Fabii Co- 
lumn je , of Gelidkruyd van Heraclea , door de Ge- 
leerdeHcer Fabius Columna zoo genoemd. IV. An- 
GUSTIFOLIA HisPANICA, of Spaanjch Gelidkruyd met 
fmalle Bladeren. V. Montana Gallica flore AL-t°tn ee gen 
BO ponctato , of Berg-Gelidkruyd uyt Frankrijkjmet in 8 et " 
een witte Bloem en purpure Jhppelen. VI. Montana ïcï e id° 0r ' 
FLORE PURPUREO magno , of Berg-Gelidkruyd met 
een groote purpure Bloem. VII. Arvensis , of Ge- 
lidkruyd, voortkomende op Grasvelden. VIII. Cre- 
tica odorata , of welriekend Gelidkruyd van Can - 
dien. IX. Sideritis fcgtida spicata flore lu- 
TEO,of jlinkend Gelidkruyd met een gcele geayrde Bloem- 
van zommige ook geheeten Hysopus fcctidus , of 
fiinkende Tfop. Niet alle zijn ze van dc zelve Bouwing 
en Waarneeming. 
Echter beminnen ze al te zamen een goede, gemee- Grond, 
ne, zandige aarde, met matige, twee-jarige Paerdemift 
vermengt ; een warme , wel ter Zon geleegene plaats; 
en niet al te veel vochtighcyd. 
Het Sideritis flore albo, of Gelidkruyd met Gclid- 
een witte Bloem , en Sideritis Montana flore kru yd«n« 
purpureo magno, of Berg-Gelidkruyd met een groo-y£y^^^^ n 
te purpure Bloem, blijven niet meer als eene Zomer in Bcrg-Go- 
’t leeven. Worden dcrhalven ieder Voorjaar , met een üdkruyd 
walTende Maan van Jlpril , weer op nieuws gezayd , mct ecn 
doch ’t Zaad niet diep in de aarde gelegt. Komen pu°pu% 
ook van ’t neergevallene dikmaal van zelfs genoeg op; Bloem, 
en konnen hier door genoegzaam vcrmeenigvuldigd wor- 
den; vermits de Plant niet eer verdord of vergaat, voor 
dat het Zaad in den Herfjl zijne volkomentheyd 
heeft verkreegen. 
Het Sideritis Montana Lusitanica, of Por- p ortu . 
Kkk i tugalfch 
