885 Beschryving der Krutden, Bollen en Bloemen , III Boek , 826 
Spaanfch 
fmal-ge- 
bladerd 
Gelid- 
kruyd. 
Franfch 
Berg-Ge- 
lidkruyd, 
galfch tugalfch Gclidkruyd : Heraclea Fabii Columns, 
B^-Gc- 0 f Gclidkruyd , befchreeven van de Heer Fabius Co- 
GcM- lumna, groeyende niet verre van de Stad Heraclea , en 
kruyd, bij SlDERITtS ANGUSTÏFOLIA HlSPANICA > of Spaanfch 
Heraclea fmal-gebladerd Gclidkruyd , blijven gemeenelijk in dec- 
groeyen- ze G ewc ft en tvvec j aren lang i n ’t leeven. Verdragen 
ongeerne veel koude Herfftreegenen , of fterkc Zorfl. 
Moeten dcrhalvcn , met een wallende Maan in April 
in Potten hol en luchtig gezayd zijnde, in ’t begin van 
Oclobcr binnens huys worden gebragt; op een luchti- 
ge plaats gezet, daar niet als bij vriezend Weer in ge- 
vuurd word; gedurende de geheclc Winter onderhou- 
den met flegts een weynig Recgenwater ; wijl ze an- 
ders de verrotting haaftelijk onderworpen zouden zijn ; 
en niet voor in ’t begin van April , met een zoete Lucht 
en aangename Reegen, weer buyten gefteld; dan noch 
eevenwel voorzichtig gewagt, en wel gedekt voor kou- 
de nachten , veel VI 'ater , fchrale of hayrigc Winden. 
Zij bloeyen in de tweed t Zomer; ook wel zomtijds in 
de eerfte, laat in den Herfft ; doch geeven in decze on- 
ze koude Geweften noyt cenig volkomen rijp Zaad ; 
maar verfterven zonder ’t zelve na te laten. 
Het Sideritis Montana Gallica flore al- 
BO punctato , of Franfch Berg-Gclidkruyd met een 
andere witte gefiippelde Bloem; Arvensis , of op Grasvelden 
foor ten. voortkomende; Cretica odorata, of riekend Gclid- 
kruyd van Candien; en Sideritis fcctida spicata 
flore luteo , of Jlinkend Gclidkruyd met een gecle 
geayrde Bloem , blijven eenige jaren lang in ’t leeven. 
Geeven ieder Zomer volkomen rijp Zaad; verdragen 
felle kpudc en allerley andere ongclcegentheedcn der 
Winter , zonder fchade. Worden ook alleenlijk aange- 
wonnen en vermecnigvuldigd door ’t gedagte haar Zaad; 
’t welk op de genoemde tijd , niet boven een ftroo- 
breedte diep , in de aarde word gelegt. 
Doch het Sideritis Cretica odorata , of rie- 
kend Gclidkruyd van Candien , niet zoo hard van na- 
tuur zijnde, word wel zomtijds, door een fterke Vorjl , 
gantfehelijk van ’t leeven beroofd. Moet dcrhalven, 
in een Pot gezet , ’s Winters binnens huys worden ge- 
bragt op een luchtige , cn in koude dagen op een mati- 
ge ; noch feller , op een geheel warme plaats ; onder- 
houden met weynige vochtigheyd ; cn in ’t laatfte van 
Aïacrt of begin van April , nagelcegentheyd van de be- 
quaamheyd of onbequaamhcyd des tijds , met een rec- 
genige Lucht weer buyten gefteld. 
Zij bloeyd de tweede Zomer ( na dat ze voortge- 
komen is uyt Zaad , in ’t voorigc jaar met een waflen- 
de Maan van April in de aarde gelegt) , van de Maand 
Augujlus af tot in de Maert , de geheele Winter door; 
met zulk een kluchtige vcclvoudigheyd van Bloemen , 
dat men ze zou meenen te zijn een Plant zonder Loof, cn 
enkelijk beftaande uyt 'Bloemen van een witte couleur. 
Nauwelijks is de cene vergaan , of men ziet, met zon- 
derling vermaak , de andere alreeds weer voortgeko- 
men. Zoo dat men aan dit Gclidkruyd te eener tijd en 
uurc kan aanfehouwen geheel rijp , noch onrijp, en eerfl 
ontjlaan Zaad; dan noch geheel opene Bloemen : welke 
Plant met hare groene, veelvoudige kleyne Steden rot 
een weynig boven de grond afgefneeden wordende, 
zoo ziet men de Wortel weer op nieuws uytloopcn. 
In alle dcelen (alleen de gemelde Wortel uytgezondcrd) 
is ze krachtig, fterk, niet onaangenaam van reuk; on- 
trent een Maatvoet hoog; met een blecke groenheyd 
vercierd , en, als ze word aangeraakt, klccvcndc van 
aart. Heeft kleyne, veelvoudige, digt boven, doch 
niet regt teegens malkander over gcftelde, ovaals-wij- 
ze ronde, en met eenige witte ruygheyd bekleedde Bla- 
dertjens. 
Het Sideritis spicata fcctida, of Jlinkend Gc- 
lidkruyd, met een gcele geayrde Bloem, groeyd van na- 
turen ftruvelachtig op. Krijgd uyt een teedere, gecl- 
verwige Zecz.elwortel een , twee , of meerder Scheuten , 
Riekend 
Gclid- 
kruyd van 
Candien. 
Wonder- 
lijken ver 
maaklijk 
Blocyzel. 
Zaad. 
Stinkend 
Gclid- 
kruyd. 
Wortel. 
Scheuten, twee voeten , wat meer of minder, hoog opfehietende. 
in deeze Geweften. Als ze den ouderdom van twee 
cn meer jaren hebben bereykt , worden ze tamelijk 
dik, grauwachtig of blcek-verwig, en gantfeh rond. 
Uyt welke in ieder Zoorjaar nieuwe Scheuten voort- 
komen ; geheel groen , doch beneeden gemeenelijk 
wat bruynachtig, bekleed met een witte wolligheyd , 
en van een vierkante geftalte. 
Aan de zelve groeyen de Bladertjens , op de wijze Bladeren; 
van Tfop; twee cn twee regt teegens malkander over- en derzcI ' 
gefteld, cn boven den anderen. De bovenfte zijn de 
kleynftc, de onderfte de grootftc; een vingerlid, wat 
meer of minder lang; twee ftroobreedten breed , doch 
onder fmal toelopende , en voor eyndigende in een 
breed, ftomp-rond punt: aan de randen effen en flegt; 
doch na vooren aan elke zijde begaaft met een of 
twee kleyne Zaadjens. Donker groen-verwig zijn ze, 
niet blinkende; ruyg van aart, cn in ’t midden voor- 
zien met een rcgt-doorlopend Adertje , waar uyt 
eenige andere kleyner ter zijden opwaarts voortvloei- 
den. 
Uyt de bovenfte punten ziep men opfehieten rond- Bloem- 
achtige Ayren, anderhalf, of ook twee vinger-leeden a y rcn - 
lang; beftaande uyt veelc digt bij en boven malkander 
gevoegde, bleck-groenc , ruyge, en zoo wel in ’t mid- 
den als aan beyde de zijden met eenige lange bleek-wit- 
te, en fcharpe doornachtige punten voorzien zijnde Bla- 
dert jens: tuflehen welke uyt langwerpige, ronde, ruy- 
ge , en voor met vijf fcharpe fpitzen begaaft zijnde 
hnopjens de Bloemt jens voortkomen. Deeze zijn bleek- Knopjens. 
geel van couleur, uyt vier Bladertjens, ongelijk van Bloeraei1, 
gedaante, beftaande; waar van ’t onderfte het breedfte 
cn grootftc, het bovenfte voor ingefneeden wat fmal- 
ler , en de twee middenftc de kleynfte zijn. Als ze 
eenige weynige dagen hebben opengeftaan , vergaan ze 
in haar zelvcn , en vallen op de aarde neer ; in den 
Flerfjl achterlatende een kleyn, zwart, langwerpig en 
driehoekig Zaadje, dat van het Marrubium , of Mal- 
rovc , zeer gelijk. 
KRACHTEN. 
G Elidkruyd, of Sideritis, is verdrogende, zuyve- UoJ. 1.4. 
rende, cn te zamenrrekkende van aart. c.8. 
In Wijn gekookt, cn daar van gedronken; of 
’t uytgcparfttc Zap, of ook de Bladeren zelfs gekneufd, Diof.l. 4. 
en dan gelegt op heete Bloed^wceren en varjfche Won - c. 3 
den , geneezen de zelve , cn doen ’t bloeden terftond plin - l% 
ophouden ; defgelijks de witte Zlocdcn der Vrouwen. c ' 
Helpt en brengt weer te regt de verjluykte en weer in- 
gezette, ook de vermoeyde Leeden . Hceld de gefcheurd- 
hcyd, of Darm-breuken. 
De Bladeren in Water gezoden , terwijl ze noch cluf. bijt. 
groen zijn , en daar meê de beenen gewaflfchen , neemt’cr Plant. V 4. 
de Roos van wech. C 'H- 
CCCCXXXV HOOFDSTUK. 
N N E P. 
•En gantfeh wel bekend , zeer noodig; Namen, e» 
en ondertuffehen voor vcele een al te boertey. 
krachtig, onaangenaam, bitter, en te 
dier gekogt Gewas ; vermits het fchie- 
lijk van ’t leeven beroofd de gcenc , 
welke, ten affchrik van andere, ver- 
oordeeld worden van de hooge Ovcrhcyd, om een glad 
gedrayde koorde aan haren Hals te ontfangen ; welkers 
toenijpping aan de Keel haar den Adem beneemt. Word 
in ’t Neederlandfch niet alleen dus, maar ook Kennep 
of Kemp; cn in plaats van Hennep bij veele Hennih 
genoemd : in ’t Latijn Cannabis: in ’t Hoogduytfch 
Hanff: in ’t Franfch du Chanvre : in ’t Italiaanfch 
Canapa, of Canapé. 
Hier 
